• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Rż...

Nawigacja

Rżne sposoby opowiadania o wydarzeniach wojennych



Rżne sposoby opowiadania o wydarzeniach wojennych




Słowo wojna wypowiedziane w każdym języku świata brzmi rwnie przerażająco. Działania drugiej wojny światowej objęły praktycznie wszystkie kontynenty, toczyły się na lądzie, wodzie i w powietrzu. Wojna ta, angażująca całe społeczeństwa- bez podziałw na cywilw i żołnierzy, front i zaplecze, w ktrej śmierć poniosło ponad pięćdziesiąt milionw ludzi, zyskała miano wojny totalnej i była czymś więcej niż wydarzeniem historycznym, stąd jej temat zdominował na wiele lat literaturę, poezję, film i sztukę. Artyści wszystkich dziedzin włączyli się w dzieło upamiętnienia grozy tych czasw, wielkiej przestrogi dla następnych pokoleń oraz rozważań o człowieku i etyce wobec tak potwornej prby. Należy zwrcić uwagę na fakt, iż wojna zastała polskich literatw w bardzo rżnych sytuacjach życiowych. Niektrzy z nich zginęli w pierwszych miesiącach wojny jak Witkacy, ktry popełnił samobjstwo we wrześniu 1939 roku, Jzef Czechowicz ponisł śmierć podczas bombardowania Lublina w 1939 roku, Bruno Schulz rozstrzelany na ulicach Drohobycza w 1942 roku, czy Tadeusz Boy- Żeleński rozstrzelany wraz z profesorami Uniwersytetu Lwowskiego w 1941 roku. Odrębną grupę stanowi młode pokolenie pisarskie Kolumbw, tj. ludzi urodzonych ok. 1920 roku, tworzących w czasie wojny i okupacji. Wojna odcisnęła piętno na wszystkich, ktrzy musieli przez nią przejść- lecz to pokolenie odebrało ją specyficznie. Wojna określiła ich młodość, odebrała im dojrzałość, przyniosła śmierć. Kolumbowie byli poetami czynu, wcielali w działaniu i udowadniali w życiu prawdę głoszonych przez siebie słw, a należeli do tego grona m.in.:Tadeusz Borowski, Tadeusz Gajcy. Kilkoro pisarzy, choćby Zofia Kossak- Szczucka czy Gustaw Morcinek przeszło przez niemieckie obozy koncentracyjne, natomiast m.in. Gustaw Herling Grudziński, był więźniem sowieckich łagrw. Władysław Broniewski, Antoni Słonimski, przetrwali wojnę na emigracji.Natomiast część twrcw, np. Zofia Nałkowska przeżyła piekło okupacji w kraju, a w latach powojennych stworzyła literackie świadectwo grozy i katastrofy wojny. Każdy z literatw przekazywał tę prawdę z innego punktu widzenia, z innym natężeniem emocjonalnym, za pomocą rżnych środkw artystycznego wyrazu i wreszcie w innej formie. Każdy z nich doświadczył wielkiej tragedii, nie mniej jednak przeżycia, przemyślenia i relacje osb piszących o wojnie są rżne, ponieważ uczestniczyli w niej na wiele sposobw, obserwowali jej przebieg z innej perspektywy. Artyści niejako dokumentowali doświadczenia swojej generacji, ale wojna to przecież temat i obraz działań wojennych, obraz września 1939 roku, codzienności okupacyjnej, martyrologii żydowskiej i getta, to temat obozw koncentracyjnych i łagrw sowieckich, walk Polakw na frontach a także obraz nazistowskiej III Rzeszy, obraz powstania warszawskiego a nawet temat wpływu wojny na psychikę ludzką.

Niektre utwory powstałe w czasie wojny, są żywym świadectwem przeżyć tamtego pokolenia; do tej grupy niewątpliwie należy piękny patriotyczny utwor Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego Pieśń o żołnierzach z Westerplatte . Jego tematyka nawiązuje do tragizmu pierwszego września 1939 roku, kiedy to niemiecki pancernik rozpoczął drugą wojnę światową atakiem na Westerplatte. Zdarzenie to przeszło do historii jako akt heroicznej walki o Polskę. Poezja w szczeglny sposb traktuje okrucieństwo wojny, ponieważ temat i forma, stanowiąc wyraźny kontrast, jedynie podkreślają tragizm człowieka. Podmiot liryczny w utworze Gałczyńskiego wzruszająco opowiada o losie skazanych na śmierć Polakw, ktrzy zginęli latem , chociaż na ziemi tego roku było tyle wrzosu na bukiety . Śmierć idących do nieba żołnierzy jaskrawo odcina się od urody świata. Utwr pełen jest nostalgii i liryzmu. To co w człowieku niezniszczalne – wartości moralne – przetrwały mimo śmierci fizycznej. Jedynie poezja, ze swym specyficznym sposobem obrazowania, umie przedstawić w krtkiej formie ogrom uczuć. Bohaterstwo poległych żołnierzy przetrwa i gdy wiatr zimny będzie dął / i smutek krążył światem , wrcą bronić Warszawy.

Do grupy utworw poetyckich, ktre powstały w pierwszych dniach wojny należy bardzo interesujący wiersz Alarm Antoniego Słonimskiego. Sposb przedstawienia alarmu przeciwlotniczego i jego skutkw w Warszawie jest wielopłaszczyznowy: oddziałuje na słuch, wzrok i uczucia odbiorcy. Środki poetyckie zastosowane w utworze podkreślają strach i zagrożenie. Poeta słowami rysuje przestrzeń wertykalną dźwięk jeden wybucha i rośnie (…) opada i wznosi się jęk . W kilku wersach oddaje odgłosy bombardowania, przy czym wrażenie wzmacnia zminimalizowana ilość wyrazw: brzęczy, brzęczy, szumi i drży. / I pękł. / Głucho w głąb. / Raz, dwa, trzy / seria bomb. Podmiot liryczny jest świadkiem wydarzeń i koncentruje uwagę na przeżyciach zbiorowości starając się jednocześnie zobiektywizować relację poprzez unikanie komantarza. Ostatnia część utworu ma charakter refleksyjny i utrzymana jest w poetyce snu, zaś przedstawione obrazy są kontrastowo spokojne w zestawieniu z opisem bombardowanej stolicy. Wizja poety ma charakter proroczy, zapowiada zniszczenie miasta, jednocześnie jest formą apelu do rodakw wzywającego do obrony kraju. Brak komentarza , nienazywanie uczuć mocniej przemawia do odbiorcy niż jakikolwiek nakaz. Najmocniejszą stroną poezji jest, moim zdaniem, wpływanie na uczucia odbiorcy i wywoływanie refleksji.

Proza, operując tym samym tworzywem, co poezja, zupełnie inaczej obrazuje okrucieństwo wojny wraz z jej skutkami moralnymi. Szczeglny charakter mają opowiadania Tadeusza Borowskiego zebrane w tomie Pożegnanie z Marią . Utwory te są prawdziwe dlatego, że wyrażają prawdę o śmierci językiem śmierci. Złamał Borowski niejako zasadę decorum, zrezygnował z martyrologicznej konwencji, z patosu umierania, apoteozy cierpienia. Ponadto skorzystał z doświadczeń amerykańskiego behawioryzmu, odrzucającego psychologizowanie, analizy, zaś wiedzę o człowieku budując jedynie na podstawie obserwacji jego zachowań. Do opowiadań wprowadził technikę krtkich dialogw, stroniąc tym samym od autorskiego komentarza i oceny zachowań przede wszystkim. Autor zamieścił w opowiadaniach cień swojej biografii. Tadek, narrator większości z nich, stał się jego literackim odpowiednikiem, choć nie był Tadeuszem Borowskim. Za pomocą tej konstrukcji autor ukazał obz z dwch perspektyw: z zewnątrz i od wewnątrz. Świat obozw stworzony w jego opowiadaniach był straszny, ale prawdziwy. Autor przedstawił proces przemiany człowieczeństwa na pograniczu życia i zagłady, stworzył przerażający obraz kombinatw śmierci. Wielkość i wyjątkowość łagrowej literatury Borowskiego polega na tym, że pokazuje ona obraz obozw, ktre nie są czymś oderwanym, niezrozumiałym w historii, nie są dziełem szatana, lecz stanowiłą wytwr ludzkiej logiki, niemal matematycznie obliczony skutek działania machiny śmierci. Dłuższy pobyt w obozie oswajał bohatera ze śmiercią, sprawiał, że zbrodnia nie wywoływała w nim żadnych emocji, najmniejszych ludzkich odruchw wspłczucia i solidarności, by wreszcie odsłonić oblicze człowieka zdeprawowanego, wynaturzonego, po prostu zlagrowanego. Jednym z czynnikw warunkujących postępowanie człowieka w obozie jest głd: Głd jest wtedy prawdziwy, gdy jeden człowiek patrzy na drugiego, jak na obiekt do zjedzenia ... Nadzieja o ktrej mwi w opowiadaniu Proszę państwa do gazu : każe matkom wyrzekać się swych dzieci, żonom sprzedawać się za chleb, a mężom zabijać ludzi. Nie nauczono nas wyzbywać się nadziei i dlatego giniemy w gazie ... . Borowski postawił przerażającą diagnozę: w obliczu zagrożenia człowiek może zrobić wszystko, gotw nawet zgodzić się na przyzwolenie dla systemu sankcjonującego zorganizowaną zbrodnię. Człowiek mający wiarę w ocalenie samego siebie, nosi w sobie jedynie pogardę i nienawiść dla swojego wspłtowarzysza.

Za nowatorstwo w opowiadaniach Tadeusza Borowskiego należało uznać rezygnację z klasycznego, biało-czarnego schematu kata i ofiary, a także fakt, że o Niemcach w ogle nie wspominał, a wszelkie relacje interpersonalne realizował na płaszczyźnie więzień- więzień. Więźniowie nie byli jednak idealnymi przykładami ofiar, wręcz przeciwnie, granica między katem a ofiarą została zatarta. Każdy więzień będąc ofiarą systemu, stał się zarazem katem dla swojego wspłtowarzysza, bo jedynie egoistyczne, bezwzględne zachowanie wobec drugiego człowieka rysowało przed więźniem nikłą perspektywę przetrwania. W opowiadaniach obozowych brakowało postaw heroicznych, buntowniczych, niepokornych, gdyż większość bohaterw wybierała perspektywę życia za cenę utraty własnego człowieczeństwa. Zapewne nieprzypadkowo głwny bohater nosił imię autora. Niewykluczone, że w ten sposb Borowski zaznaczył rwnież część swojej winy, gdyż zdaniem autora, każdy, kto przeżył obz, ponosi winę, albowiem przetrwał kosztem drugiego więźnia. Jest to prawda wyjątkowo bolesna. Na pytanie, jak to się stało, że w centrum cywilizowanej Europy zamordowano tyle milionw ludzi, jakie mechanizmy pozwoliły tak długo, tak genialnie i tak perfekcyjnie funkcjonować fabrykom śmierci , jest chyba tylko jedna odpowiedź: ponieważ człowiek odrzucił dekalog, zbliżając się do kresu pewnej moralności .

Zapis doświadczeń, przeżyć i przemyśleń Gustawa Herlinga- Grudzińskiego z okresu jego pobytu w obozie w Jercewie zawarł pisarz w książce Inny Świat , noszącej podtytuł Zapiski sowieckie . Ogromna wartość tej książki nie polega tylko na walorach czysto reportażowych, dokumentalnych. Jej wartość poznawcza polega na opisie pewnych, ważnych sytuacji obozowych, typowych dla jego istnienia i funkcjonowania. Poszczeglne rozdziały ułożone zostały w pewne bloki tematyczne bądź anegdotyczne, jak choćby opis codziennej rzeczywistości obozu, analiza organizacji pracy przymusowej więźniw i jej wykorzystanie w rżnych porach roku, charakterystyki wspłwięźniw rżnych narodowości, stanu psychiki, poziomu wykształcenia i wiedzy o świecie, jak prby dotarcia do mentalności strażnikw obozowych, opisy chronicznego głodu i niedożywienia panującego powszechnie i stale towarzyszącego katorżniczej egzystencji, okrucieństwo życia erotycznego, a także wiele innych spraw i tematw, ktre autor starał się zawsze poddawać trzeźwemu, racjonalnemu sądowi. Była to pierwsza tego typu relacja, gdzie pisarz ukazał świat radzieckich obozw pracy, w ktrym wartości ludzkie wystawione są na ciężką prbę, ale nie kapitulują. Autor pokazuje okrucieństwo, przemoc, bezprawie, upodlenie człowieka, ale nie godzi się z poglądami Tadeusza Borowskiego, ktry twierdził, że cały świat stał się wielkim obozem koncentracyjnym. Więźniowie obozw pracy nie do reszty utracili człowieczeństwo. Mieli nadzieję na powrt do świata wartości, mieli świadomość zmarnowanego życia, modlili się bezgłośnie, protestowali, czasami jedynie bijąc głową o pryczę. Bohaterowie "Innego Świata" szukali ułudy wolności w sobie, w swojej samotności, w tęsknotach, w marzeniach, w myślach samobjczych. Nieprzypadkowy okazał się też autokomentarz do własnych obozowych zapiskw, ktrych humanistyczna wymowa oglna i generalne przesłanie polegały właśnie na fundamencie głębokiej wiary w niedającą się niczym przekreślić niezbywalność elementarnych praw moralnych, niezależnie od narzuconych mu przez okoliczności życiowe załamań i klęsk. Inny Świat okazał się nie tylko cennym świadectwem swoich czasw, ale i znakomitym utworem literackim.

Dziełem prbującym odnaleźć realia zagłady i jej wpływ na świadomość człowieka stały się Medaliony Zofii Nałkowskiej, napisane na podstawie badań i obserwacji autorki podczas prac Głwnej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. W zawartych w tomiku nowelach, mających charakter paradokumentalny, reportażowy, pisarka oddała głos prostym ludziom- uczestnikom i świadkom opisywanych zbrodni. Ale to nie przedstawiony w ich relacjach koszmar gett i obozw zagłady okazał się najbardziej przerażający, lecz sposb w jaki o tym mwili: ze spokojem, bez jakichkolwiek emocji. To wynik psychicznego otępienia, zobojętnienia na zło i śmierć, znieczulicy. Brak odautorskiego komentarza, podobnie jak u Borowskiego, wzmocnił poczucie autentyczności przedstawionych faktw. Traktowanie ludzi jak rzeczy, jak surowiec, zostało wstrząsająco ukazane w noweli Profesor Spanner , gdzie asystent niemieckiego profesora uczestniczący w procederze przerabiania ludzkiego tłuszczu na mydło, nie widział w tym nic nagannego, więcej, spokojnym tonem stwierdził, że w Niemczech ludzie umieją coś zrobić z niczego ... Niczym było ciało ludzkie. Zagłada moralna opanowała nie tylko ofiary i katw, lecz także i świadkw zbrodni, czego dowodem była choćby relacja bohaterki Kobiety cmentarnej beznamiętnie opisującej eksterminację ludności żydowskiej w płonącym getcie warszawskim. Ze świadectwa ukazanego w prozie Nałkowskiej wypływał przygnębiający wniosek, że to: Ludzie ludziom zgotowali ten los . W tym miejscu chciałabym powołać się na słowa Henryka Grynberga, ktry w książce pt. Żydowska wojna sparafrazował słowa Zofii Nałkowskiej będące mottem Medalionw i stwierdził, że nie ludzie ludziom- lecz ludzie żydom zgotowali ten los. Grynberg w swojej prozie stale powracał do strasznych lat Holocaustu, uznając go za kataklizm nieporwnywalny z żadnym innym doświadczeniem dwudziestowiecznej ludzkości. Nazizm, ideologia stworzona przez Adolfa Hitlera, głosił skrajną postać rasizmu, należało zatem oczyścić Europę z podludzi tj. żydw, Cyganw, Słowian. Szczeglnie okrutnie zostali potraktowani żydzi: nakazano im zamieszkanie w wydzielonych dzielnicach- gettach, gdzie przetrzymywano w nieludzkich warunkach, aby potem wywozić do obozw zagłady. Celem Hitlera było ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej , czyli fizyczna ich likwidacja.

W obliczu drugiej wojny światowej polscy pisarze stanęli przed bardzo trudnym zadaniem. Okupacja hitlerowska z programem ludobjstwa, z systemem obozw śmierci, łapankami i ulicznymi egzekucjami, zbrodniczymi eksperymentami na ludziach, przymusowymi robotami w głębi Rzeszy, przyniosły doświadczenia, z ktrymi pisarz polski spotkał się po raz pierwszy. Każdy dzień okupacji stawiał miliony ludzi wobec prb, ktrym nigdy nie zostałaby poddana ich moralność w czasie pokoju. Wszystkie pojęcia o świecie, moralności, stosunkach między ludźmi, o całym życiu zostały tym prbom poddane. Doświadczenia tych strasznych czasw domagały się literackiego przekazu, nakazywały też poszukiwanie nowych sposobw literackiego opisu. Choć czas drugiej wojny światowej obnażył marność natury ludzkiej, tej indywidualnej i tej zbiorowej, niweczył dobrosąsiedzkie stosunki, weryfikował przyjaźnie, to jednak właśnie druga wojna światowa stała się tematem wielu dzieł literackich. Mimo, iż okupanci uniemożliwili Polakom wszelką legalną działalność literacką i wydawniczą, to jednak w okresie od 1939 do 1945 roku pisano książki, istniały podziemne wydawnictwa, czasopisma, namiastki życia literackiego w kraju. Imponujący jest fakt, iż w owym okresie ogłoszono w Polsce ponad 1500 książek i broszur.

Literatura wbrew łacińskiej sentencji inter arma silent Musae (podczas wojny milczą Muzy) rozwijała się nadal. Temat wojny był początkowo ukazywany przez poetw z perspektywy bohaterskiej walki, heroicznych postaw walczących, bezgranicznego poświęcenia. Obraz wojny w poezji był zasadniczo rżny od tego, z spotkaliśmy się w prozie, gdyż poezja nie mogła dać kompleksowego obrazu wojennej rzeczywistości, nie takie jest zresztą jej zadanie. Poezja zawsze oddawała tylko fragmenty rzeczywistości, poszczeglne sytuacje, wrażenia, odczucia, emocje. Po etapie rozkwitu poezji wojennej, przyszedł czas na posługiwanie się formami dokumentalnymi, tworzenie pełnego, kronikarskiego zapisu rzeczywistości stało się właśnie zadaniem prozy. Z pewnością związane to było z zasadniczym pytaniem- jak opisać nowe, nie mieszczące się w naszym tradycyjnym systemie wartości, zbrodnie? Jak te wstrząsające doświadczenia i doznania ludzkości opisać przy użyciu tradycyjnych gatunkw? W prozie zatem sięgnięto po formę dokumentu. Nie obeszło się jednak bez kontrowersji i sensacji literackich, jakie miały miejsce choćby w przypadku prozy Tadeusza Borowskiego. Nie wszyscy byli gotowi na przyjęcie pewnych faktw wojennych bez dokonania w nich obrbki literackiej czy lekkiego retuszu .





Bibliografia podmiotu:

1. Gałczyński Konstatny Ildefons Pieśń o żołnierzach z Westerplatte ; Warszawa 1972

2. Słonimski Antoni Alarm ; Warszawa 1970

3. Borowski Tadeusz, opowiadania z tomiku Pożegnanie z Marią ; Warszawa 1997

4. Grudziński Gustaw Herling Inny Świat ; Warszawa 1996

5. Grynberg Henryk Żydowska wojna ; Warszawa 1965

6. Naukowska Zofia Medaliony ; Warszawa 1982



Bibliografia przedmiotu:



1. Encyklopedia szkolna, język polski liceum; wyd. Zielona Sowa, Krakw 2003

2. Maruszewski Ryszard Literatura polska 1939-1991





MODEL KONSPEKTU

Ramowy plan prezentacji



Temat: Rżne sposoby opowiadania o doświadczeniach wojennych. Analizując zadadnienia, wykorzystaj np. prozę G.Herlinga-Grudzińskiego, T.Borowskiego, W.Szpilmana.



TEZA: Ludzie ludziom zgotowali ten los.



ARGUMENTY:

1. Konstanty Ildefons Gałczyński Pieśń o żołnierzach z Westerplatte – tragizm 1.września 1939r, walka o Polskę pod Westerplatte

2. Antoni Słonimski Alarm – alarm przeciwlotniczy i jego skutki w Warszawie, apel do rodakw wzywający do obrony kraju

3. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią – opowiadania. Obz ukazany z dwch perspektyw:z zewnątrz i od wewnątrz. Proces przemiany człowieczeństwa na pograniczu życia i zagłady.

4. Gustaw Herling Grudziński :Inny Świat –. Więźniowie obozw pracy nie do reszty utracili człowieczeństwo. Świat radzieckich obozw , w ktrych wartości ludzkie wystawione są na wielką prbę.

5. Zofia Naukowska Medaliony – reportaż, dokument. Realia zagłady i jej wpływ na świadomość człowieka. ludzie ludziom zgotowali ten los

6. Henryk Grynberg Żydowska wojna – lata Holocaustu, ideologia stworzona przez Adolfa Hitlera



WNIOSKI: Człowiek, istota myśląca, skłonny jest uczynić drugiemu najgorsze zło. W czasie wojny dochodzi do głosu najbardziej pierwotny z ludzkich instynktw: instynkt przetrwania za wszelką cenę. W obliczu realnego zagrożenia życia (wojna, obz) weryfikacji podlega poziom naszego człowieczeństwa






Przykadowe prace

Prawo zamwień publicznych

Prawo zamwień publicznych Prawo zamwień publicznych. Cel jaki to prawo realizuje. Prawo zamwienia publicznych to jedno z podstawowych dziedzin prawa i prawa międzynarodowego oraz istotny element gospodarki państwowej. Przy zamwieniach publicznych wykorzystuje się najczęściej "...

Katastrofa w Czarnobylu (załącznik jest ze zdjeciami)

Katastrofa w Czarnobylu (załącznik jest ze zdjeciami) Czarnobyl to miasto w płnocnej części Ukrainy, na płnoc od Kijowa, przy ujściu Prypeci do Zbiornika Kijowskiego, przy granicy z Białorusią. W 1986r. Mieszkało tu 14 tys. mieszkańcw, po awarii w Czarnobylskiej Elektrow...

SAPARD- Fundusz Przedakcesyjny

SAPARD- Fundusz Przedakcesyjny SAPARD-Special Assistance Programme for Agriculture and Rural Development- jako instrument przedakcesyjnego wsparcia rozwoju obszarw wiejskich. Zawartość Wstęp. 2 Cel i zakres Programu. 3 Legislacja. 5 Oś 1 Poprawa efektywności sektora- rolno spożywczego...

Zasada zrwnoważonego rozwoju w świetle art. 5 konstytucji i dokumentw międzynarodowych oraz postepowania i wdrażania w Polsce

Zasada zrwnoważonego rozwoju w świetle art. 5 konstytucji i dokumentw międzynarodowych oraz postepowania i wdrażania w Polsce Zrownowazony rozwoj jest zasada ujeta w Konstytucji RP i traktatach Unii Europejskiej. Jego istota jest powiazanie szybkiego rozwoju gospodarczego i wzrostu jakosci zycia ludnosci z pop...

II Wojna Światowa. Od kampanii wrześniowej do karty atlantyckiej. (Najważniejsze informacje w skrucie.)

II Wojna Światowa. Od kampanii wrześniowej do karty atlantyckiej. (Najważniejsze informacje w skrucie.) 1. Kampania wrześniowa Nad rankiem 1 września 1939r. Niemcy rozpoczęły działania zbrojne przeciw Polsce. Niemiecki pancernik Schleswig Holstein wpłynął do portu w Gda&#...

Nastroje dekadenckie i prby ich przezwyciężenia w poznanych utworach poetyckich.

Nastroje dekadenckie i prby ich przezwyciężenia w poznanych utworach poetyckich. Dekadentyzm(termin oznaczający schyłek, upadek) był kierunkiem w literaturze epoki Młodej Polski, czerpał on wiele z pesymistycznej filozofii Schopenhauera. Nurt ten charakteryzował się wyrażaniem p...

Siarczan VI wapnia, anhydryt, gips

Siarczan VI wapnia, anhydryt, gips Jedną z ważniejszych soli jest siarczan (VI) wapnia - CaSO4. Jest ona słabo rozpuszczalna w wodzie i występuje w naturze w dwch postaciach: bezwodnej - anhydrytu (CaSO4) i uwodnionej - gipsu (CaSO4 2H2O). Anhydryt jest solą występującą w kolorac...

List do Kimisji Polonistycznj, aby "Pan tedusz" został w kanonie lektur

List do Kimisji Polonistycznj, aby "Pan tedusz" został w kanonie lektur Komisja Polonistyczna pl. Sejmu Śląskiego 1 40-032 Katowice centrala: 0 32 255 12 60, 0 32 255 12 Droga Komisjo! Pan Tadeusz - dzieło o niezwykle wzniosłym charakterze. Ten utwr synkretyczny, Adam M...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry