• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Rozwj d...

Nawigacja

Rozwj demokracji szlacheckiej



Rozwj demokracji szlacheckiej




Ważne przemiany dokonały się w XIII wieku w strukturze społeczeństwa polskiego.

Ich istotą był proces niwelacji rżnic w grupach społecznych podporządkowanych prawu książęcemu i rwnocześnie wytwarzania się większych grup typu stanowego. Przez pozyskiwanie oglnych przywilejw grupy te coraz bardziej się w stosunku do siebie zamykały, a uprzywilejowanie stawało niekiedy ponad rżnicami majątkowymi, a nawet klasowymi. Najpierw wyodrębniło się w osobny stan już w pierwszej połowie XIII wieku duchowieństwo, znacznie silniej niż ludność świecka poddane przepisom prawa kanonicznego. Dużą rolę w tym zakresie odegrały reformy arcybiskupa gnieźnieńskiego Henryka Kietlicza. Szeroki immunitet dbr kościelnych, wprowadzony przez Kietlicza celibat duchownych i wywalczona przezeń zasada kanonicznego wyboru biskupw zamiast monarszych nominacji, wreszcie zdobycz z połowy XIII wieku w postaci odrębnego wewnątrzkościelnego sądownictwa duchownych – były to głwne przejawy stanowej odrębności licznej już w XIII wieku grupy duchownych.

Stan szlachecki zamknął się dopiero w XIV wieku, ale w ciągu stulecia XIII, a nawet wcześniej, wyrobiły się zwyczajowo rozmaite uprawnienia tej warstwy społecznej, ktre zwykło się nazywać prawem rycerskim. Należało doń pełne, a nie tylko użytkowe, prawo do posiadania ziemi, wysoka kara za zabicie i za zranienie, tzw. dziesięcina swobodna, polegająca na wyborze instytucji kościelnej, na rzecz ktrej miała ona być świadczona, przy tym nie połączona z obowiązkiem odwożenia jej do rąk odbiorcy, wynagrodzenia pieniężne za służbę wojskową, bardzo często immunitet, a zatem wolność od ciężarw prawa książęcego i od jurysdykcji urzędnikw książęcych. W XIII wieku w warstwie rycerskiej widoczna jest jeszcze znaczna płynność. Obok rycerzy piastujących urzędy, do warstwy tej należeli bardzo liczni rycerze zwykli, a nadto rycerze fikcyjni, tj. pośrd sołtysw, kmieci, czy w ogle z posplstwa. Ci ostatni byli bodaj marginesem tej warstwy i jeżeli nie udało się im ugruntować pod względem majątkowym swojej rycerskiej pozycji społecznej, spadali do warstwy wieśniaczej lub przechodzili w szeregi mieszczaństwa. Już w XIII wieku warstwa rycerska otrzymała pewne przywileje oglne o charakterze stanowym. Wiązały się one z jedną tylko dzielnicą, były zrazu bardzo oglnikowe, ale nie rżniły się jakościowo od przywilejw pźniejszych i stanowiły bez wątpienia ich wstęp.

Stan mieszczański tworzył się niejako samorzutnie w wyniku organizowania gmin miejskich. Przywileje lokacyjne określały stosunek prawny i fiskalne do panującego, tzn. zwalniały ich od podległości sądom i urzędnikom państwowym, a gwarantowały odrębne sądownictwo prawa niemieckiego.

Stan włościański wreszcie tworzył się nie przez nadawanie specjalnych przywilejw, ale w wyniku wyodrębnienia się innych stanw. Tylko we wsiach na prawie niemieckim można mwić o analogiach za stanem mieszczańskim.

Zjednoczenie przez Łokietka Krlestwa Polskiego stanęło wobec trudnego zadania faktycznej integracji ziem stanowiących do niedawna odrębne organizmy polityczne. Mimo postępującej wciąż na gruncie gospodarki towarowo – pieniężnej integracji ekonomicznej, nie była to wcale sprawa łatwa. Dawne separatyzmy typu jeszcze plemiennego, wyrażające się czy to w obyczaju, czy w związkach prawnych, znalazły w XIII wieku oparcie w odrębnych dezintegrujących orientacjach politycznych. Ideologia zjednoczeniowa była wprawdzie czynnikiem bardzo istotnym, ale nie sięgała często w głąb mas społecznych. Świadoma polityka władcy w tym zakresie miała znaczenie daleko większe. Taką politykę podjął Kazimierz Wielki.

W sferze gospodarczej wprowadzał jednolite obciążenia skarbowe i wojskowe dla całej ludności kraju, popierał unifikację świadczeń na rzecz Kościoła, wprowadził zasadę jednej monety w jednym Krlestwie, a miastom nadawał przywileje, ktre pozwalały im rozszerzać swą działalność poza granice dawnych dzielnic. W zakresie organizacji państwowej utrzymano urzędy namiestnicze starostw, ktre pozwalały na dalsze ograniczanie dawnych urzędw dzielnicowych. Te zaś przemieniały się faktycznie w urzędy ziemskie, związane odtąd z rozwojem samorządu rycerskiego czy szlacheckiego. Podobny był los dawnych wiecw dzielnicowych. W celach ustawodawczych odwoływano się do nich rzadko, pozostawiono im natomiast agendy sądowe. Stąd ich dalsza ewolucja uległa rozszczepieniu.

Z instytucji wiecu rozwijał się stały organ w postaci sądw wiecowych ziemskich, zaś drugim torem wykształcało się z nich przedstawicielstwo stanowe szlacheckie, ktre w postaci sejmikw ziemskich do znaczenia doszło w XV wieku.

Nowym czynnikiem integrującym była rada krlewska. Dobierana przez monarchę, nie miała ona charakteru reprezentacji stanowej, a jeżeli przez większy udział w niej panw małopolskich wiązała się ściśle z interesami tej dzielnicy, to w założeniu swoim była organem ponaddzielnicowym, oglnopolskim. Dla najważniejszych funkcji państwowych wprowadzono urzędy centralne, a więc podskarbiego i podkanclerza Krlestwa. Po raz pierwszy w naszych dziejach utworzył Kazimierz Wielki pieniężny skarb państwowy

i potrafił mu zapewnić tak znaczne dochody gotwkowe, że praktyczne był niezależny od uprzywilejowanych stanw z ich dzielnicową jeszcze reprezentacją. Toteż przy stanowej już budowie społeczeństwa, monarchia w małym tylko stopniu miała charakter stanowy,

w mniejszym niż księstwa nasze XIII wieku.

Na niezbędną zjednoczonemu Krlestwu unifikację prawa było jeszcze za wcześnie, jeżeli prawo miało odpowiadać realiom życia, a nie być tworem sztucznym. Do takiej unifikacji jednak krl powoli zmierzał, a kodyfikacja praw dzielnicowych była tu etapem wstępnym. Tak więc niedługo po 1357 roku ujęto w normę pisaną zwyczajowe prawo wielkopolskie, a dopiero pźniej małopolskie. W zakresie prawa stanowionego natomiast zaczęły się pojawiać przepisy o charakterze oglnopolskim. Prawo zwyczajowe ziemi łęczyckiej, ktra do lat pięćdziesiątych XIV wieku miała własnego księcia i żyła w znacznym stopniu odrębnym życiem państwowym, spisano dopiero pod koniec tego stulecia,

a zatwierdzono w 1419 roku.

Uprzedzony w porę o chorobie Kazimierza Wielkiego, Ludwig Andegaweński stanął w Krakowie 7 listopada 1370 roku, a więc zaledwie w dwa dni po śmierci ostatniego Piasta. Koronację przygotowano pośpiesznie, toteż odbyła się ona już 17 listopada. Dokonano

jej w Krakowie, co zaraz na początku nieprzychylnie do nowego władcy ustosunkowało Wielkopolan, i tak zresztą niechętnych Ludwikowi, mającemu oparcie u panw małopolskich. Obietnicy złożenia insygniw koronacyjnych w Gnieźnie Ludwik nie dotrzymał. W interesie Andegawena jego małopolskie stronnictwo obaliło testament Kazimierza Wielkiego w części dotyczącej zapisu na rzecz Kaźka słupskiego. Przy okazji koronacji nowy krl nadał nadto ziemię wieluńską Władysławowi opolskiemu, rozszerzając kosztem ziem koronnych władztwo wasala Luksemburgw. W 1372 roku powierzył mu rządy w Rusi, akceptując jej odrębność w stosunku do Polski. Władzę namiestniczą w Polsce oddał Ludwik zaraz po koronacji swojej matce, a siostrze Kazimierza Wielkiego, Elżbiecie, sam zaś powrcił na Węgry, gdzie absorbowały go zwłaszcza sprawy bałkańskie.

W Polsce tymczasem ścierały się opinie i poglądy, ktre polaryzowała dążność Ludwika do zmiany prawa dynastycznego polskiego. Obok małopolskich stronnictw Ludwika, na czoło ktrych wysunął się podkanclerzy, a z kolei kanclerz Krlestwa i biskup krakowski Zawisza z Kurozwęk, zarysowało się stronnictwo tzw. legalistw. Aprobując prawo Ludwika do tronu polskiego, legaliści byli przeciwni zmianie prawa dynastycznego. Byli jednak rwnież zdecydowani przeciwnicy sukcesji andegaweńskiej, dążący do obalenia rządw Ludwika. Silne oparcie stronnictwo to miało zwłaszcza w Wielkopolsce, ale niesłusznie zarzuca mu się tendencje separatystyczne.

Rzecznicy unii węgiersko – polskiej bardzo żywo zakrzątnęli się nie tylko około utrwalenia rządw andegaweńskich w Polsce, ale i około przeniesienia sukcesji tronu polskiego na linię żeńską Andegawenw. Skutecznym instrumentem zjednywania zwolennikw dla dworu stały się tzw. trybunały restytucyjne, komisje o atrybutach sądowych, ktre rewidowały słuszność licznych wywłaszczeń ziemskich, dokonywanych przez Kazimierza Wielkiego. Tę samą rolę spełniały nadane licznym osobom jednostkowe przywileje, zwłaszcza lokacyjne. Za udzielone przywileje pozyskano rwnież aprobatę zmiany prawa sukcesyjnego ze strony niektrych ważniejszych miast. Wreszcie w układzie koszyckim w roku 1374 szlachta dochodząca do roli najważniejszego po krlu czynnika

w życiu politycznym państwa, usankcjonowała przeniesienie sukcesji tronu w Polsce na jedną z crek Ludwika. Uzyskała za to, jako stan, rozległy przywilej, ktry zwalniał ją od wszystkich dotychczasowych świadczeń na rzecz państwa, z wyjątkiem poradlnego z gruntw kmiecych, zredukowanego do symbolicznej niema. Gwarantował integralność państwa, obsadzanie głwnych urzędw Polkami, odszkodowania z tytułu wypraw wojennych,

a wreszcie konfirmował generalnie wcześniej uzyskane przywileje.

Rządy andegaweńskie w Polsce nie cieszyły się jednak popularnością. Rozbudziły natomiast silne namiętności polityczne.

We wrześniu 1382 roku zmarł krl Ludwik Andegaweński. Tron polski, zgodnie

z prawem sukcesji, miał przypaść żeńskiej linii Andegawenw. Sprawa nie była łatwa. Naznaczona przez Ludwika do tronu polskiego jego najstarsza crka Katarzyna nie przeżyła ojca. Ludwik myślał więc o następnej crce Marii, na co panowie polscy znowu wyrazili zgodę. Trudności powstały wtedy, gdy dwr nie zrezygnował z jej małżeństwa z Zygmuntem Luksemburczykiem, wwczas margrabią brandenburskim. Ludwik chciał stworzyć fakty dokonane i gdy z początkiem 1382 roku zmarł Zawisza z Kurozwęk, zamierzał Zygmuntowi powierzyć rządy namiestnicze w Polsce. Wyprawa Zygmunta do Polski spotkała się jednak nie tylko z kontrakcją przywdcy opozycji wielkopolskiej Bartosza z Odolanowa, ale poruszyła także Małopolan. Ostatecznie Luksemburczyk nie został wpuszczony do Krakowa. W tej sytuacji zabiegi panw polskich zwrciły się ku wdowie po Ludwiku, aby do tronu polskiego naznaczyła najmłodszą swą crkę Jadwigę. Mimo zgody na taka koncepcję, krlowa – wdowa ociągała się, a tymczasem Zygmunt prbował ponownie opanować Polskę, jako nie proszony namiestnik. W tej sytuacji jedenastoletnia Jadwiga przybyła do Polski

i jesienią 1384 roku została koronowana na krla.

Osadnictwo na prawie czynszowym, tak żywo rozwijającej się na ziemiach polskich

w XIII i XIV wieku, przyniosło wzrost wydajności gospodarki rolnej, chłopom dało znaczną strefę wolności osobistej, możliwość obrony własnych praw zarwno w obrębie organizacji samorządowej wsi na prawie niemieckim, jak też w sądach ziemskich, a wreszcie ułatwiło bogacenie się przynajmniej niektrym bardziej przedsiębiorczym przedstawicielom warstwy włościańskiej. Najbardziej do tła wiejskiego odbijali sołtysi, ktrzy ze względu na rangę społeczną ich urzędu, znaczny stopień zamożności, obowiązek służby wojskowej i odrębna podległość sądowa tworzyli niemal osobny stan. Już w statutach Kazimierza Wielkiego przypominano, iż nie godzi się, aby sołtys był zamożniejszy od swego pana, bo wtedy mgłby mu nie dochować posłuszeństwa.

Jeszcze w proces reformy czynszowej nie został w pełni zakończony,

bo w niektrych dzielnicach, zwłaszcza w ziemiach łęczyckiej, sieradzkiej, na Kujawach i na Mazowszu było żywotne tzw. prawo polskie z dominującą w nim rentą produktową

i odrobkową, a na Rusi ledwie tę reformę zapoczątkowano, gdy zakłciła ją nowa tendencja ekonomiczna rozbudowy gruntowej czyli folwarku. Objęła ona wszystkie kategorie dbr, tj. zarwno krlewszczyzny, jak też dobra kościelne, możnowładcze i rycerskie.

Folwarki nie były w XV wieku nową formą organizacji produkcji rolnej. Jako własne gospodarstwa właścicieli ziemskich poświadczone są już w odniesieniu do XII wieku.

Rozwj miast w XIII i XIV wieku i związany z nim postęp w społecznym podziale pracy rodziły zapotrzebowanie na produkty rolne w nieznanej dotąd skali. Zaspokajały je najpierw gospodarstwa kmiece, czym tłumaczy się wzrost ich zamożności w pźniejszym średniowieczu. Związek z rynkiem utrzymywały rwnież od początku folwarki sołtysie. Handel zbożowy jednak wcześniej zaczął przekraczać zasięg tworzącego się rynku lokalnego. W rozwoju towarowej produkcji zbożowej przodowały dobra krlewskie, ale wkrtce

z koniunktury zaczęła korzystać szlachta, a także Kościł.

Powiększanie terytorium folwarcznego dokonywano rżnymi sposobami. Na pewno zagospodarowywano nieużytki, zwłaszcza łąki, rzadziej natomiast karczowano lasy, bo to wymagało dużego nakładu pracy i stosunkowo długiego czasu.

Opłacalność produkcji folwarcznej zależała od kosztw siły roboczej. Można było tę opłacalność podnieść przez zastosowanie pracy darmowej, a zatem przez powiększenie renty odrobkowej, co prowadziło do rozwoju wtrnego poddaństwa. Nie obywało się bez przymusu, co stanowiło jedną z przyczyn zbiegostwa. Kmiecie zasłaniali się często kontraktami lokacyjnymi, ktre przemawiały z reguły na ich korzyść.

Właściciele folwarkw byli zainteresowani w możliwością korzystania z taniej siły najemnej, co okazywało się nieodzowne zwłaszcza w czasie intensywnych prac polowych. Dlatego utrudniali odpływ młodzieży wiejskiej do rzemiosła czy do posług miejskich, a także do sezonowych prac polowych poza granice państwa.

Na ekonomikę miejską w XV wieku zaczął ujemnie wpływać rozwj folwarku

i związany z nim nawrt poddaństwa. Wzrost renty odrobkowej wpływał bowiem na zmniejszenie się zdolności produkcyjnej gospodarstwa kmiecego, a zatem i jego dochodw, rozluźniając w dalszej konsekwencji związek całej warstwy kmiecej z rynkiem.

Nawrt poddaństwa był rwnoznaczny z regresem społecznego podziału pracy,

a zatem odradzania się i rozwoju rzemiosła wiejskiego.

Wzrost wpływu szlachty na bieg wydarzeń politycznych w czasach unii andegaweńskiej i u początkw dynastii jagiellońskiej umocnił i utrwalił uprzywilejowaną pozycję stanu szlacheckiego w państwie. Względna słabość mieszczaństwa w Polsce średniowiecznej, a w szczeglności brak w jego obrębie silnej warstwy kupieckiej, ktra była by zdolna do aktywności w życiu politycznym, przy rwnoczesnym osłabieniu władzy monarszej, ktra wraz ze śmiercią Kazimierza Wielkiego utraciła dziedziczny i neutralny charakter, pozwoliły szlachcie polskiej zdobyć przewagę rwnież w dziedzinie gospodarczej. Stało się to kosztem ludności wieśniaczej i miast, w ciasno pojętym jej interesie stanowym

i klasowym.






Przykadowe prace

Pan Tadeusz

Pan Tadeusz Większość z nas - usłyszawszy o tym, że powstaje ekranizacja "Pana Tadeusza" - zapewne nie mogła sobie wyobrazić, jak to będzie wyglądało. Bo jakże to - film, w ktrym wszyscy mwią wierszem? Film z inwokacją - "Litwo, ojczyzno moja..." - na poc...

Mole, podstawowe wzory i przykładowe zadania.

Mole, podstawowe wzory i przykładowe zadania. n= m/M m = n*M n- liczba molowa m ? masa [g] M ? masa molowa [g/mol] Oblicz masę 3 moli kwasu siarkowego (VI). H2SO4 M H2SO4 = 2*1g/mol 32g/mol 4*16g/mol = 98g/mol 1mol --------98g 3 mol -------xg m = n*M m=3mole*98g/mol = 294g xg = 98g...

Historia niepodległości USA

Historia niepodległości USA WOJNA O NIEPODLEGŁOŚĆ STANW ZJEDNOCZONYCH Wojna o niepodległość Stanw Zjednoczonych toczona w latach 1775-1783 pomiędzy Wielką Brytanią a jej trzynastoma koloniami w Ameryce Płnocnej. Była decydującą fazą rewolucji a...

Opracowanie epoki Pozytywizmu.

Opracowanie epoki Pozytywizmu. POZYTYWIZM - druga połowa XIX wieku - po upadku powstania styczniowego do lat 80-tych, 90-tych XIX wieku - August COMTE, autor Wykładu filozofii pozytywnej; rola nauk przyrodniczych, filozofia twierdzi, że należy badać rzeczy fizyczne => RACJONALIZM - Hip...

Metody i formy pracy w świetlicy

Metody i formy pracy w świetlicy Metody i formy pracy w świetlicy W świetlicy szkolnej metody i formy muszą być tak dobrane, by dawały wytchnienie po nauce szkolnej, a jednocześnie rozbudzały twrczą inicjatywę do dalszego samokształcenia i rozwijania się. S...

Streszczenie Bitwy pod Grunwaldem

Streszczenie Bitwy pod Grunwaldem Bitwa pod Grunwaldem była ostatnią wielką bitwą średniowieczną. Została stoczona 15 lipca 1410 roku, pomiędzy Zakonem Krzyżackim pod dowdztwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połąconymi siłami polskimi, litewsko-ruskimi i...

Słwka - początkujący

Słwka - początkujący BONJOUR dzień dobry MADAME pani MONSIEUR pan MADEMOISELLE panienka AU REVOIR do widzenia SALUT cześć MES PARENTS rodzice MA MERE mama MON PERE tata MA SOEWR siostra MON FRERE brat MON MARI mąż MA FEMME żona MON AMIE...

Nadzr bankowy

Nadzr bankowy Nadzr bankowy Głwnym celem nadzoru bankowego jest zapewnienie bezpieczeństwa depozytw zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego. Nadzr nad działalnością bankw sprawuje Komisja Nadzoru Bankowego oraz jej organ wykonawczy - Generalny Inspektorat Nadzoru Ban...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry