• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Sarmatyzm

Nawigacja

Sarmatyzm



Sarmatyzm




Sarmatyzm



Kulturę, światopogląd i obyczajowość szlachty polskiej od schyłku XVI do połowy XVIII w. określa się pojęciem sarmatyzmu. Po łacinie Sarmata oznacza 'członek koczowniczych plemion irańskich, zamieszkujących w starożytności stepy południowo-wschodniej Europy, w ktrych błędnie upatrywano protoplastw Słowian. Sarmatyzm jest pojęciem, ktre ma bardzo wiele znaczeń. Określa ono obyczajowość oraz kulturę duchową i umysłową Rzeczpospolitej szlacheckiej od schyłku wieku XVI aż po czasy rozbiorw. Sarmatyzm stanowi rwnież podstawę polskiej religii i polityki, jest czynnikiem kształtującym cały nurt poezji ziemskiej. Pierwsze jego ślady pojawiają się już w średniowieczu, lecz jego rozkwit przypada na wieki od XV-XVIII.U kolebki sarmatyzmu leżało zainteresowanie genealogią Słowian. Z twierdzenia starożytnych historykw wynikało, iż polska szlachta wywodzi się od Sarmatw, starożytnego plemienia zamieszkującego ziemie polskie przed wiekami. W kronice Długosza pojawia się termin Sarmaci- nazwa Polakw i Rusinw. Sarmaci to legendarne plemię irańskie, bardzo waleczne, usytuowane w dorzeczu Donu, walczyli oni z Rzymianami. Mit sarmacki nieobcy był już Kochanowskiemu. Miał on dla niego wartość wychowawczą- ukazywał lud rycerski, kochający wolność, odnoszący zwycięstwa nad Rzymem. Był to dla Kochanowskiego argument tradycji niezawisłości narodu polskiego, pobudzeniem do działania. Teoria sarmacka w XVI wieku pełniła bardzo ważną funkcje polityczną- motywowała prawa Polski do mocarstwowości, uzasadniała wschodni kierunek polityki Jagiellonw. Mit sarmacki ponadto budził ducha rycerskiego, realizował ideał męstwa, waleczności. W okresie renesansu mit ten został wprowadzony w krąg pojęć humanistycznych. Duma była nieodłączną cechą barokowych Sarmatw, zaczęli oni poszukiwać własnych korzeni. Niestety ideologia sarmacka rozwijała się w złym kierunku. Poczucie narodowej potęgi, świadomość tradycji, duma, waleczność, męstwo i tolerancja przerodziły się w zarozumialstwo, pijaństwo, nacjonalizm, ksenofobie i nietolerancje. Z tego powodu Sarmatw możemy podzielić na pozytywnych, czyli takich, dla ktrych ojczyzna była rzeczą priorytetową i negatywnych, dla ktrych zabawa była najważniejsza. Przedstawicielem nurtu pozytywnego Sarmaty był Wacław Potocki, natomiast negatywnego Jan Chryzostom Pasek. W pierwotnym założeniu polska Sarmacja miała odegrać znaczącą rolę w całej wschodniej Europie poprzez krzewienie wiary i idei chrześcijańskich. Szlachcic, obrońca wiary, obrońca Najświętszej Marii Panny stawał na straży suwerenności chrześcijańskiej Europy, strzegł przed niebezpieczeństwem pogaństwa i innowierstwa. Niestety obecnie, gdy mwimy o Sarmatach mamy na myśli tych żyjący w czasach saskich. W tym okresie coraz większa popularność wśrd szlachty zdobywała koncepcja sarmackiego narodu szlacheckiego, ktry jest przekonany o wyjątkowości i niezmienności polskich form ustrojowych. Cechą sarmatyzmu jest złota wolność szlachecka, ktrej synonimem jest liberum veto stanowiące tamę dla reform. Przekupstwo szlachty przez posłw z obcych dworw staje się nagminne. Magnaci realizują swoja politykę, ktra bardzo często jest niekorzystna dla biedniejszej części polskiego społeczeństwa. Cechą charakterystyczną szlachty jest poczucie odrębności narodowej- żyją zupełnie inaczej niż przeciętni ludzie tamtego okresu, możemy to zauważyć po strojach (nieodłącznym atrybutem stroju jest turecka szabla- znak człowieka wolnego) czy wystawności życia codziennego. Kolejną cecha polskiej magnaterii tego okresu jest ksenofobia- odizolowanie się od świata, niechęć do obcych kultur, megalomania, konserwatyzm. W XVII wieku pojawia się mesjanizm, identyfikowanie Polaka z katolikiem- prześladowanie arian. Wojny XVII w. uzupełniły sarmatyzm przekonaniem o posłannictwie Rzeczypospolitej. Kaznodzieje i pisarze coraz częściej głosili, że Polacy zostali wybrani przez Boga do spełnienia wyjątkowej - religijnej, politycznej i kulturalnej - misji w Europie środkowo-wschodniej, czyli w Sarmacji. Misję Polski porwnywano do zbawczej misji Mesjasza - Chrystusa. Według polskiej szlachty Rzeczpospolita była przedmurzem chrześcijaństwa, dlatego też Bg sprawował nad naszym krajem szczeglna opiekę. Styl życia magnaterii tamtego okresu bardzo rżnił się od życia przeciętnego Polaka- wystawny, ozdobny, częste organizowanie rżnego rodzaju uroczystości zarwno prywatnych jak i publicznych, kwieciste oracje, upodobanie do panegirykw (mw okolicznościowych przeplatanych łaciną). Mwiąc o sarmatyzmie należy jeszcze zwrcić uwagę na to, że w baroku omawiane były pojęcia z nim związane, a więc problemy pochodzenia, obszaru, wartości i dziedzictwa. Spierano się o te pojęcia także w poezji, wypowiadano poglądy krytyczne, niestety nie uformowało się u nas prestiżowe centrum skupiające twrcw, w jakim mogłyby się rozwinąć owe spory o wartości. Przyjęły się, więc i utwierdziły przekonania konserwatywne, za dobre uznawano to, co swojskie, zgodne ze zwyczajami stanu, tradycją domową i ustrojową. Barokowy pietyzm dla tego, co swojskie i dawne, wiązał cały stan obywatelski. W rzeczywistości jednak przywileje przestały być własnością całego stanu, utrwalało się zrżnicowanie na szlachtę i magnaterię, nierwność majątkowa i polityczna. W obawie przed formalnym podziałem strzeżono jedności stanu ( ok.10 % całej ludności) oraz jego praw republikańskich. Stąd właśnie płynęła niechęć wobec prb wzmocnienia władzy krlewskiej, co w efekcie przyczyniało się do wzmocnienia pozycji magnatw i osłabienia państwa. Wielu poetw w szczeglności oświecenia w swoich utworach wystawia swoje opinie na temat polskiego sarmatyzmu:

*Wacław Potocki

- Pospolite ruszenie - utwr jest scenką satyryczną, ktra przedstawia jak to szlachta zrywa się do walki z nieprzyjacielem. Obz wojskowy pogrążony we śnie - "Ichmościw do wałw"- dobudzić się nie można- "Kto widział ludzi budzić w pierwospy?!

- Zbytkach polskich"- w tym utworze Potocki krytykuje wystawne życie polskiej magnaterii, ktra w ogle nie zwraca uwagi na losy własnej ojczyzny.

- "Nierządem Polska stoi"- Utwr przedstawia sytuację polityczną w Polsce w okresie demokracji szlacheckiej. Ukazuje zgubne rządy arystokracji, ktre prowadzą do osłabienia państwa oraz dysproporcje pomiędzy rżnymi grupami społecznymi (nierwność władzy- przewaga magnaterii nad szlachtą).

- "Transakcja wojny chocimskiej"- w tym utworze Potocki wierzy w patriotyzm Polakw i Opatrzność. Wskazuje jednak na zaniedbanie rycerstwa i rzemiosła wojennego.

- Kto mocniejszy ten lepszy - w wierszu tym autor krytykuje nietolerancje polskiej szlachty, zastanawia się, dlaczego prześladowania dotyczą arian, a nie protestantw.

W utworach Wacława Potockiego od razu możemy zauważyć, iż jest on negatywnie nastawiony do polskiej szlachty. Dlatego też wiele jego dzieł ma oskarżycielski ton oraz krytyczny stosunek do pewnych przejaww sarmatyzmu: megalomanii, sobiepaństwa, nieposzanowania praw, anarchii, braku tolerancji religijnej, wyzysku pańszczyźnianych chłopw, zaniku ducha rycerskiego u wspłczesnych Sarmatw, rozrzutności, lenistwa, egoizmu, ciemnoty szlachty.

Sarmacki kult tradycji rodzinnych wpłynął na wielki rozkwit pamiętnikarstwa w XVII-wiecznej Polsce. Szlacheccy pamiętnikarze spisujący dzieje swojego życia chcieli, bowiem przekazać potomkom jak najwięcej informacji o rodzinnych związkach i pokrewieństwach, o dziejach i czynach sławnych uświetniających herb rodu przodkw. Najświetniejszym barokowym pamiętnikiem jest dzieło Jana Chryzostoma Paska (ok. 1636-1701 ) wybitny dokument poglądw i przekonań przeciętnego polskiego szlachcica tej epoki.

* Jan Chryzostom Pasek

- Pamiętniki - zawierają szeroki obraz pokojowego życia ziemiańskiego i obyczajw szlacheckich. Autor myśli kategoriami przeciętnego szlachcica, toteż ucisk i niewolę chłopw uważa za naturalny stan rzeczy. Z typowo sarmacką mentalnością odnosi się do własnej klasy i tylko szlachtę uważa za godną przedstawicielkę narodu. Życie prywatne szlachty nacechowane jest troską o dobrobyt i korzyści materialne. "Pamiętniki" Paska, to także wiarygodny dokument mentalności przeciętnego szlachcica polskiego drugiej połowy XVII wieku. W sposb poniekąd mimowolny, poprzez sam temat i charakter wspomnień, kronikarz ujawnia obyczaje, stan świadomości i poziom etyczny braci szlacheckiej. Wizerunek autora-szlachcica, jak wynika z "Pamiętnikw", wydaje się szczeglnie bogaty i zarazem adekwatny do zjawisk życia społecznego pźnej fazy kultury barokowej.

W Pamiętnikach Jana Chryzostoma Paska można od razu zauważyć, że nie umiał on spojrzeć krytycznie na siebie i swj stan. Uważał, że to co jest dobre dla niego będzie rwnież niosło korzyści Rzeczypospolitej.

*Ignacy Krasicki

- Monitor - Krasicki był tylko wspł autorem tego czasopisma. Jednym z tematw tej gazety było zwalczenie sarmackiej ciemnoty.

- Pijaństwo - w tej satyrze Krasicki walczy o trzeźwość narodu polskiego a w szczeglności o poprawę obyczajw wśrd Sarmatw.

*Julian Ursyn Niemcewicz

- Powrt posła - w utworze tym przedstawiona jest scena sejmowa. Autor w swoim dziele przedstawia zarwno pozytywnych sarmatw, tych ktrzy chcą dobrze dla naszego państwa i negatywnych dla ktrych los Rzeczypospolitej jest całkowicie obojętny.

*Franciszek Zabłocki

- Zabobonnik - jest to komedia w ktrej autor wyśmiewa się z ciemnoty polskiej sarmanterii. Zabłocki dostał za nią nagrodzony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Sarmatyzm miał swe odbicie także w sztuce. Posługiwał się formami baroku rzymskiego, a w końcowej fazie i rokoka. W architekturze średnia szlachta i mieszczaństwo wprowadzały rozwiązania rodzime, o bryłach gotyckich i swoistej dekoracji stiukowej sklepień. Najwyraźniejsze piętno sarmatyzm odcisnął w malarstwie, głwnie portretowym – charakterystyczny stał się tzw. portret sarmacki, ktrego szczeglną odmianę stanowił portret trumienny. Specyficzny smak sarmacki wyrażał się w rzemiośle artystycznym – ubir (pasy kontuszowe), wyroby złotnicze, zbroja (ozdobne kałkany, rzędy końskie), kobierce miały znamiona sztuki i kultury Orientu.






Przykadowe prace

Zapobieganie przeciw przeciążeniom

Zapobieganie przeciw przeciążeniom I. Przeciążenie. Na powierzchni Ziemi utrzymujemy się na skutek działania siły skierowanej pionowo w dł, wynikającej z posiadania przez Ziemię masy; siła ta nazywa się siłą ciężkości. Podczas startu po...

Odwołując się do rżnych tekstw kultury odpowiedz na pytanie: czy starożytne ideały moga być cenne dla wspłczesnego człowieka?

Odwołując się do rżnych tekstw kultury odpowiedz na pytanie: czy starożytne ideały moga być cenne dla wspłczesnego człowieka? Nie wszystek umrę – powiedział Horacy, wielki poeta doby starożytnego Rzymu. My, ludzie żyjący dwa tysiące lat po Horacy...

Ideał osobowy Średniowiesza a postawa człowieka Renesansu

Ideał osobowy Średniowiesza a postawa człowieka Renesansu W Polsce ?redniowiecznej literatur? zajmowali si? niemal wy??cznie duchowni, oni bowiem posiadali odpowiedni stopie? wykszta?cenia i kultury literackiej oraz znali sztuk? pisania. Zasadniczym rysem literatury ?redniowiecznej by? alegoryzm. Epok? t? bowie...

Społeczeństwo Egiptu

Społeczeństwo Egiptu Ludność starożytnego Egiptu dzieliła się na kilka warstw. Najliczniejszą z nich stanowili chłopi. Stanowili oni ponad 90% ludności. Pracowali na ziemi należącej do władcy, ktrą jedynie dzierżawili. Wydajność upraw była...

Będąc przewodnikiem po starożytnej grecji co chciałbyś pokazać wspłczesnemu turyście i o czym opowiedzieć

Będąc przewodnikiem po starożytnej grecji co chciałbyś pokazać wspłczesnemu turyście i o czym opowiedzieć Praca Semestralna z historii. Gdybym był przewodnikiem po starożytnej Grecji oprowadził bym po niej moją siostrę Wiktorię. Spotykamy si...

Analiza i interpretacja Przed prawem Franza Kafki

Analiza i interpretacja Przed prawem Franza Kafki Przed prawem powstało w 1914 roku, a jego pierwotny tytuł brzmi Vor dem Gesetz . Jest to niewielki utwr, tematycznie ograniczony do jednego wątku, ma luźną konstrukcję. Cechy te sprawiają, że Przed prawem uznałam za opowiadanie. ...

Landy i ich stolice

Landy i ich stolice Landy i ich stolice Berlin – Berlin Hamburg – Hamburg Bremen – Bremen Schleswig-Holstein – Kiel Mecklemburg-Verpommern – Schwerin Niedersachsen – Hannover Brandenburg – Postsdam Sachsen-Anhalt – ...

Podzielam stanowisko Kreona i bronię jego racji

Podzielam stanowisko Kreona i bronię jego racji Problem określenia zasięgu ludzkiej władzy, czy działalności człowieka i jej konflikt ze sferą praw boskich, wymiarem sacrum, był już od czasw starożytnych tematem rozważanym przez filozofw i literatw na całym "...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry