• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Rynek pr...

Nawigacja

Rynek pracy w Polsce



Rynek pracy w Polsce




1. Ewolucja poziomu bezrobocia w Polsce oraz jego przyczyny.

Zjawisko bezrobocia jest obserwowane i analizowane od początku transformacji społeczno-ekonomicznej w Polsce. Zainteresowanie problematyką bezrobocia jest nadal duże. Wynika to zarwno ze skali tego zjawiska, jak i jego rangi w warunkach przemian gospodarki polskiej.

Praca odgrywa doniosłą rolę w życiu człowieka i społeczeństwa. Zdaniem prof. Mieczysława Kabaja odgrywa ona trzy zasadnicze, a zarazem wspłzależne funkcje:

1. czynnika tworzenia produktu społecznego (funkcja ekonomiczna),

2. środka uzyskiwania dochodw (funkcja dochodowa),

3. środka zaspokojenia aspiracji zawodowych i społecznych (funkcja społeczna).

Zdaniem prof. Kabaja na funkcję ekonomiczną pracy składa się tworzenie nowych wartości umożliwiających wzrost produkcji dbr i usług oraz przyczynia się do wzrostu dobrobytu społecznego. Praca jest aktywnym czynnikiem procesu gospodarczego. Natomiast to, że ludzie pracują przede wszystkim po to, aby uzyskiwać niezbędne do życia dochody, wynika z funkcji dochodowej pracy.

To właśnie dochody z pracy stanowią głwne źrdło utrzymania. W ten sposb ludzie uczestniczą zarwno w podziale jak i w tworzeniu dochodu narodowego.

Funkcja społeczna pracy jest formą realizacji zawodowych aspiracji oraz społecznej potrzeby pracy.

Bezrobocie jest przeciwstawieństwem pracy. Jest to zjawisko polegające na braku pracy dla osb poszukujących i zdolnych do pracy. Bezrobocie występuje w wielu formach i ma wiele wymiarw i aspektw ekonomicznych i społecznych.1

Bezrobocie możemy podzielić na:

bezrobocie jawne, czyli rejestrowane w urzędach pracy lub mierzone za pomocą badań aktywności ekonomicznej ludności,

bezrobocie utajone - polegające na tym, że istnieje niepełne zatrudnienie ludzi chętnych do pracy, ktrzy są jej pozbawieni.

Zjawisko bezrobocia utajonego możemy obserwować w dużych zakładach pracy lub gospodarstwach rolnych. Ten typ bezrobocia może występować w postaci wcześniejszych emerytur lub też jako praca

w niepełnym wymiarze.

Transformacja systemowa gospodarki polskiej zapoczątkowana w 1990 r. przyniosła zasadnicze zmiany na rynku pracy. Pojawiły się nadwyżki podaży pracy i jawne bezrobocie. W latach 1990-91 liczba bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy wzrastała rocznie blisko 1,1 mln osb rocznie, osiągając w końcu 1991 r. poziom 2 156 tys. Pod koniec 1993 r. poziom bezrobocia wynisł prawie

3 mln, następnie w roku 1994 można było zaobserwować pierwszy znaczny spadek bezrobocia, ktry wynisł w porwnaniu do 1993 r. prawie 52 tys. osb. W kolejnych latach tendencja spadkowa utrzymała się. Przyczyną spadku bezrobocia w tamtym okresie była poprawa koniunktury gospodarczej, zaostrzenie kryteriw rejestracji bezrobotnych w urzędach pracy oraz wzrost liczby nowych miejsc pracy.

W końcu 1996 r. liczba bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy wyniosła 2 359 tys. osb, natomiast w końcu 1997 r. – 1826, czyli o 533 tys. osb mniej. Trzeba podkreślić, iż rok 1997 był pierwszym od 7 lat, w ktrym liczba bezrobotnych spadła poniżej 2 mln. W roku 1998 w urzędach pracy zarejestrowano o 5 tys. osb więcej niż w poprzednim roku. Ten nieznaczny wzrost był spowodowany wyraźnym spowolnieniem tendencji wzrostowej gospodarki w II połowie tego roku.

Cechą charakterystyczną na polskim rynku pracy jest niezwykle szybki spadek stopy bezrobocia, ktra zwiększyła się z 2,15% w I kw. 1990 r. do 16% w końcu 1994, a następnie obniżyła się do 14,3%

w połowie 1996 r. Do roku 1997 obserwujemy nadal tendencję spadkową. W listopadzie 1998 r. wskaźnik ten kształtował się na poziomie 10,6% i był niższy w porwnaniu do listopada 1997 r.

o 0,4 pkt. procentowego. Świadczy to o trudniejszej sytuacji na rynku pracy.

Wolne miejsca pracy są jednym z elementw charakteryzujących zapotrzebowanie gospodarki na siłę roboczą. W 1997 r. liczba ofert pracy zgłoszonych przez pracodawcw wynosiła 916 tys. Oferty z sektora prywatnego stanowiły 72,3% ogłu ofert i liczyły 662 tys. Natomiast z sektora publicznego zostało zgłoszonych 253 tys. wolnych miejsc pracy.

Zmniejszenie tempa wzrostu PKB w 1998 r. spowodowało zmniejszenie liczby ofetr praco o 155 tys. (patrz tabela II.1)

Warte podkreślenia jest rwnież to, iż począwszy od 1992 r., liczba ofert pracy z sektora prywatnego wykazuje bardzo wysoki , bo aż 75% - towy udział w stosunku do ogłu zgłaszanych przez pracodawcw ofert pracy.



Tabela II.1.: Liczba ofert pracy w latach 1992-1998.

Lata Oferty pracy w tys. Wyszczeglnienie sektora prywatnego (w tys.)

1992 483,8 327,9

1993 527,8 389,6

1994 801,0 561,7

1995 914,2 664,2

1996 878,9 651,5

1997 915,8 662,5

1998 761,1 573,1

Źrdło: opracowanie własne wg danych GUS.



Do Cech charakterystycznych polskiego rynku możemy zaliczyć rwnież :

duże zrżnicowanie przestrzenne,

trudną sytuację na rynku pracy młodzieży,

wysoki i wykazujący tendencję wzrostową udział bezrobotnych zamieszkałych na wsi,

przewagę kobiet wśrd populacji bezrobotnych.



Na przyczyny powstania wysokiego poziomu bezrobocia w okresie transformacji złożyło się wiele przyczyn. Do najważniejszych trzeba zaliczyć:

1 Głęboki spadek produkcji materialnej będący wynikiem recesji gospodarczej wywołanej przede wszystkim restrykcyjnym programem stabilizacyjnym.

2 Restrukturyzację gospodarki.

3 Niedorozwj gospodarczy wielu regionw kraju oraz występujące ukryte bezrobocie agrarne.

4 Redukcję zatrudnienia socjalnego, czyli bezrobocia ukrytego.

5 Niedostosowanie poziomu i struktury kształcenia do potrzeb rynku pracy.

6 Zbyt liberalne przepisy, ktre umożliwiały uzyskiwanie zasiłkw osobom dotąd bezrobotnym

oraz nie skłaniały ich do poszukiwania pracy.

7 Zbyt małą sprawność i nieelastyczność działania sieci biur pracy.1



II. 1.1. Przestrzenne zrżnicowanie bezrobocia

Jedną z cech polskiego bezrobocia jest duże przestrzenne zrżnicowanie tego zjawiska. Wynika ono z ograniczonego przepływu pracownikw między regionami. Znajduje to odzwierciedlenie w zwiększającej się co roku rozpiętości stopy bezrobocia pomiędzy wojewdztwami, pomimo jej spadku.

Wojewdztwa w Polsce najczęściej klasyfikuje się wg trzech grup. 1

Do pierwszej grupy zaliczono wojewdztwa płnocno-wschodnie i płnocne. Są to tereny rolnicze, zacofane gospodarczo. W części z nich wysokie bezrobocie

pojawiło się w 1990 r. Tymi wojewdztwami są byłe: suwalskie, olsztyńskie, ciechanowskie.

W wojewdztwach płnocnych, o wysokim udziale rolnictwa uspołecznionego, wysokie bezrobocie powstało w okresie od 1991 do 1992 r. Przyczyną powstania tak wysokiego bezrobocia, były bankructwa PGR i masowe zwolnienia pracownikw. Taka sytuacja miała miejsce m.in. w byłych wojewdztwach koszalińskim i słupskim.

Do drugiej grupy wojewdztw o wysokim bezrobociu przypisano tereny niejako uprzemysłowione,

ale z przemysłem przestarzałym, wymagającym dużych inwestycji. Przemysł na tych terenach był zorientowany głwnie na rynek b. ZSRR. Ograniczenia rynku wschodniego spowodowały upadanie wielu zakładw przemysłowych, a co się z tym wiąże, pojawienie się dużego bezrobocia. Do tych wojewdztw zaliczamy m.in. byłe woj. łdzkie i wałbrzyskie.

Do ostatniej, trzeciej grupy, zaliczamy obszary, gdzie rozwj oparty był na jednym zakładzie przemysłowym. Spadek produkcji nisł za sobą duże bezrobocie wśrd mieszkańcw całego regionu.

Do tych obszarw możemy zaliczyć Starachowice, Mielec, Stalową Wolę.

W 1993 r. odnotowano najwyższe natężenie bezrobocia, ktre wynosiło 16,4%. Rozpiętość pomiędzy skrajnymi wojewdztwami była prawie 4 – krotna. W byłym wojewdztwie suwalskim stopa bezrobocia wynosiła 30,3%, natomiast w warszawskim 7,6%. 1994 rok to okres, w ktrym odnotowano pierwszy znaczny spadek bezrobocia oraz nasilanie się przestrzennego zrżnicowania tego zjawiska. 1996 rok charakteryzował się 6 –krotnym zrżnicowaniem poziomu bezrobocia między wojewdztwami. Najniższą stopę bezrobocia odnotowano w byłym woj. warszawskim 4,1%, a najwyższą w b. suwalskim – 21,1%. Rozpiętość bezrobocia między poszczeglnymi regionami w kolejnych latach nadal się zwiększała (patrz tabela II.2.)



Tabela II.2.: Stopa bezrobocia w wybranych byłych wojewdztwach w latach 1990-1998

Wojewdztwo Lata (stan w końcu roku) – w %

1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998

Wojewdztwa o najniższej stopie bezrobocia

2,13,53,4 4,25,66,2 5,97,98,9 7,69,07,7 6,58,48,4 5,47,78,0 4,16,26,1 2,73,44,1 2,63,24,1



WarszawskiePoznańskieKrakowskie Wojewdztwa o najwyższej stopie bezrobocia

SłupskieSuwalskieElbląskieKoszalińskie 9,011,58,49,5 17,818,61,417,9 23,223,721,424,1 29,730,327,328,9 29,828,627,329,2 28,427,325,626,8 25,724,623,424,7 20,821,219,018,9 20,520,419,319,2

Źrdło: opracowanie własne na podstawie Informacji Statystycznych GUS, za lata 90-91.



Zjawisko przestrzennego zrżnicowania natężenia bezrobocia było wynikiem dużego spadku stopy bezrobocia w wojewdztwach o najniższym poziomie tego zjawiska w porwnaniu do wojewdztw o najwyższej liczbie bezrobotnych.

Najniższa stopa bezrobocia występowała na terenach dużych aglomeracji miejskich. Do tych obszarw możemy zaliczyć b. wojewdztwo warszawskie, poznańskie oraz krakowskie. Najwyższy poziom tego wskaźnika odnotowano w płnocno-wschodniej Polsce, czyli na terenach zacofanych pod względem rozwoju gospodarczego, głwnie rolniczych.

Do zjawisk pogłębiających regionalne zrżnicowanie bezrobocia zaliczamy:

migracje międzyregionalne spowodowane zaniedbaniami w rozwoju sieci komunikacyjnej,

wysokie rżnice w kosztach zakupu mieszkań i ich wynajmu występujące pomiędzy wojewdztwami,

mała możliwość uzyskania atrakcyjnych dochodw przy zmianie miejsca pobytu zwłaszcza

w przypadku osb z niskim poziomem wykształcenia,

dość powszechna akceptacja swojej sytuacji życiowej.1



II.1.2. Bezrobocie wśrd młodzieży

Najliczniejszą grupę wśrd osb bezrobotnych stanowią ludzie młodzi. Zwykle są to osoby

po raz pierwszy wkraczający na rynek pracy, nie posiadające doświadczeń zawodowych. Sytuację tą będzie pogarszał wzrost liczby osb w wieku 18-24 lata. Z prognozy demograficznej GUS wynika,

iż w końcu 2000 roku liczba osb tej subpopulacji wyniesie 4 532 tys., a jej udział w oglnej liczbie ludności wzrośnie do 11,7%.

W ostatnich latach zanotowano spadek bezrobocia wśrd młodzieży, ktry w listopadzie 1998 r. wynisł 6 tys. osb. Jednak nadal co trzeci rejestrujący się w urzędzie pracy jest w wieku 18 – 24 lata. Sytuację ludzi młodych na rynku pracy z uwzględnieniem pozostałych grup wiekowych przedstawia tabela II.3.



Tabela II.3.: Sytuacja bezrobotnych w. grup wiekowych w latach 1992-1998

Grupy wiekowe Lata (koniec roku) – w %

1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998

15-17 lat 0,6 0,2 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0

18-24 lata 34,0 34,3 34,5 34,5 31,1 30,8 30,9

25-34 lata 29,8 28,5 27,4 27,0 27,3 27,8 27,2

35-44 lata 24,7 25,2 25,1 25,1 26,4 26,4 25,8

45-54 lata 9,2 9,8 10,6 11,3 13,3 13,3 14,4

55 lat i więcej 1,7 2,0 2,1 2,0 2,4 1,7 1,7

Źrdło: dane GUS za lata 92-98.



Duży poziom bezrobocia notuje się rwnież wśrd absolwentw szkł ponadpodstawowych . W końcu 1998 r. ich liczba wynosiła 111 tys. osb i była o 25 tys. osb wyższa w porwnaniu do 1997 roku. Rwnież w poprzednich latach 1995-96 liczba tej grupy bezrobotnych kształtowała się na wysokim poziomie, osiągając najwyższy poziom w 1995 r. – 217,8 tys. osb. Nie ulega natomiast zmianie struktura bezrobotnych absolwentw zarejestrowanych w urzędach pracy. Najwięcej jest bezrobotnych absolwentw zasadniczych szkł zawodowych, ktrzy stanowili w 1998 r. 44,0% ogłu zarejestrowanych absolwentw. Wysoki poziom bezrobocia daje się rwnież zauważyć wśrd absolwentw szkł policealnych i średnich zawodowych – w tym okresie stanowili oni 36,5% ogłu zarejestrowanych absolwentw. W 1998 r. 3,2% oglnej liczbie bezrobotnych stanowili absolwenci szkł ponadpodstawowych. Kształtowanie się bezrobocia absolwentw wg typw szkł w latach 1995-1995 ilustruje tabela II.4. i wykres II.1. – załącznik 2.



Tabela II.4. Zarejestrowani bezrobotni absolwenci wg typw szkł w latach 1995-1998

Wyszczeglnienie Lata

1995 1996 1997 1998

Liczba bezrobotnych absolwentw w tys.

Bezrobotni absolwenci ogłem: 217,8 86,0 85,4 110,7

W tym: - szkł wyższych 8,1 3,7 4,4 7,3

- licew oglnokształcących 48,7 12,7 10,3 13,2

- policealnych i średnich zawodowych 83,3 39,6 32,2 40,4

- zasadniczych zawodowych 75,0 29,2 37,7 48,7

Źrdło: opracowanie własne na podst. danych GUS za lata 95-98.



Przy badaniu bezrobocia absolwentw ważne jest rwnież określenie wskaźnika płynności zatrudnienia. Wskaźnik ten określa procentowy udział absolwentw, ktrzy podjęli pracę do liczby

nowo zarejestrowanych. W 1996 r. wynisł on 44,7 %, a w 1997 – 39,7%. Rok 1998 charakteryzował się niższym poziomem tego wskaźnika i wynosił 34,9%. W 1998 r. wskaźnik płynności zatrudnienia był najwyższy dla absolwentw szkł wyższych i wynosił 46,8%, a najwyższy dla absolwentw licew oglnokształcących – 25,2% (patrz tabela II.5).





















Tabela II.5.: Wskaźnik płynności zatrudnienia absolwentw wg typw szkł w latach 1995-98.

Lata Wskaźnik płynności zatrudnienia absolwentw w % Tym bezrobotni absolwenci ze szkł:

Wyższych Licew oglnokształcących Policealnych i średnich szkł zawodowych Zasadniczych zawodowych Bezrobotni absolwenci ogłem

1995199619971998 54,966,353,546,8 11,033,031,425,2 29,446,942,736,8 28,243,137,133,9 25,644,739,734,9

Źrdło: opracowanie własne wg danych GUS za lata 95-98.



II.1.3 Bezrobocie mieszkańcw wsi w latach 1994-1998

Duże bezrobocie na wsi to jedna z cech polskiego rynku pracy. Przyczynami, ktre na początku lat 90-tych wpłynęły na zwiększenie bezrobocia na tych terenach były:

a) Likwidacja PGR-w, miejsc pracy ponad 700 tys. osb.

b) Redukcja wielu przedsiębiorstw państwowych zatrudniających tak zwaną grupę chłopo-robotnikw.

c) Likwidacja m.in. Spłdzielni Kłek Rolniczych oraz innych nierentownych państwowych i spłdzielczych zakładw pracy na wsi.

Mwiąc o bezrobociu mieszkańcw wsi należy podkreślić, iż zgodnie z ustawą o zatrudnieniu

i przeciwdziałaniu bezrobociu z dnia 14 grudnia 1994 r. (D.U. nr 1/1995, poz. 1), prawo

do rejestrowania się w charakterze osoby bezrobotnej posiadają członkowie gospodarstw domowych,

w skład ktrych wchodzi użytkowanie indywidualnego gospodarstwa rolnego o powierzchni mniejszej niż 2,0 ha. Istnienie takiego przepisu powoduje, iż część bezrobotnych osb na wsi nie może być zarejestrowana w rejonowych urzędach pracy a tym samym ujawniona jako osoby bezrobotne.

W polskim rolnictwie przeważają rodzinne gospodarstwa rolne oraz rozdrobniona struktura agrarna. Tereny te charakteryzuje ukryte bezrobocie, ktre w latach 1995-1996, wg danych BAEL, kształtowało się na poziomie 280-270 tj. i stanowiło około 11% bezrobocia zarejestrowanego.

Od 1994 roku można było obserwować spadek liczby bezrobotnych mieszkańcw terenw wiejskich.

W latach 1994-1997 bezrobocie na wsi zmniejszyło się z poziomu 1 158 tys. do 844 tys. osb. Rwnież w 1998 r. odnotowano spadek liczby bezrobotnych na wsi do 835,7 tys. (patrz tabela II.6.). Należy podkreślić, że tempo spadku bezrobocia na wsi ,w tym okresie, było dwukrotnie słabsze niż w mieście. Spowodowało to wzrost udziału procentowego bezrobotnych zamieszkałych na wsi w oglnej liczbie bezrobotnych. Wskaźnik ten kształtował się następująco:

w 1994 r. – 40,8%,

w 1995 r. – 42,9%,

w 1996 r. – 44,0%,

w 1997 r. – 46,2%,

w 1998 r. – 45,6%.



Tabela II.6.: Bezrobocie na wsi w latach 1994-1998.

Lata Liczba bezrobotnych w tys. osb

Ogłem Mieszkańcy wsi

Razem W % do ogłu

1994 2 838,0 1 157,9 40,8

1995 2 628,8 1 126,5 42,9

1996 2 359,5 1 037,2 44,0

1997 1 826,4 843,7 46,2

1998 1 831,4 835,7 45,6

Źrdło: dane GUS za lata 1994-1998, (opracowanie własne).





Na wsi, podobnie jak i w miastach przeważa bezrobocie kobiet. Liczba bezrobotnych kobiet

na wsi w 1994 r. osiągnęła najwyższy poziom i wyniosła 420 tys. W latach 1995-1998 liczba

ta wykazywała tendencję spadkową, i w listopadzie 1998 r. wynosiła ona 329 tys.

Stopa bezrobocia kobiet zamieszkujących wieś pod koniec 1994 r. osiągnęła poziom 14,1%.

W kolejnych latach wskaźnik ten ulegał lekkim wahaniom, osiągając w listopadzie 1997 r. najniższy poziom 11,3%. W listopadzie 1998 r. wskaźnik ten wzrsł o 0,3 pkt. procentowego.

Sytuację bezrobotnych kobiet na wsi z porwnaniem do sytuacji mężczyzn ilustruje tabela II.7.

oraz wykres II.2.a i b. – załącznik 3.



Tabela II.7.: Liczba bezrobotnych oraz stopa bezrobocia kobiet zamieszkałych na wsi w latach 1994-1998.

Wyszczeglnienie Lata

1994 1995 1996 1997 1998

Liczba bezrobotnych mieszkańcw wsi w tys.

Kobiety 420 385 367 323 329

Mężczyźni 414 415 340 288 316

Stopa bezrobocia mieszkańcw wsi w %

Kobiety 14,1 13,4 12,7 11,3 11,6

Mężczyźni 11,1 11,2 9,1 7,8 8,7

Źrdło: opracowanie własne wg BAEL w latach 1994-1998.



Trudna jest rwnież sytuacja ludzi młodych zamieszkałych tereny wiejskie. W listopadzie 1996 r. ludzie w wieku poniżej 25 lat stanowili 37,1% ogłu bezrobotnych na wsi i w porwnaniu do miasta wskaźnik ten był większy o 11%. Podobna sytuacja kreowała się pod koniec 1997 i 1998 r.

Biorąc pod uwagę przestrzenne zrżnicowanie bezrobocia na wsi, tereny te możemy podzielić

na dwie grupy:

wojewdztwa popegeerowskie, gdzie stopa bezrobocia w niektrych wojewdztwach kształtowała

się na poziomie blisko 20%, co oznacza, że co 5-ta zdolna do pracy osoba pozostawała bez pracy,

wojewdztwa południowo-wschodniej Polski, gdzie w oglnej liczbie mieszkańcw dominuje ludność zamieszkała na wsi.

Poniższa tabela oraz wykres przedstawiają szczegłowe dane dotyczące przestrzennego zrżnicowania bezrobocia na wsi w latach 1994-1998.



Tabela II.8.: wybrane cechy natężenia bezrobocia w wojewdztwach popegeerowskich o największym poziomie bezrobocia w latach 1994, 1997 i 1998.

Wojewdztwo Udział procentowy bezrobotnych zamieszkałych na wsi w oglnej liczbie bezrobotnych Stopa bezrobocia w %

Lata

1994 1997 1998 1994 1997 1998

Słupskie 51,1 56,1 56,3 29,8 20,8 20,5

Olsztyńskie 45,9 49,2 49,2 27,2 18,3 17,8

Pilskie 44,5 48,6 48,0 23,4 12,8 12,4

Gorzowskie 41,1 46,3 44,8 22,4 12,4 12,5

Zielonogrskie 39,5 41,5 41,5 18,2 12,3 13,2

Elbląskie 39,2 48,7 46,8 27,3 19,0 19,3

Źrdło: Dane GUS, (opracowanie własne).











Wykres II.3. Udział procentowy bezrobotnych zamieszkałych na wsi w oglnej liczbie bezrobotnych w latach 1994, 1997, 1998.



































II.1.4 Kobiety na rynku pracy

Bezrobocie częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn, zarwno w miastach jak i na wsi. Stopa bezrobocia kobiet jest od 1992 r. wyższa niż mężczyzn, co oznacza trudniejszą sytuację tej płci na rynku pracy. Kobiety łatwiej tracą pracę i mają duże trudności z ponownym jej podjęciem.

Najwięcej bezrobotnych kobiet zarejestrowano w 1993 r. – 1507,3 tys., natomiast od 1994 r., podobnie jak bezrobocie ogłem, można było zaobserwować spadek tego wskaźnika dla kobiet. W tym okresie liczba kobiet pozostających bez pracy wynosiła 1495,0 tys. W kolejnych latach poziom bezrobocia ulegał niewielkim wahaniom. W końcu 1998 r. bezrobotnych kobiet było 1071,3 tys., co stanowiło 58,5 %

w stosunku do ogłu bezrobotnych (patrz tabela II.9. oraz wykres II.4. – załącznik - 3).



Tabela II.9.: Bezrobocie kobiet w latach 1992-1998 (stan w końcu roku)

Lata Kobiety pozostające bez pracy

W tys. osb w % do ogłu osb bezrobotnych

1992 1 338,8 53,4

1993 1 507,3 52,2

1994 1 495,0 52,7

1995 1 448,6 55,1

1996 1 375,6 58,3

1997 1 103,2 60,4

1998 1 071,3 58,5

Źrdło: opracowanie własne wg danych GUS za lata 1992-1998



Średni wskaźnik zatrudnienia kobiet pod koniec 1997 r., wg danych statystycznych, wynisł 44,0%,

a dla mężczyzn 59,9%. Liczba bezrobotnych kobiet jest zdecydowanie wyższa niż płci przeciwnej

bez względu na wiek i wykształcenie oraz mimo tego, iż kobiety są generalnie lepiej wykształcone.

Warto zauważyć, że w roku szkolnym 1996/1997 – 62,6% ogłu absolwentw szkł wyższych stanowiły kobiety, natomiast wskaźnik ten dla ogłu szkł policealnych dla tej płci wynosił 73,2%

Wskaźnik zatrudnienia dla kobiet z wyższym wykształceniem jest o 3,5 punktu procentowego niższy

w porwnaniu do tego samego wskaźnika dla mężczyzn. Częstym zjawiskiem zauważalnym na polskim rynku pracy jest chętniejsze zatrudnianie mężczyzn i częstsze zwalnianie kobiet. Krajowy Urząd Pracy informuje, że w I płroczu 1999 r. liczba kobiet zwolnionych z przyczyn zakładu pracy była 2-krotnie wyższa niż mężczyzn.



Charakterystyczne, a zarazem niepokojące jest to, iż połowa kobiet pozostaje bez pracy powyżej 1 roku, ok. 60% z nich jest w wieku 18-34 lata, a 30% bezrobotnych kobiet posiada średnie wykształcenie.

Trzeba rwnież zaznaczyć, iż kobiety pracują w branżach o relatywnie niskim poziomie wynagrodzenia

a średnie płace kobiet są niższe niż mężczyzn. Rżnice te wynoszą dla przykładu od 6% w grupie pracownikw biurowych, do 35% w grupie robotnikw przemysłowych i rzemieślnikw.

W 1997 r. najwięcej kobiet było zatrudnionych w służbie zdrowia – 83,1%, w pośrednictwie finansowym – 75,3% oraz w hotelarstwie i gastronomii – 68,3%.

Często praca zawodowa mężczyzn ma dla pracodawcw większą wartość i efektywność niż płci przeciwnej. Kobiety są też często utożsamiane z częstą nieobecnością w pracy z powodu opieki nad dzieckiem lub urlopu macierzyńskiego. Dlatego potrzebne są rozwiązania prawne oraz instytucjonalne wspierające mobilność zawodową kobiet.



II.2. Szara strefa – zatrudnienie nie rejestrowane.

Zjawisko “szarej strefy jest określane w rżnorodny sposb, zarwno w odbiorze społecznym jak

i opracowaniach naukowych. W literaturze spotyka się m.in. takie określenia: “druga gospodarka , “gospodarka czarna , “gospodarka ukryta , “gospodarka nieformalna .1 W nich rwnież “szara strefa ujmowana jest na trzy sposoby:

a) ujęcie ekonomiczne, w ktrym szczeglne znaczenie mają dwa czynniki:

po pierwsze “szara strefa przyczynia się do wzrostu poziomu życia ludności oraz jest istotnym elementem rzeczywistego, rżnego od oficjalnego, poziomu dochodu narodowego

i produktu globalnego,

po drugie zjawisko to stanowi istotne potencjalne źrdło dochodw podatkowych,

b) ujęcie społeczne – “szara strefa jest rozumiana jako wykonywanie pewnych czynności zawodowych w sposb nielegalny, a także postępowanie pracownikw w nieuczciwy sposb

przy wykonywaniu rl zawodowych,

c) ujęcie polityczne – wynika ono z powstawania konfliktu między “państwowością

a “prywatnością , polegającą na tym, iż krytycy instytucji państwa uważają, że powstanie “szarej strefy jest elementem nadmiernego opodatkowania i przerostu norm i przepisw określających życie obywateli.2



Powszechnie przyjmuje się, że “praca na czarno ma negatywny wpływ na gospodarkę kraju. Jednak warto podkreślić, że w pierwszych latach transformacji dostrzegano w niej rwnież aspektw pozytywnych. Twierdzono ,iż:

przyczynia się do ożywienia gospodarki oraz powoduje wzrost dochodu narodowego i faktycznego poziomu życia części społeczeństwa,

daje gwarancje uzyskania maksymalnie wysokiego dochodu w stosunku do zarejestrowanych,

łagodzi skutki kryzysu, poprawiając sytuację ekonomiczną ludności nie znajdującej miejsca

w gospodarce oficjalnej,

zawiera w sobie duże, potencjalne możliwości tworzenia nowych miejsc pracy oraz szkolenia ludzi, ktrzy pźniej przejdą do gospodarki oficjalnej.1

Jednak ten pozytywny wpływ “szarej strefy na gospodarkę, jak twierdzą ekonomiści, uległ osłabieniu

w latach 1990-1991.



Zjawisko to niesie za sobą raczej wiele negatywnych skutkw odzwierciedlających się w gospodarce kraju. Negatywne dla wzrostu gospodarczego konsekwencje “gospodarki ukrytej polegają przede wszystkim na:

osłabieniu efektywności funkcjonowania podmiotw gospodarczych w obrębie oficjalnej gospodarki,

zniekształcenie obrazu rzeczywistych procesw gospodarczych i poziomu rozwoju, niezwykle ważnego dla oceny procesw zachodzących w kraju,

spadku zaufania do państwa jako organizatora życia gospodarczego i społecznego,

powstania strat w dochodach podatkowych, co wpływa na obniżenie dochodw budżetowych.1



Praca “na czarno w Polsce dotyczy przede wszystkim ludzi młodych, ktrych udział procentowy wśrd ludzi zatrudnionych “w szarej strefie wynosi ponad 45%. Są to ludzie, ktrych wiek nie przekroczył 34 lat. Zjawisko to dotyczy rwnież wszystkich generacji Polakw – od nastolatkw po emerytw,

z najpźniejszych społecznych grup zawodowych. “Szara strefa stanowi masowe zjawisko w Polsce, dlatego odgrywa doniosłą rolę w kształtowaniu się polskiego rynku pracy. Potwierdzeniem tego

są przeprowadzone po raz pierwszy w 1995 r. badania GUS oraz po raz drugi w sierpniu 1998 r. wykazały one, że “na czarno pracowała w Polsce ponad 1,4 mln osb, czyli ponad 9% ogłu pracujących oficjalnie. Z tych badań wynika, że w skali całego roku w “szarej strefie zatrudnionych jest ponad 2 mln osb. Wśrd nich znajdują się rwnież cudzoziemcy, ktrych liczba wynosi w granicach 100-150 tys.

Według europejskiej nomenklatury pracę w “szarej strefie traktuje się jako wytwarzanie dbr

lub świadczenie usług skrywanych w celu uniknięcia



Obowiązkowych opłat podatkowych, ubezpieczeniowych lub celnych.1 Badania GUS pokazują, iż udział tego zjawiska w polskiej gospodarce wynosi obecnie ok. 15-17% dochodu narodowego, czyli ok. 20 mld USD.

Największą aktywność w “gospodarce ukrytej obserwuje się w działalności handlowej, budowlanej, przemysłowej. Zjawisko to nie rozwija się tak, jak miało to miejsce na początku lat 90-tych. Obecnie “szara strefa jest dla pracownikw możliwością zaoszczędzenia na kosztach, natomiast dla pracownikw pozbawionych pracy na oficjalnym rynku, szansą na znalezienie pracy.

Praca w “czarnej gospodarce jest trudna do oszacowania. Zjawisko to można oceniać za pomocą badań ankietowych osb pracujących “na czarno .

Na powody skłaniające ludzi do pracy w “szarej strefie , wg danych ankietowych, najczęściej zalicza się:

niewystarczające dochody (60% ankietowanych),

brak możliwości znalezienia pracy formalnej (42% ankietowanych).

Większość osb pracujących w “ukrytej gospodarce , wg danych za 8 m-cy 1998 r., to osoby, dla ktrych jest ona dodatkowym źrdłem dochodu. W tej grupie znajdują się zarwno ludzie o niskich kwalifikacjach, dla ktrych jest ona szansą znalezienia pracy, jak rwnież osoby o wysokich kwalifikacjach.

Dla wielu osb praca w “szarej strefie jest jedynym źrdłem utrzymania. Do tej grupy zalicza się 660 tys. osb. Ma ona rwnież charakter pracy dorywczej, krtkotrwałej. Większość z tych ludzi , czyli 1/3, pracowała “na czarno ponad miesiąc, dla innych natomiast było to zajęcie kilkudniowe.

W porwnaniu z 1995 rokiem można zauważyć ograniczenie pracy nie rejestrowanej. Wskaźnik zatrudnienia w szarej strefie spadł z poziomu 7,6% do 4,8%. Można powiedzieć, iż w Polsce jest to zjawisko powszechne ale zarazem bardzo “płytkie .1



3. Napływy i odpływy z bezrobocia

Ocena płynności bezrobocia jest jednym z istotnych elementw rynku pracy. Jest to inaczej analiza “napływu do bezrobocia i “odpływu z bezrobocia . Informacje o kształtowaniu się tego zjawiska umożliwiają wnioskowanie o elastyczności rynku pracy. Charakterystyczną cechą polskiego rynku pracy na początku lat 90-tych był wysoki poziom bezrobocia oraz niski poziom “odpływw . Od początku 1994 r. zapoczątkowana została tendencja wzrostowa “odpływu z bezrobocia i jego przewaga nad “napływem . Zjawisko to było wynikiem pierwszego znacznego spadku liczby bezrobotnych w tym roku.

W 1995 r. odnotowano najwyższy poziom rejestrowanego bezrobocia, liczba bezrobotnych wynosiła 2 371 tys. osb i była o 209 tys. niższa od liczby osb wyrejestrowanych. W latach 1996-97 następowało zwiększanie się “odpływu z bezrobocia.



Stopa “odpływu z bezrobocia kształtowała się kolejno:

5,8% w 1995 r.,

6,3% w grudniu 1996 r.,

7,9% w grudniu 1997 r.



Tabela II.10.: Płynność rynku pracy w latach 1992-1998

Lata Bezrobotni nowo zarejestrowani “napływ (w tys.) Bezrobotni wyrejestrowani “odpływ (w tys.)

1992 1 561,1 1 206,8

1993 1 971,2 1 590,9

1994 2 094,0 2 145,6

1995 2 371,3 2 580,5

1996 2 225,1 2 494,4

1997 2 051,3 2 584,4

1998 2 127,9 2 122,9

Źrdło: opracowanie własne wg danych statystycznych GUS za lata 1992-98



Wykres II.5.:Płynność bezrobocia w latach 1992-1998, wg danych GUS



























Zwiększenie wskaźnika “odpływw z bezrobocia w tych latach był wynikiem poprawy sytuacji na rynku pracy oraz skuteczności działania polityki rynku pracy.

Pod koniec 1998 r. odpływ bezrobotnych wynosił 2 123 tys. osb i kształtował się na niższym poziomie w porwnaniu z 1997 rokiem.



4. Regulacje prawne rynku pracy

Transformacja ustrojowa wiąże się zarwno ze zmianami o charakterze politycznym (wprowadzenie mechanizmw i instytucji demokratycznych, decentralizacja władzy publicznej), jak

i zmianami w życiu ekonomicznym. To, co wiąże się z ostatnim rodzajem zmian, są to przekształcenia własnościowe oraz wprowadzanie do gospodarki mechanizmw rynkowych. Te procesy wywierają ogromny wpływ na zjawiska związane z zatrudnieniem.1

Przyczyną powstania masowego bezrobocia były reformy zapoczątkowujące okres transformacji ustrojowej. Duża liczba bezrobotnych pojawiających się w tym okresie na rynku pracy stworzyła konieczność sprecyzowania, kto z nich w sensie prawnym jest bezrobotnym. Określenie pojęcia bezrobotnego jest ważne dla oszacowania statystyki bezrobocia. Pojęcie to jest dosyć restrykcyjnie określane przez ustawodawcę, czego wynikiem jest nie obejmowanie swoim zakresem rżnych grup ludzi pozostających faktycznie bez pracy. Aby wyjaśnić pojęcie bezrobotnego na gruncie prawa trzeba brać pod uwagę niejednorodność tego zjawiska. Taka sytuacja rodzi konieczność zrżnicowania środkw przeciwdziałania bezrobociu i łagodzenia jego skutkw.



Definicję bezrobotnego w polskim ustawodawstwie określono w przepisach dotyczących zatrudnienia

i bezrobocia. Pojęcie “bezrob

5ef5

otny było kilkukrotnie zmieniane i modyfikowane przy tworzeniu kolejnych ustaw oraz w chwili ich nowelizacji. Taki stan rzeczy sprawia, iż ludzie pozostający bez pracy nie czują się pewnie w zakresie bezpieczeństwa socjalnego, gdyż pojęcie to ulegając modyfikacjom zawężało kręg osb traktowanych jako bezrobotne.1 Obecnie definicja ta jest określona w art.2 ust. 1 pkt. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z dnia 14 grudnia 1994 r.

Zgodnie z tym artykułem bezrobotnym jest osoba:

pozostająca bez pracy i nie wykonująca innej pracy zarobkowej,

zdolna i gotowa do podjęcia pracy,

nie ucząca się w szkole w systemie dziennym,

zarejestrowana we właściwym rejonowym urzędzie pracy.

Statusu bezrobotnego natomiast nie mogą uzyskać m.in. osoby, ktre:

nie ukończyły 18 lat (z wyjątkiem młodocianych absolwentw),

nie ukończyły 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni),

nie nabyły prawa do emerytury, renty lub innych świadczeń wskazanych w przepisie świadczeń ubezpieczeniowych,

właściciele lub posiadacze nieruchomości rolnych przekraczających określone normy obszarowe

lub gospodarstw stanowiących dział specjalny produkcji rolnej w rozumieniu przepisw prawa podatkowego,

domownicy wyżej wskazanych gospodarstw rolnych, podlegający ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej w nich pracy,

niepełnosprawni, ktrych stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia co najmniej w połowie wymiaru czasu.

Definicja bezrobotnego ma za zadanie, w zamyśle ustawodawcy, stanowić punkt wyjścia do następnych, bardziej szczegłowych, regulacji prawnych dotyczących przeciwdziałania bezrobociu i jego następstw.

W dziedzinie zatrudnienia, od początku przemian zostały wydane trzy podstawowe ustawy.

Pierwszą z nich była “ustawa o zatrudnieniu , uchwalona 29 grudnia 1982 r.2 Ustawa ta obowiązywała niecałe 2 lata. Tak krtki okres był spowodowany tym, iż ten akt prawny posiadał niedoskonałości natury legislacyjnej. Zawarte w nim rozwiązania nie wspłgrały z oczekiwaniami społeczeństwa. Okazało się,

iż możliwości finansowe państwa były zbyt małe, aby im sprostać.

Drugim aktem prawnym regulującym zagrożenia z dziedziny zatrudnienia, była “ustawa o zatrudnieniu

i bezrobociu 3 z dnia 16 października 1991 r. i charakteryzowała się tymczasowością. Prbowano za jej pomocą wprowadzić poprawki do obowiązującej do tego czasu regulacji prawnej.4 Ustawodawca nie miał wizji docelowych unormowań, ktre autentycznie zmierzyłyby się z bieżącymi, w tamtym okresie, problemami rynku pracy oraz gwarantowałyby ład o większym stopniu trwałości.5

Można jednak podkreślić trzy ważne zmiany, jakie wniosła ta ustawa :

generalne zmniejszenie zasiłkw, zaostrzenie kryteriw ich przyznawania i ograniczenie okresw ich wypłacania,

zdyscyplinowanie bezrobotnych w zakresie aktywnego poszukiwania pracy,

rozszerzenie sposobw aktywnego inwestowania środkw Funduszu Pracy w tworzeniu nowych miejsc pracy i innych możliwości zatrudnienia. 1

Trzecim aktem regulującym problemy rynku pracy jest “ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z dnia 14 grudnia 1994 r. (Dz.U. nr 1/1995, poz.1) , ktra charakteryzuje się większą dojrzałością w porwnaniu z poprzednimi. Ustawa ta doczekała się kilku nowelizacji. Jedną z nich była nowelizacja z dnia 22 grudnia 1995 r. Wniosła ona kilka istotnych zmian szczeglnie w zakresie prawa do zasiłku i okresu jego pobierania.

Z powyższego wynika, iż polski rynek stawia jeszcze wiele wyzwań przed ustawodawstwem w Polsce. Fakt ten jest o tyle ważny, że Polska dąży do integracji ze strukturami europejskimi. Dlatego istnieje konieczność ujednolicenia polskiego ustawodawstwa w zakresie zatrudnienia z normami

i standardami europejskimi.



5. Rynek pracy w perspektywie XXI w.

Omawiając perspektywy rynku pracy w nadchodzących latach, trzeba wymienić dwa najważniejsze czynniki, ktre będą miały wpływ na kształtowanie się rynku pracy:

uwarunkowania demograficzne,

akcesja Polski do struktur europejskich.



Wpływ uwarunkowań demograficznych w przyszłych latach będzie odgrywać znaczą rolę

w formowaniu sytuacji na rynku pracy. Prognoza demograficzna GUS wykazuje, iż w latach 1999-2005 oglna liczba ludności zwiększy się o ok. 400 tys.

osb, czyli do poziomu ok. 39,1 mln, w tym w miastach będzie mieszkać 24,2 mln, a na wsi 14,9 mln osb. Dzieci i młodzieży do 17 lat będzie o ok. 900 tys. więcej a osb w wieku produkcyjnym (18-59/64) o ok. 1500 tys. Wzrost o ok. 200 –tysięczny będzie można obserwować w grupie osb wieku poprodukcyjnym (60/65 lat). Udział osb w grupie poprodukcyjnej, ktre ukończyły 45 lat osiągnie

w 2002 r. poziom 36% (w 1998 udział ten wynosił 33%). Oznacza to, że w Polsce będzie następować proces starzenia się ludności w wieku produkcyjnym.1

Z powodu wyżu demograficznego co druga osoba pojawiająca się na rynku pracy w Europie po 2002 r. będzie pochodziła z Polski.

W okresie 1999-2010 będzie miał miejsce duży wzrost podaży w wyniku wchodzenia na polski rynek kolejnych rocznikw wyżu demograficznego w liczbie 500-600 tys. osb rocznie.2 Biorąc pod uwagę dane dotyczące odejścia z rynku pracy z przyczyn naturalnych wynika, iż przyrost zapotrzebowania

na miejsce pracy będzie wynosił ok. 1,1 mln do 2005 r. i dalsze 0,1 mln w latach 2006-2010.

Eksperci z Instytutu Rozwoju Studiw Strategicznych twierdzą, iż w 2005 r. liczba osb pozostających bez pracy obejmie ok. 4,5 mln osb, czyli wzrośnie dwukrotnie.

Modernizacja gospodarki wyjawi ponad milionowe ukryte bezrobocie na wsi i kilkusettysięczne

w branżach przemysłowych wymagających restrukturyzacji. W szczeglności dotknie to grnictwo – ponad 70 tys., hutnictwo – 30 tys., kolej – ponad 1000 osb oraz kilkanaście tysięcy ludzi pracujących

w telekomunikacji.1

Według Krajowego Urzędu Pracy zostanie stworzonych 3 mln dodatkowych miejsc pracy, co zabezpieczy rynek pracy przed narastaniem bezrobocia. Potrzebne są też, jak uważa Ministerstwo Finansw, zmiany w obecnym systemie zasiłkw. Ich zdaniem konieczne jest zaostrzenie warunkw wypłacania zasiłkw chorobowych tak, aby mieli do nich dostęp ludzie rzeczywiście niezdolni do pracy.

Konieczne jest rwnież zwiększenie liczby kształcących się i wydłużenie okresu pozostawania młodzieży w systemie szkolnym. Takie rozwiązanie, z jednej strony będzie sprzyjało podnoszeniu kwalifikacji,

z drugiej zaś będzie ograniczać bezrobocie wśrd młodzieży.

W dalszym ciągu będzie prowadzona aktywna polityka państwa na rynku pracy, ktra będzie ułatwiała powrt do pracy osobom pozostającym bez pracy przez długi okres czasu. Aby jednak polityka przynosiła efekty potrzebne jest:

ograniczenie dotowania zatrudnienia do wybranych grup pracowniczych, a zwiększenie środkw

na szkolenie zawodowe,

stałe monitorowanie skuteczności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu, co pozwoli na lepszą ocenę zalet i wad alternatywnych programw,

wzmocnienie instytucji pośrednictwa pracy oraz urzędw pracy.2





Istotne jest rwnież zadbanie o podnoszenie poziomu kwalifikacji pracownikw, wzmocnienie infrastruktury potrzebnej do edukacji osb dorosłych oraz tworzenie programw ułatwiających wejście

na rynek pracy ok. 2,4mln młodzieży objętej reformą edukacyjną w latach 2000-2006.

Drugim istotnym elementem, ktry w znacznym stopniu wpłynie na kształtowanie się rynku pracy będzie akcesja Polski do Unii Europejskiej. Oznacza to potrzebę ujednolicenia i dostosowania gospodarki naszego kraju do wymogw krajw UE oraz wdrożenie reguł dotyczących swobodnego przepływu towarw i usług, kapitału i osb. Integracja ze strukturami europejskimi jest dla naszego kraju ogromnym wyzwaniem wiążącym się z koniecznością budowy nowoczesnej gospodarki. Dzięki temu mogłaby

ona konkurować z rynkami zagranicznymi. Wiele zmian przyniesie ze sobą liberalizacja handlu zagranicznego, m.in. wzrost szans polskiego eksportu. Swoboda przepływu osb spowoduje liczne migracje, a co się z tym wiąże odpływ wysokokwalifikowanej siły roboczej do bardziej rozwiniętych krajw Unii. Zasada swobodnego przepływu ludzi będzie się rwnież wiązać z koniecznością wzrostu płac, ktry będzie wyprzedzał wydajność pracy. Ze względu na migracje ludności trzeba będzie określić zasady uznawania dyplomw, kwalifikacji i prawa do wykonywania zawodu.1











































































Literatura:

1. Z.Dach, Bezrobocie w okresie przemian systemowych gospodarki polskiej , PAN, Warszawa 1993

2. I. Lichniak, Zmiany na rynku pracy w okresie transformacji , SGH, Warszawa 1995

3. H. Lewandowski (red.), Polskie prawo pracy w okresie transformacji w oświetleniu prawa wsplnotowego , Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 1997 r.

4. Internet












Przykadowe prace

Sytuacja kobiet w sowieckich łagrach w Innym świecie Gustawa Herlinga- Grudzińskiego.

Sytuacja kobiet w sowieckich łagrach w Innym świecie Gustawa Herlinga- Grudzińskiego. Autor w swym dziele przywołuje obraz łagrw. Łagry są jak miasta-państwa, rządzą się własnymi prawami. Złożone relacje między ludzkie uległy w tym miejscu jeszcze w...

Zagadnienie dobra moralnego w niektrych teoriach etycznych

Zagadnienie dobra moralnego w niektrych teoriach etycznych Etyka to dziedzina filozofii będąca namysłem nad maralnościowymi uwarunkowaniami działania człowieka. Należy zatem odrżnić samą moralność, będącą kwalifikacją działania człowiek...

Meine Freundin

Meine Freundin Meine Freundin heisst Sandra.Sie kommt aus Deutschland und wohnt dort in Bohmte,dies liegt bei Niedersachsen. Sie ist 15 Jahre alt und geht in die 9 Klasse des Gymnasiums Bad Essen und ist dort eine gute Schlerinn! Sie hat braunes,mittellanges Haar,braune Augen und ist 1,70m gro. Ihre Hobbys sind...

Zjawisko eutanazji jako problem społeczny

Zjawisko eutanazji jako problem społeczny Zajęłam się problemem eutanazji , ponieważ jest to zjawisko wzbudzające bardzo wiele kontrowersji. Pragnęłam wyjaśnić te zjawisko jak najdokładniej i poddać je analizie w poszczeglnych krajach. Problem eutanazji...

Kraina mityczna (opowiadanie)

Kraina mityczna (opowiadanie) Wiele lat temu, kiedy byłem jeszcze małym dzieckiem, mama czytała mi mity o greckich bogach. Był to dla mnie bajkowy świat i nigdy nie pomyślałbym, że spotka mnie coś podobnego do zdarzenia mającego miejsce kilka tygodni temu. Były wakacje. ...

Przedstaw etos rycerza i omw rżne sposoby jego funkcjonowania w literaturze

Przedstaw etos rycerza i omw rżne sposoby jego funkcjonowania w literaturze Temat mojej pracy brzmi Przedstaw etos rycerza i omw rżne sposoby jego funkcjonowania w literaturze. Zdecydowałam się, że zinterpretuję i zrealizuję ten temat na przykładzie takich dzieł jak Pieśń...

Romantyczność Adama Mickiewicza - interpretacja.

Romantyczność Adama Mickiewicza - interpretacja. Ballada Adama Mickiewicza rozpoczyna się mottem: Zdaje mi się, że widzę... gdzie?/ Przed oczyma duszy mojej. Jest to kwintesencja utworu, jego myśl przewodnia. Motyw ten często pojawia się w epoce romantyzmu, a najpopularn...

Silniki cieplne

Silniki cieplne Silniki cieplne, urządzenia zmieniające ciepło im dostarczone na energię mechaniczną w formie pracy. Silniki cieplne są to między innymi silniki spalinowe, odżutowe rakietowe, parowe itp. W silnikach cieplnych odbywają się procesy kołowe to znaczy, że p...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry