• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Sło...

Nawigacja

Słowianie – Niemcy – Europa, Herbert Ludat - Recenzja



Słowianie – Niemcy – Europa, Herbert Ludat - Recenzja


HERBERT LUDAT

SŁOWIANIE – NIEMCY – EUROPA

WYBR PRAC

Tłum. Jan M. Piskorski

Marburg – Poznań 2000



Czy Polska leży jeszcze w Europie? – w tak prowokacyjny sposb w 1960 r. wybitny historyk i slawista niemiecki Herbert Ludat (1910-1993) zatytułował jeden z tomikw wykładw wygłoszonych na niewielkim heskim Uniwersytecie w Giessen. W czasach nocy stalinowskiej i warunkach powszechnej sowietyzacji historiografii zarwno Polski, jak i innych krajw wczesnego bloku wschodniego pytanie to brzmiało szczeglnie dramatycznie. Odpowiedź na nie można odnaleźć w lekturze pozycji, ktrą postanowiłem poniżej w kilku zdaniach przybliżyć.

Słowianie – Niemcy – Europa jest zbiorem 19 artykułw Herberta Ludata z lat 1936-1973 ujętych w 3 grupy tematyczne: historia stosunkw polsko-niemieckich w średniowieczu, problematyka miejska słowiańszczyzny oraz historia polskiej historiografii. Zagadnienia te stanowiły głwny przedmiot zainteresowań badacza, ktry z czasem zyskał miano ambasadora polskiej nauki historycznej w Niemczech. Książka przygotowana w ramach wspłpracy Instytutu Herdera w Marburgu i Poznańskiego Towarzystwa Przyjacił Nauk, opublikowana przy finansowym wsparciu niemieckiego MSZ odznacza się dużą starannością wydania. Przejrzysty układ graficzny, wyraźna czcionka i doskonałej jakości papier to być może niuanse, jednak mające niebagatelny wpływ na komfort obcowania z zawartością. Z punktu widzenia czytelnika istotniejsza jest obecność obszernej biografii Ludata autorstwa tłumacza, wykazu ważniejszych prac, bibliografii uzupełniającej, indeksu nazw osobowych, geograficznych i plemiennych, czy mnogości przypisw. Z tego zadania wydawca wywiązał się znakomicie.

Praca Herberta Ludata jakkolwiek napisana bardzo przystępnym językiem raczej nie jest skierowana do szerokiego grona odbiorcw, dobr tematw obejmujący wąskie wycinki z historii, wręcz epizody, może mniej zorientowanego w historii czytelnika znużyć czy nawet zniechęcić do dalszej lektury. Przykładem tutaj może być kwestia trybutu, jaki – według Thietmara – Mieszko I miał płacić z terytoriw usque in Vurtha fluvium, stanowiąca przedmiot rozważań w dwch artykułach z I części. Autor wychodząc od szczegłu z dziejw Brandenburgii prbuje rozwiązać jedno z najbardziej kontrowersyjnych w latach 30-tych XX w. zagadnień z historii stosunkw polsko-niemieckich. H. Ludat zauważył mianowicie, że w XIII w. odcinek dzisiejszej Warty pomiędzy Santokiem a Kostrzynem nosił nazwę Noteci, i wyprowadził stąd wniosek, że 300 lat wcześniej było podobnie. Wobec powyższego sporne terytorium trybutarne rozciągało się po lewy brzeg Warty, nie zaś, jak sytuowali je często historycy polscy, na Pomorzu Zachodnim czy Nowej Marchii. O ile stwierdzenie to może być traktowane jedynie jako hipoteza (co zauważa choćby Gerard Labuda – trudno jest mwić o rzeczywistości historycznej w X w. na podstawie faktw z XIII w.), to jednak dobrze ilustruje metodę badawczą H. Ludata, ktry wychodząc od lokalnych szczegłw starał się rozwiązywać oglne problemy polsko-niemieckich stosunkw. Podobnie specjalistyczny charakter mają artykuły z II części dotyczące pochodzenia wschodnioniemieckich wikw, tudzież apelatywu tego słowa w językach słowiańskich. Dla nieprzygotowanego odbiorcy, ktrego wiedza opiera się o informacje wyniesione jedynie ze szkoły średniej, wykłady te mogą być nawet nie tyle niezrozumiałe, co wręcz jałowe; to jednak dla czytelnika mającego już jakąś orientację w powyższej materii artykuły mogą stanowić interesujący punkt wyjścia do własnych dalszych poszukiwań.

Jednym z bardziej interesujących jest najobszerniejszy z całego zbioru artykuł (1936) dotyczący sprawy braniborskiej i kontrowersji jakie wokł niej narosły. Nie prbując rozstrzygać dyskusyjnego zagadnienia identyfikacji Jaksy, czy też Jaksw, H. Ludat stara się w nowy, bardziej realistyczny i pozbawiony nacjonalizmw okresu międzywojennego sposb przedstawić rolę polityki Albrechta Niedźwiedzia i wpływu tzw. epizodu Jaksy na stosunki polsko-niemieckie w XII w. Godne odnotowania są prby uwolnienia wczesnej dyskusji od narodowych szowinizmw prezentowanych zwłaszcza przez Mariana Gumowskiego, u ktrego Jaksa ma niewiele wsplnego z rzeczywistością historyczną XII w., lecz urasta do roli polskiego bohatera narodowego ratującego Połabie przed Niemcami. w mityczny książę pozostaje wytworem polskiej megalomanii i nostalgii za utraconymi ziemiami pomiędzy Odrą i Łabą. Legendy o Jaksie z Kopnika H. Ludata wydają się wiarygodne. Autor, pomimo młodego wieku (w chwili pisania artykułu Ludat miał 26 lat) może imponować dojrzałością i przygotowaniem do tematu sumiennie przedstawiając skrajne niekiedy stanowiska badaczy polskich i niemieckich, opatrzając wykład mnogością przypisw (stanowiących część nawet obszerniejszą od właściwego tekstu). Kompetencje H. Ludata jako badacza zdają się nie podlegać dyskusji. Potrafi przy tym utrzymać uwagę odbiorcy, pisząc na tyle ciekawie iż wzbudza zainteresowanie co do obecnego stanu wiedzy na powyższy temat. Czy po z grą 70 latach problem został rozstrzygnięty?

Kolejnym z zagadnień jakie porusza (II część) H. Ludat są procesy osadnicze z XII do XIV w. Ukazując z jednej strony rżnice, jakie dzieliły kraje środkowo-wschodnio-europejskie od wyżej rozwiniętego zachodu, z drugiej zaś świadczące o osiągnięciu wysokiej dojrzałości państwowej słowiańszczyzny od momentu przyjęcia chrześcijaństwa.

W tej samej części odnaleźć można interesujące studium o stosunkach polsko-połabsko-niemieckich na przełomie X i XI w., w ktrym H. Ludat ukazuje mechanizmy powodujące, że plemiona połabskie otoczone przez Niemcy, Czechy i Polskę pomimo wielu prb (często naprawdę bliskich sukcesu – Hawelanie) nie zdołały wytworzyć własnej państwowości.

Z uwagi na inny punkt widzenia niemieckiego mediewisty, dla polskiego czytelnika interesujące powinny być bardziej już oglne i przystępne fragmenty pracy poruszające tematykę badań nad strukturą społeczną i polityczną Polski wczesnopiastowskiej, stosunkw pomiędzy średniowiecznym cesarstwem a pierwszym państwem piastowskim (część I) czy rozważania o tysiącletnim sąsiedztwie polsko-niemieckim w kontekście polskiego Millenium (część III), w ktrych to H. Ludat przedstawia pogląd, że przyjęcie chrześcijaństwa w X w. przez ludy słowiańskie i tym samym przystąpienie do rodziny narodw chrześcijańskich stanowiło decydującą fazę w narodzinach Europy. Świadczyć o tym może fakt, iż to właśnie chrześcijaństwo Słowian było determinantem w powstrzymywaniu średniowiecznej kolonizacji wschodniej oraz odparciu najazdu mongolskiego, ktre zapewne radykalnie odmieniły by oblicze Europy. Trudno z perspektywy dzisiejszych czasw rozstrzygnąć na ile słuszny to pogląd, niemniej jednak taka opinia w ustach obcokrajowca mile łechce naszą narodową prżność. Z drugiej zaś strony warto zadać sobie pytanie, czy jako Polacy przypadkiem nie przeceniamy swej roli powyższych procesach rozrzucając na lewo i prawo wyświechtane już od wielu lat hasła o przedmurzu Europy.

Studia i przyczynki historiograficzne, III część recenzowanej przeze mnie pozycji dzieje się jakby w dwch płaszczyznach czasowych: okresie stanowiącym podmiot do dyskusji historykw odmiennych opcji, oraz czasach podzielonej Europy zdeterminowanych przez absurdy szkoły radzieckiego obszaru historycznego, do ktrej w znacznym stopniu wcześnie przynależała polska historiografia.

W artykule Dzieje stosunkw polsko-niemieckich w oświetleniu marksistowskim H. Luda opisuje, jak w 1950 r. narzucono wszystkim Polakom obcą im wizję własnej przeszłości, historykom zaś metodologię marksistowską, ktra początkowo budziła opory, ale w ciągu kilku następnych lat została względnie bezboleśnie przyswojona, ponieważ w istocie przystawała do skrytych oczekiwań naukowych i politycznych. Zastanawiając się nad przyczynami dość szybkiej i łatwej reorientacji badaczy polskich, H. Ludat wskazuje na to, że przyjęli oni marksizm dobrze, aczkolwiek stymulował prężny rozwj historii gospodarczej i społecznej oraz sprzyjał badaniom prehistorii, ktre akcentowały autochtonizm i eksponowały ideę piastowską. Zdaniem H. Ludata: Nowe zasady i metody, po ich zastosowaniu w praktyce, nie doprowadziły – Jak prbowano to uczynić we Wrocławiu (na kongresie Marksistowskiego Zrzeszenia Historykw 06.07.1950) – do zrewidowania panującego antyniemieckiego, piastowskiego obrazu historii. Okazały się one przydatne raczej do wzmocnienia i naukowego uzasadnienia podstaw wyobrażeń tradycyjnych. Jednym słowem, w zasadniczych sprawach wyszły one naprzeciwko mentalności polskich historykw. W ujęciu H. Ludata, metodologia marksistowska okazała się więc w prostej linii funkcjonalna względem polskiego nacjonalizmu i dopomogła nie tyle w wykreowaniu wizerunku innego (czyli dobrego) Niemca, ile raczej przyczyniła się do podbudowania nowymi argumentami poglądu o odwiecznej wrogości dzielącej Niemcw i Polakw. Czy jednak, jak chciał H. Ludat marksizm spełnił w tym wypadku jedynie rolę służebną i przyczynił się tylko i wyłącznie do wzmocnienia i utrwalenia tradycyjnego, negatywnego stereotypu Niemca?

Przedstawiony pobieżnie przeze mnie powyżej zestaw zagadnień, nie wyczerpuje oczywiście pełnego spektrum tematw, ktre Słowianie - Niemcy – Europa zawierają, lecz te, ktre w jakiś sposb wpłynęły na czy to zmianę , czy utrwalenie moich osobistych poglądw wobec wydarzeń, o ktrych podręczniki albo milczą albo traktują w sposb marginalny.

Lektura wyboru prac Herberta Ludata uzmysławia jak trudną i niejednoznaczną nauką jest historia. W odrżnieniu od przedmiotw ścisłych tylko jej niewielki wycinek można uznać za niezaprzeczalny fakt historyczny. Z uwagi na wątłość i często wieloznaczność źrdeł, oraz zapotrzebowanie ze strony bieżącej polityki na uzasadnianie swoich racji pojawia się mnogość interpretacji, niejednokrotnie się nawzajem wykluczających i skutecznie zamazujących obraz przeszłości.. Prbowałem jedynie zasygnalizować pewne hasła, ktre dla mnie stanowią dopiero punkt wyjścia do własnych poszukiwań czegoś tak iluzorycznego i nierealnego jak prawda historyczna

Czy Polska leży jeszcze w Europie? H. Ludat pomimo pewnych zastrzeżeń blisko pł wieku temu na to pytanie udzielił twierdzącej odpowiedzi i my w roku 2006 z czystym sumieniem możemy się z im zgodzić.



Przykadowe prace

List do przyjaciłki Julii

List do przyjaciłki Julii Droga Ewo! Pozdrawiam Cię serdecznie. Chcę prosić Cię o radę w sprawie dotyczacej mojego zycia. W ciagu ostatnich kilku dni wiele się wydarzyło. Spotkałam Romea, miłość mojego życia. Niestety nie jest łatwo być szcz&...

Ewolucja chrześcijaństwa

Ewolucja chrześcijaństwa Ewolucjonizm chrześcijaństwa Chrześcijaństwo powstało już w I w. n.e. Wyłoniło się z obecnego wwczas judaizmu. Głwnym motywem działania pierwszych chrześcijan było nauczanie Jezusa, jego czyny oraz śmierć i zmartw...

Problem odpadw i ich składowania

Problem odpadw i ich składowania 1. Definicja i charakterystyka odpadw. 1. Definicja i charakterystyka odpadw. Odpady to materiały i substancje stałe i ciekłe, z wyjątkiem ściekw, powstałe w skutek działalności człowieka, nieprzydatne i uciążliwe dla ś...

Biografia - List w butelce" - Jahnna N.Malcolm

Biografia - List w butelce" - Jahnna N.Malcolm Opowiada to o losach pewnej nastolatki- Quinn i jej przyjaciłki- Rose. Pewnego dnia Quinn na plaży znajduje butelkę wyrzuconą przez morze, a w butelce widnieje list napisany przez jakieś dziecko. Quinn jest troche zaskoczona ale chce odkryć ...

Sojusze europejskie u progu XX wieku- trjprzymierze i trjporozumienie

Sojusze europejskie u progu XX wieku- trjprzymierze i trjporozumienie Utworzenie dwch blokw sojuszniczych przez mocarstwa europejskie na przełomie lat XIX i XX wieku stanowiło swoisty proces złożony z wielu ciężkich prb osiągnięcia wsplnego porozumienia przy jednoczesnym przełam...

Krtkoterminowe papiery dłużne.

Krtkoterminowe papiery dłużne. Papier wartościowy to dokument stwierdzający przysługujące jego właścicielowi prawo majątkowe . Papier wartościowy jest pojęciem dosyć szerokim , a same papiery wartościowe są na wiele sposobw klasyfikowane. Krtkoterminowe papie...

Uczucia w antycznej literaturze i opowieściach.

Uczucia w antycznej literaturze i opowieściach. Od dawien dawna ludźmi kierowała bezmyślna nienawiść, żądza władzy i bogactw. Uczucia właściwie były usprawiedliwieniem instynktu, usprawiedliwieniem niegodziwości i maskowaniem gorzkiej prawdy. Greckie dramaty upi...

Wpływ chińskiej prosperity na przywdztwo polityczne

Wpływ chińskiej prosperity na przywdztwo polityczne 1.1 Wschodzące supermocarstwo ? podwaliny chińskiego sukcesu gospodarczego Chiny wkroczyły w okres wielkich reform, gdy lansowana przez Mao Zedonga polityka budowy ustroju komunistycznego skompromitowała się totalnie po rewolucji kulturalnej...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry