• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Rż...

Nawigacja

Rżne postawy ludzi wobec okrucieństw II wojny światowej. Scharakteryzuj je na przykładach wybranych z literatury



Rżne postawy ludzi wobec okrucieństw II wojny światowej. Scharakteryzuj je na przykładach wybranych z literatury


Problem postawy człowieka wobec otaczającej go rzeczywistości nurtował od dawna pisarzy wielu epok literackich. Ukazywali oni swoich bohaterw zagubionych w świecie, poddawanych rżnym prbom i presjom, poszukujących swego miejsca w społeczeństwie. Po zakończeniu II wojny światowej twrcy literatury polskiej i obcej stanęli przed trudnym zadaniem, jakim było ukazanie tragizmu wojny, pisanie o trudnych przeżyciach i doświadczeniach człowieka. W bogatej i rżnorodnej twrczości okresu wojny i literaturze powojennej wspłczesny odbiorca może odnaleźć problemy skłaniające do głębokich refleksji nad ludzkim życiem, obliczem świata, ułomnością, czy też wielkością natury człowieka, uwikłanego w losy historii lub własne dramaty osobiste.



Tę trudną problematykę poruszają twrcy literatury lagrowej i łagrowej min.: Zofia Nałkowska, Tadeusz Borowski, Gustaw Herling-Grudziński, Hanna Kral i Kazimierz Moczarski. Uświadamiali oni, jak totalitarne systemy: faszystowski i stalinowski poddawały swym okrutnym prawom więźniw w obozach. W żadnym innym okresie czasu ludzka godność nie została aż tak podeptana, tak upodlona, znieważona. Ktż ją tak podeptał? - oczywiście człowiek, druga taka sama istota ludzka, mająca te same prawa do szczęścia, miłości i życia, czująca podobnie i oddychająca tym samym powietrzem.



"Medaliony" to jeden z utworw, ktry w sposb przejmujący, można powiedzieć drastyczny, ukazuje nam wielkość wypaczeń ludzkiej psychiki, jej zezwierzęcenia, podeptania wszystkich zasad i norm moralnych w okresie wojny i okupacji. Mottem tych kilku opowiadań Zofii Nałkowskiej są słowa: "Ludzie ludziom zgotowali ten los". Wybierając najbardziej drastyczne epizody z życia, autorka chciała podkreślić duchowe i moralne zniszczenia ludzkiej psychiki powodowane stałym obcowaniem człowieka ze zbrodnią i śmiercią.



Opowiada ona o planowanym mordowaniu ogromnej liczby ludzi, ktrych ciała stały się surowcem do produkcji mydła. Na pytanie: "Czy nikt wam nie powiedział, że robienie mydła z ludzkiego tłuszczu jest przestępstwem?" bohater opowiadania "Profesor Spanner" młody gdańszczanin odpowiada, że "Tego nikt mu nie powiedział. Psychika tego chłopca została zniszczona, gdyż był jeszcze zbyt młody, by wyrobić sobie własne spojrzenie na świat, gdy tymczasem poddany został tragicznym, wojennym doświadczeniom. Być może, dlatego wypowiada on owo przerażające zdanie: W Niemczech, można powiedzieć, ludzie umieją zrobić coś z niczego.... Oto skala wartości w pojęciu narzuconym chłopcu przez totalitarny system faszystowski: czymś jest mydło, a niczym ludzkie ciało.



Śmierć stała się zjawiskiem codziennym. Ludzie stali się nieczuli Najdobitniej świadczy o tym opowiadanie Przy torze kolejowym. Młoda Żydwka uciekająca z transportu kolejowego, jadącego do obozu koncentracyjnego została ranna w kolano. Ludzie nie starali się jej pomc, byli sparaliżowani strachem o własne życie. Leżała wśrd nich ale nie liczyła na pomc. Została zastrzelona przez jednego z otaczających ją gapiw, ktry wierzył, że postąpił humanitarnie skracając jej cierpienie. Nie wiadomo dlaczego to zrobił- może chciał ulżyć jej męki, a może widząc jak wszyscy wokł zabijają, sam chciał sprawdzić, jak to jest pozbawić kogoś życia? Dyskusji nie podlega natomiast fakt, iż złamał podstawową normę moralną, złamał piąte przykazanie chrześcijanina, mwiące: Nie zabijaj". Jeżeli człowiek ten zabił cierpiącą kobietę by zobaczyć jakie to uczucie, to czyn jego najdobitniej mwi o tym, co system totalitarny potrafił zrobić z psychiką ludzką, jak zbrodniczo ją sobie ukształtował.



Bezradne i zagubione, w otaczającej je rzeczywistości były rwnież kobiety z opowiadania pt. Dno. Z przerażeniem czytamy, że świadomość śmierci głodowej, ktra czekała je zamknięte w bunkrach, stała się przyczyną utraty ich godności. Zapominając o swym człowieczeństwie, dopuszczały się kanibalizmu. Okrutne prawa obozowe pozbawiły te kobiety moralnej wrażliwości i podobnie jak pomocnik Spannera, stały się ofiarami wojny.



Pozbawione wrażliwości moralnej zostały także dzieci. W opowiadaniu Dorośli i dzieci w Oświęcimiu" Nałkowska przedstawia wpływ totalitarnej władzy na najmłodszych. Tragiczna jest wymowa zakończenia, gdy pewien mężczyzna na pytanie: W co się bawicie dzieci ?" odpowiedź: Bawimy się w palenie Żydw"- odpowiedź jest wstrząsająca i dokładnie przedstawia oddziaływanie systemu totalitarnego na dzieci.



Wśrd bohaterw opowiadań Nałkowskiej nie brakuje bohaterw, prbujących ocalić własne człowieczeństwo, ktrzy w trudnych sytuacjach potrafili przeciwstawić się złu, mimo nieludzkich warunkw, w jakich przyszło im żyć. Prbę przetrwania podejmuje Żyd – Michał P. z opowiadania pt. Człowiek jest mocny. W czasie wojny stracił swoich najbliższych, ktrych rozpoznał przy zakopywaniu zwłok w obozie w Chełmnie. Wolałby także sam umrzeć, lecz Niemiec bijąc go, zmusił do dalszej pracy, pragnąc wykorzystać jego siłę fizyczną. Bohater opowiadania był silny, nie tylko fizycznie, ale i psychicznie, skoro potrafił znieść bl osobisty, cierpienie i być zdolnym do przetrwania, a nawet do buntu. Wkrtce udało mu się zbiec. Ocalał dzięki pomocy ludzi między innymi po to, by po latach dać świadectwo prawdzie o przerażających czasach wojny i upokorzenia.

Jak bardzo można zniszczyć ludzką osobowość, doprowadzić do stanu w ktrym walczy się tylko o zachowanie bytu i miejsca w pewnej hierarchii, obserwujemy analizując sylwetkę Jurgena Stroopa - wspłwięznia Kazimierza Moczarskiego, bohatera książki "Rozmowy z katem".



Życiorys Stroopa jest typowym życiorysem hitlerowskiego oprawcy. Jego portret psychologiczny jest nie tyle odrażający co interesujący. Jego świadomość była produktem wychowania domowego, niemieckiej obyczajowości, własnych ambicji i faszystowskiej propagandy. W rozmowach z Moczarskim powtarzał, że rozkaz jest rozkazem, a porządek porządkiem. Nie zadawał sobie nigdy pytań o sens własnego postępowania, o jego skutki. Hitlerowska propaganda wmwiła mu, że jest "ubermenschem" i on w to głęboko uwierzył. Filozofia ta dopowiadała jego życiowemu programowi, pozwalała mu na zrobienie kariery. Stroop do końca swoich dni pozostał hitlerowcem i zbrodniarzem, nie czuł się winny, nie okazywał skruchy, nie przyznał się do zbrodni. Swj pobyt w więzieniu traktował jako skutek przegranej wojny, a nie dokonanych przez niego zbrodni.

Jurgen Stroop to "człowiek - wilk", ktry idąc przez życie zostawiał za sobą krwawy ślad zamordowanych setek tysięcy ludzkich istnień. Zadziwiający jest fakt, że ludzka psychika, jeżeli w odpowiedni sposb się do niej podejdzie, jest tak podatna na wszelkie zwyrodnienia i chore wartości. Psychika Stroopa stanowiła zlepek faszystowskich obłędnych ideologii, tysięcy bzdur i frazesw, była nieuleczalnym chorym ludzkim umysłem kształtowanym przez genialnie pomyślany program mordercw.



Inny twrca literatury lagrowej, Tadeusz Borowski, chce rwnież sprostać oczekiwaniom w oddaniu przerażającej prawdy o obozowej rzeczywistości. Patrzy na nią jako były więzień obozw koncentracyjnych w Oświęcimiu. Powołując do życia Tadeusza – narratora, celowo przyjmuje punkt widzenia tzw. człowieka zlagrowanego, jednego z doświadczonych więźniw obozu. Opowiadania pochodzące z tomu Pożegnanie z Marią, takie jak Dzień na Harmenzach, Proszę państwa do gazu i inne zawierają wstrząsające fakty. Więźniowie żyją w nieustannym zagrożeniu śmiercią z powodu wyczerpującej pracy, głodu lub też w komorze gazowej. Autor podkreśla jak przerażające jest uczucie głodu, niemożliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Charakteryzuje także postacie ludzi w zbrodniczym systemie obozu. Pisarz z całą brutalnością stwierdza, że przeżyć obz można tylko w jeden sposb: kosztem innych. Powoduje to zanik etyki chrześcijańskiej i wszelkich norm moralnych. W opowiadaniu U nas w Auschwitzu... syn wpycha do komory gazowej własnego ojca, gdyż boi się narazić pilnującemu porządku esesmanowi. Ludzie, ktrych obowiązkiem jest palenie zwłok w krematoriach, wymyślili sobie zabawę, polegającą na traktowaniu zmarłych jak kukiełki albo szczapy drewna.



Człowiek zlagrowany pozbawiony jest już człowieczeństwa, jest w stanie poświęcić najbliższych, aby samemu się uratować. Mwi o tym przykład starego Żyda Bakera, ktry zabija swojego syna, gdyż ten ukradł chleb- złamał dekalog obozowy, oraz obraz kobiety, ktra wypiera się własnego dziecka aby uniknąć zagazowania. Instynkt macierzyński został tu przytłumiony, zdominowany przez zwierzęcą walkę o przetrwanie.



Borowski uważa, że obozy stworzone przez totalitaryzm całkowicie odmieniły człowieka, zniszczyły jego system wartości. Człowiek w obozie nie jest już na w pełni istotą ludzką- jest zwierzęciem, ktre kieruje się tylko instynktem przetrwania. Totalitaryzm przemienia go w twardy głaz", głuchy na żale, cierpienia i męki innych. Nie potrafi już wspłczuć, litować się, nie pomaga innym- totalitaryzm odarł go z jakichkolwiek uczuć. Takim człowiek jest Tadeusz-więzień uprzywilejowany. Z biegiem czasu, nabrawszy doświadczenia, obojętnieje na los innych więźniw. Odnosi się do nich z pogardą. Myśli kategoriami człowieka obozowego, postępuje według obowiązującej w obozie moralności. Taka postawa wynika z przystosowania się do totalitarnego systemu faszystowskiego, ktry zniszczył w człowieku ludzkie odruchy, pozbawił go zasad moralnych, a uświadomił jedynie walkę o przetrwanie, nawet za cenę utraty własnej godności, czy też życia kosztem śmierci innych ludzi.



Podobnie jak w Medalionach Zofii Nałkowskiej, także wśrd bohaterw opowiadań obozowych Tadeusza Borowskiego, można odnaleźć ludzi zasługujących na podziw, wykazujących się postawą etycznego heroizmu w obliczu upokarzającego człowieka systemu. Borowski uważa, że obz to miejsce, gdzie przejawy bohaterstwa należą do rzadkości. Dlatego tych prawdziwie godnych, jest w utworze niewielu. Pojawiają się oni na tle oglnych postaw otępienia, degeneracji moralnej i chęci przetrwania.



Jedna z bohaterek, młoda dziewczyna o jasnych włosach, zaczyna orientować się, że zginie w komorze gazowej. Jednak mimo to, wydaje się być silna i dumna, jakby świadomie wybierała śmierć. Widać to w jej postaci i zachowaniu, w spojrzeniu, ktre wyraża pogardę dla oprawcw. Podziwiamy także siwą i wysoką panią, ktra bierze martwe niemowlęta od esesmana skazujac się tym samym na smierć. Mimo to jest spokojna, opanowana i pełna godności.



"Inny świat" Gustawa Herlinga Grudzińskiego jest dokumentem, ktry uwiecznił świat łagrw sowieckich, a zarazem dziełem filozoficznym analizującym funkcjonowanie niepowtarzalnych zasad etycznych w ekstremalnych warunkach. Wyrasta ona z przeżyć i doświadczeń więziennych oraz obozowych samego autora. Jego utwr ma formę pamiętnika przedstawiającego całą prawdę o człowieku w świecie sowieckich łagrw. Radzieckie więziennictwo służyło mobilizacji milionw rzesz ludzkich do pracy niewolniczej. Ukształtowało ono nową moralność opartą na strachu, niepewności i pogardzie dla człowieka. Istniały określone reguły życia łagrowego. Rytm dnia wyznaczała ciężka praca przy wyrębie lasw, w kopalniach, przy budowie drg. Więźniowie pracowali po kilkanaście godzin dziennie, na mrozie, bez odpowiedniego wyżywienia. Przerwanie pracy, pozostawanie bez ruchu, często groziło zamarznięciem. Pracą posługiwano się jako narzędziem tortur, dokonywała się wśrd więźniw naturalna selekcja: ginęli słabsi, starsi, chorzy. Grudziński przedstawia etapy drogi wiodące człowieka ku śmierci. Od aresztowania i przesłuchania, poprzez żałosną wegetację w łagrze, aż do tzw. trupiarni, czyli baraku dla ludzi niezdolnych do pracy.



Narrator analizuje wpływ obozu- sowieckiego łagru - na psychikę więżniw. Aby w nim żyć trzeba się poddać prawom obowiązującym w społeczeństwie obozowym, w

d165

yzbyć wspłczucia, litości i humanitaryzmu. Do rozważań posłużyła mu biografia Michała Kostylewa. To on właśnie był autorem ratowania człowieczeństwa przez męczeństwo. Sam opalił sobie rękę w ogniu, aby nie stracić wrażliwości na cierpienie. Przypalał ją sobie codziennie wieczorem i dzięki temu przebywał na zwolnieniu. Powodowało to jednak u niego zmiany w psychice, ktre doprowadziły w końcu do samobjczej śmierci. Umiera w straszliwych mękach po oblaniu się wrzątkiem. Kostylew nie poddał się otaczającemu go złu, nie uległ stalinizmowi, zachował swoją ludzką godność czyniąc się prawdziwym bohaterem.



Nadzieją, ktra pozwalała więźniom żyć, było marzenie o wolności. Jak silna jest tęsknota za nią, udowodnił fiński więzień, Rusto Karinen. Prbował uciec z łagru w czasie przerwy obiadowej. Zabrał ze sobą żywność i ciepłą odzież. Rozkoszował się poczuciem wolności po raz pierwszy od pięciu lat. Jednak zabłądził i po sześciu dniach zorientował się, że jest zaledwie piętnaście kilometrw od obozu. Odnaleziono go, zamknięto w izolatorze i okrutnie pobito. Na podziw jednak zasługuje prba protestu Karinena przeciw okrutnym prawom obozowym i jego chęć wydostania się na wolność.

Nie sposb nie wspomnieć o wytrwałości samego autora, Herlinga-Grudzińskiego. Podejmuje głodwkę protestacyjną, choć wie, że być może nie wytrzyma straszliwych cierpień. Mimo wycieńczenia organizmu, ciężkiej choroby, opuchlizny głodowej i nie gojących się ran, autor uwidocznił, że nawet w nieludzkich warunkach można bronić swego człowieczeństwa. Potwierdzeniem szlachetnej postawy pisarza jest wydarzenie, o ktrym wspomina w Epilogu. Po wojnie (1945) Grudzińskiego odnalazł w Rzymie Żyd, jeden z dawnych wspłwięźniw z sowieckiego łagru. Ocalił on swoje życie, dzięki złożeniu fałszywych doniesień. Szukał u Grudzińskiego wyrozumiałości i przebaczenia. Autor jednak nie potrafił wypowiedzieć słowa rozumiem. Twierdził, że nic nie uwalnia człowieka od moralnej odpowiedzialności za swoje czyny, nawet życie w nieludzkim systemie. Rwnież wwczas można i należy walczyć o ocalenie swego człowieczeństwa, dochowanie wierności podstawowym normom moralnym.

Kolejnym bohaterem, ktry pokazuje nam czym jest ludzka godność, ludzkie życie, w imię jakich wartości należy żyć aby godnie przeżyć lub godnie umrzeć jest Marek Edelman z reportażu Hanny Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem".



Edelman - uczestnik powstania w getcie warszawskim, a po wojnie wybitny kardiochirurg pracujący w zespole prof. Molla - mwi o tym co najbardziej nim wstrząsnęło, co najgłębiej zapadło w pamięci. Opisuje powstanie w getcie, mwi o podpalaniu przez Niemcw domw z ludzmi, o wyskakiwaniu przez okna mieszkańcw tych domw i o ich okrutnej śmierci. Dla Edelmana powstanie miało wyjątkowy podtekst. Żydzi nie wierzyli w swoje zwycięstwo, nie zorganizowali powstania by zniszczyć wroga. Mieli świadomość bliskiej i nieuchronnej śmierci. W powstaniu zademonstrowali własną wolność i godność. To oni wybrali sposb śmierci, ich zdaniem znacznie godniejszy, bo z karabinem w ręku. Śmierć w walce miała zupełnie inny wymiar, niż śmierć w komorze gazowej.

Reportaż Hanny Krall jest nie tylko o umieraniu i bohaterstwie. Jest utworem o żuciu i jego sensie. Edelman przeplata swoje wspomnienia opowiadaniami o dokonaniach prof. Mola, ktry pierwszy w świecie dokonał operacji na otwartym sercu. Edelman nie tylko opisuje rewolucyjne zabiegi chirurgiczne, mwi o dyskusjach w zespole kardiochirurgw, o ich zmaganiu się z niewiedzą, o poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie jak uratować pacjenta gdy jego serce przestaje bić. Pisarka pyta się Edelmana czy warto jest ratować jedno życie, kiedy w świadomości tkwi śmierć niewinnych zdrowych zamordowanych żydw. Edelman odpowiada jej, że każde ludzkie życie podobne jest do płonącej świeczki. Bg tę świeczkę zapala i gasi. On jako lekarz stara się ubiec Pana Boga i przedłużyć palenie się świeczki. Jego praca jest miła Bogu, Bg nie sprzeciwia się tym, ktrzy w imię dobra człowieka nie zgadzają się na jego wyroki. Powstanie w getcie było rwnież prbą zdążenia przed Panem Bogiem. Bg gasił świeczkę życia tysięcy Żydw, a oni swoim bohaterstwem sprawili, że gaśnięcie tej świeczki było po ludzku godniejsze.



Edelman to przykład człowieka, ktry tak jak inni uczestnicy powstania w getcie nie zgodził się na poniżającą śmierć. Wybierając odejście z tego świata, chciał odejść z honorem z karabinem w ręku. Swym bohaterstwem sprawił, że Bg nie zdmuchnął tak szybko świeczki jego życia. Pozwolił mu przeżyć aby ten z kolei ratował swoją pracą gasnące świeczki swoich pacjentw. Edelman zrozumiał swoje powołanie i głęboki sens okrutnej proporcji: jeden uratowany pacjent do czterystu tysięcy zamordowanych Żydw.



Analizując postawy bohaterw literackich XX wieku zauważamy iż nie wszyscy " dali się zwilczyć", wielu pozostało ludzmi. Według mnie to oni rzucają światło na miniony czas, to oni sprawiaja, że utwory literackie, ktrych są bohaterami zawierają głęboki sens i posiadają ogromną wartość. Wojna ukazała nam jak wiele człowiek potrafi znieść i jaki ogrom poniżenia potrafi przetrwać. W takich warunkach łatwo jednak o utratę człowieczeństwa, łatwo o podłość, zbrodnie, byleby ratować swoje życie. Zarwno człowiek zlagrowany, jak i złagrowany pozostawił po sobie tylko jedną ideę: przetrwania, a to znaczyło przystosować się do panujących warunkw, zaakceptować śmierć i okrucieństwo. Czas pogardy odebrałam z dużym wstrząsem, koszmarna egzystencja ludzi napełniła mnie strachem. Karty historii są odległe, ale wrażenia z przeczytanych lektur pozostaną na długo w mojej pamięci. Dobrze, że obecnie nie dymią piece krematoriw, czas socjalistycznej rzeczywistości minął, ale przyszłość napawa niepokojem.



Przykadowe prace

Vacances

Vacances Je suis arrive a Stegna. Il faisait froid parce que c'etait la fin de vacances. Je ne suis pas alle a la plage a couse mouvais temps. Un fois j'ai jouer ou baquet et je suis alle a la bois. Je aussi regarde a television un football match Derniere dimanche a on vacances je suis alle ou festin. Je'a gege un sac ...

Rozważania na temat milości.

Rozważania na temat milości. "Miłość jest radością życia, wesołą melodią na pustyni, a wy co z niej zrobiliście" - powie Wokulski. Niech słowa te staną się początkiem twoich rozważań na temat miłości. Niewielką...

Umowa rachunku bankowego.

Umowa rachunku bankowego. Osoby prawne i fizyczne mogą otwierać rachunki bankowe w wybranym banku. Umowa o otwarcie rachunku bankowego ma charakter cywilno prawny, a umawiające się strony są rwnymi partnerami. Cywilno prawny charakter umowy podkreśla swoboda wyboru banku, w ktrym klient może otw...

Upływ czasu i terminy w prawie (zasiedzenie)

Upływ czasu i terminy w prawie (zasiedzenie) Upływ czasu należy do faktw niezależnych od woli i zachowania ludzi (tzw. zdarzeń), ktre rzutują na stosunki cywilnoprawne, powodując ich powstanie, zmianę lub ustanie i wywołując określone skutki prawne dla stron. Up ...

Czy warto poznawać utwory sprzed wiekw?

Czy warto poznawać utwory sprzed wiekw? Warto poznawać utwory sprzed wiekw, ponieważ jest to bardzo pouczające i mądre spotkanie z zamierzchłymi czasami . Wiele ludzi uważa, że trzeba iść z zbiegiem czasu. W tym celu wprowadza nowe modne lektury, coraz bardziej ni...

Fosfor i jego związki

Fosfor i jego związki Fosfor w przyrodzie występuje w postaci związkw chemicznych. Znanymi minerałami są sole kwasu fosforowego - fosforyty i apatyty. Fosfor wystepuje w postaci cząsteczek czteroatomowych P4. Podstawowymi odmianami alotropowymi fosforu są: - fosfor biały - fosfor c...

Wiersz miłosny

Wiersz miłosny Niczym anioł polecę, Za Tobą w ogień wskoczę, Dla Ciebie odejdę w cień, Wszystko, dlatego by z Tobą być, Bo Cię kocham, Choć wiem, że Twoje serce skradła ona, Ta jedyna w Twoich oczach, Ona jak księżyc nocą r...

Das Buch dass ich letztens gelesen habe - Hobbit

Das Buch dass ich letztens gelesen habe - Hobbit Das Buch, das ich letztens gelesen habe war Der kleine Hobbit“ von J.R.R. Tolkien, dem bekanntem englischem Schriftsteller. Das Buch erzhlt die Geschichte eines kleinen Wesens, was ein Hobbit genannt wird und dessen Name Bilbo Baggins lautet. Bilbo, der eigentlich d...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry