• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Scharakt...

Nawigacja

Scharakteryzuj podstawy władzy polskich monarchw w epoce nowożytnej



Scharakteryzuj podstawy władzy polskich monarchw w epoce nowożytnej




Moja praca będzie miała układ chronologiczny i obejmowała lata 1572- 1795. W 1572r. zmarł bezpotomnie ostatni z Jagiellonw- Zygmunt August, a w 1795r. nastąpił 3 rozbir Polski i abdykacja Stanisława Augusta Poniatowskiego. Do 1572r. władca Polski zawsze był dziedziczony lub zdobywał tron w wyniku walk. Po 1572r. w kraju zapanował wielki zamęt i chaos. Obawiano, że przedłużający się okres braku monarchy może źle wpłynąć na całą Rzeczpospolitą, a może nawet doprowadzić do jej upadku. Wygaśniecie rodu Jagiellonw i związany z tym kryzys dynastyczny stał się testem trwałości państwa szlacheckiego. Choć wielu możnych liczyło się z możliwością wygaśnięcia dynastii, nie istniały żadne ustalone metody postępowania w takiej sytuacji. Bezkrlewie, ktre do tej pory straszyło, stało się rzeczywistością. Szlachta zachowywała pozory porządku w kraju i podejmowała prby rozwiązania problemu. Oczywiście nie mogło obyć się bez walk o władzę i sporw pomiędzy poddanymi pozbawionymi krla. Cały kraj był skłcony od pewnego czasu. I nagle do zwykłych waśni doszły sporne kwestie związane z bezkrlewiem. Chodziło nie tylko o rozważenie kandydatw na nowego władcę, ale też o ustalenie sposobu jego wyboru, a także stworzenie takich mechanizmw, ktre gwarantowałyby, że nowy krl nie naruszy zasad "złotej wolności". Szlachta musiała przygotować umowę, dzięki ktrej nie utraciłaby swoich wielkich przywilejw, a przy okazji zdołałaby zyskać pewne dodatkowe korzyści. Oczywiście chodziło także o ochronę wspaniałych osiągnięć Rzeczypospolitej Obojga Narodw, takich jak tolerancja wyznaniowa, a także zabezpieczenie kraju na wypadek samowolnych decyzji krla czy konieczności prowadzenia wojny. W końcu jednak, pomimo lekkich sporw między szlachtą, magnatami i duchowieństwem, znaleziono porozumienie. Postanowiono, że do czasu wyboru następnego krla będą obowiązywać następujące ustalenia: osobą sprawującą władzę naczelną będzie interrex, konfederacje przejmą władzę w terenie i pokj religijny zapewni konfederacja warszawska. Lecz najważniejszym wynikiem tego międzyszlacheckiego porozumienia było ustalenie, iż wybr na krla będzie się odbywał przez elekcję, ktrej ostateczną formę ustalono na sejmie konwokacyjnym w 1573.

Wybory miały być powszechne w obrębie stanu szlacheckiego – viritim – mąż w męża . W końcu, w maju 1573 roku wybrano na tron polski Francuza - Henryka Walezego. By objąć tron Polski, Walezjusz musiał podpisać ustawy: Artykuły henrykowskie i Pacta conventa. Artykuły były prawami niezmiennymi, zawierającymi najważniejsze uregulowania dotyczące sprawowania władzy w państwie, oraz określały stosunki między sejmem walnym a monarchą. Był to zbir przepisw prawnych, ktrych przestrzegać musiał każdy krl Polski wybrany w drodze wolnej elekcji. Pacta conventa, w przeciwieństwie do artykułw, ktre były niezmienne, układano dla każdego władcy od nowa. Zawierały one program gospodarczo-polityczny, ktry krl ma wypełnić podczas swego panowania. W 1574r. na wieść o śmierci swego brata – Karola IX wyjechał do Francji, koronował się i już do Polski nie wrcił. Kolejny sejm elekcyjny wybrał na krla Annę Jagiellonkę, ale jako kobieta sama rządzić nie mogła, więc w 1575r. trzeci już sejm wybrał Stefana Batorego, ktrego Anna poślubiła. Oboje w 1576r. zostali koronowani i faktyczną władzę sprawował Batory aż do 1586r., czyli swojej śmierci. Owdowiała Anna rok pźniej przeprowadziła skuteczną elekcję swojego siostrzeńca, Zygmunta III Wazy na tron Polski. Szlachta zaakceptowała go, gdyż w jego żyłach płynęła krew Jagiellonw. Po jego śmierci w 1632r. sejm wybrał na krla jego syna Władysława IV Wazę. Podobnie się stało w roku 1648, gdy zmarł Władysław, szlachta znw wybrała syna Zygmunta – Jana Kazimierza. W 1669r. na krla został wybrany Michał Korybut Wiśniowiecki .Oprcz niego było czterech kandydatw innych narodowości, lecz po złych doświadczeniach z obcymi monarchami szlachta gremialnie głosowała na "Piasta".Gdy w 1673 zmarł krl Michał Korybut Wiśniowiecki, szlachta na sejmie elekcyjnym, jedynie przy sprzeciwie części posłw litewskich, wybrała 19 maja 1674 na jego następcę Jana III Sobieskiego. Znaczną rolę w elekcji odegrała Marysieńka, żona Sobieskiego. Wszyscy w/w władcy Polski swoją władzę opierali na ustaleniach z roku 1573, czyli na wspomnianych już przez mnie pactach conventa i artykułach henrykowskich.

Od 1697r. aż do 1764r. z małymi p[przerwami na tronie polskim zasiadała saska dynastia Wettinw. August II Sas ogłoszony został krlem przez mniejszość szlachty na sejmie elekcyjnym, po bardzo burzliwym, wielomiesięcznym interregnum. Większość szlachty wybrała księcia Conti, ale wojsko go nie poparło i się wycofał. 15 września 1697 August, zaprzysiągł pacta conventa i został koronowany na krla Polski przez biskupa kujawskiego Stanisława Dąbskiego w katedrze wawelskiej. Jednak już w 1704r. została zawiązana konfederacja warszawska pod egidą prymasa Polski Michała Stefana Radziejowskiego, wymierzona była przeciwko Augustowi II Mocnemu i jego absolutystycznym dążeniom. Konfederacja zdetronizowała Sasa i ogłosiła bezkrlewie. 13 lipca 1704 w Warszawie w asyście szwedzkich armat ogłosiła krlem Stanisława Leszczyńskiego, co było uzurpacją, bowiem krl w Rzeczypospolitej mgł być wybrany tylko w wolnej elekcji. Zwolennicy Augusta nie uznali detronizacji i zawiązali konfederację w Sandomierzu. Konfederacji szukający wsparcia podpisali układ w carem Rosji Piotrem I. Ostatecznie krl Szwecji Karol XII, zmusiła Sasa do abdykacji i do 1706 do 1709r. na tronie polskim zasiadał Leszczyński. Jednak już w listopadzie 1715 zawiązano konfederację tarnogrodzką, ktra za cel działania miała usunięcie wojsk saskich i Augusta II z Polski. Po rocznych walkach i wkroczeniu do Rzeczypospolitej wojsk rosyjskich zawarto kompromis, zatwierdzony w lutym 1717 na sejmie niemym. Postanowienia sejmu regulowały stosunki polsko-saskie na zasadzie unii personalnej. Urzędnicy polscy i ministrowie sascy mogli decydować tylko w sprawach własnego kraju, nie ingerując w politykę sąsiada: zakazano krlowi na dłużej opuszczać kraju, ograniczono uprawnienia hetmanw w zakresie polityki zagranicznej i samodzielność sejmikw,uchwalono budżet państwa. Część uchwał sejmu nie była przestrzegana. Po śmierci Augusta II szlachta opowiedziała się przeciwko powoływaniu na tron Polski cudzoziemca. We wrześniu 1733 zgromadzeni okrzyknęli krlem Stanisława Leszczyńskiego. Wybr Leszczyńskiego zaniepokoił Rosję i Austrię. Wojska rosyjskie i saskie wkroczyły w październiku 1733 do Polski i pod ich presją wybrano nowego krla, Augusta III. W 1734r. na wezwanie Leszczyńskiego zawiązano konfederację w Dzikowie. Zawiązana została dla obrony polskiego tronu dla Stanisława Leszczyńskiego przed interwencją rosyjską i saską i w celu wywołania interwencji mocarstw europejskich na jego korzyść. W tym celu rozpoczęła aktywną działalność dyplomatyczną, wysyłając posłw do Szwecji, Francji, Turcji i Rzymu. Bezskutecznie zwrciła się o poparcie do narodw czeskiego, węgierskiego i "śląskiego". Wojska konfederackie prbowały przebić się przez Wielkopolskę, by uderzyć na Saksonię . Ostatecznie na sejmie w 1736r. zatwierdzono koronację Augusta III.

Jeszcze za życia Augusta III, w 1763 stronnictwo Czartoryskich przygotowywało zamach stanu, i wprowadzenie na tron polski przedstawiciela swojego obozu z pomocą wojsk rosyjskich. 11 kwietnia 1764 nastąpiło podpisanie porozumienie pomiędzy Rosją i Prusami odnośnie przeprowadzenia w Rzeczypospolitej elekcji wsplnego kandydata. Wybr padł na stolnika litewskiego Stanisława Antoniego Poniatowskiego, ktry jako były kochanek Katarzyny II i niepierwszoplanowa postać Familii gwarantował Rosji uległość Na prośbę przywdcw Familii Andrzeja Zamoyskiego i Augusta Aleksandra Czartoryskiego w granice Rzeczypospolitej wkroczyły wojska rosyjskie. Katarzyna II wydała specjalną deklarację, w ktrej zaznaczyła, że działanie to ma na celu dbałość o wszystkie swobody Rzeczypospolitej. 7 maja w Warszawie obrady rozpoczął sejm konwokacyjny, ktry działając pod węzłem konfederacji i wykorzystując absencję konserwatywnych posłw opozycji przeprowadził ograniczone reformy ustrojowe. 7 września 1764, przy nielicznym udziale szlachty i zdecydowanym poparciu wojsk rosyjskich ,w wyniku zamachu stanu został wybrany krlem Polski. Sejm konwokacyjny obradujący w dniach 7 maja-23 czerwca 1764 w Warszawie, zwołany pod węzłem konfederacji dla przygotowania elekcji Stanisława Augusta Poniatowskiego, przeprowadził szereg reform ustroju I Rzeczypospolitej. Wprowadził on ok. 200 konstytucji m.in. znisł liberum veto na sejmikach elekcyjnych, uchwalono komisje skarbowe koronną i litewską, powołano komisję wojskową, uchwalono też jednakowe cło generalne. W czasie panowania Stanisława A. Poniatowskiego zawiązano wiele konfederacji: konfederacja radomska w 1767r. w obronie dawnego ustroju Rzeczypospolitej, w reakcji na zawiązanie konfederacji innowierczych słuckiej i toruńskiej, doprowadziła do sejmu delegacyjnego, ktry uchwalił prawa kardynalne i zaakceptował protektorat Katarzyny II nad Rzeczpospolitą, ponadto katolicyzm uznano na religię panująca, ale dysydenci dostali prawa polityczne. Konfederacja generalna zawiązana została w Barze 29 lutego 1768. Skierowana była przeciw rżnowiercom, carycy Rosji Katarzynie II i uległemu jej krlowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu. Był to pierwszy zryw niepodległościowy i ruch konserwatywnej szlachty, ktra nie chciała reform, jednak bardzo potrzebnych dla utrzymania niepodległości. Po konfederacji, w 1772roku nastąpił pierwszy rozbir Polski, dokonany przez Rosję, Austrię i Prusy. PO rozbiorze za zgodą cesarzowej powołano w 1788r. sejm, ktry zawiązał się w konfederację. Obradował przez dwie kadencje, więc aż do 1792r. Najważniejszym dziełem była Konstytucja 3-ego maja. Zniosła ona podział państwa na Koronę i Litwę, wprowadzała podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, zwiększyła uprawnienia mieszczan, zapowiadała poprawę doli warstwy chłopskiej, zlikwidowała konfederacje i liberum veto w Sejmie, ograniczyła prawa polityczne gołoty szlacheckiej. Ustalała też, że po Stanisławie Auguście Poniatowskim, dziedzicznym krlem Polski miał zostać elektor saski Fryderyk August, wnuk Augusta III. Konstytucja 3 Maja utrzymała się 14 miesięcy i 3 tygodnie. Obalona została przez konfederację targowicką zawiązana w kwietniu 1792r. przeciwko krlowi, jego doradcom, ale przede wszystkim przeciwko Konstytucji.Rządy targowicy jednak doprowadziły do 2 rozbioru w 1793r. Ostatnim zrywem w niepodległej Polsce była insurekcja kościuszkowska, jej wybuch spowodował II rozbir. Trwała od marca do listopada 1794r. Powstańcy walczyli przede wszystkim o przywrcenie reform Sejmu Wielkiego. Po upadku powstania z inicjatywy Austrii dokonano trzeciego rozbioru Polski w 1795r.. Trzeci rozbir był rezultatem m.in. kryzysu wewnętrznego i ekspansywnych działań mocarstw ościennych, bezpośrednio jednak wynikiem nieudanego powstania kościuszkowskiego i przegranej wojny Polski z Rosją i Prusami. 25 listopada 1795r. Stanisław August Poniatowski abdykował.

Władza władcw polskich w erze nowożytnej przede wszystkim opierała się na pactach conventa i artykułach henrykowskich , ktrych każdy władca musiał przestrzegać, gdyż zostało mu powierzone zaufanie ze strony szlachty i tym samym całego społeczeństwa. Wielokrotnie osobiste obietnice składane w pactach conventa były bardzo dalekosiężne i niezwykle ambitne, dla przykładu warto podać zobowiązania pierwszego krla elekcyjnego Henryka Walezego: kształcenie młodzieży polskiej w Paryżu ,spłata długw Zygmunta Augusta ,sprowadzenie kilku tysięcy piechoty przeciw Iwanowi Groźnemu ,sprowadzenie uczonych z zagranicy do Akademii Krakowskiej ,łożenia co roku na potrzeby Polski 450 tysięcy złotych ze swoich własnych zasobw ,wysłanie na Bałtyk floty francuskiej ,odbudowa floty polskiej, stworzenie Rzeczypospolitej Trojga Narodw. Niestety niejednokrotnie polskie społeczeństwo buntowało się przeciwko władzy , dając temu wyraz w zawiązywanych konfederacjach. Walki z władzą,ale też słabość i brak konsekwencji krlw polskich, a szczeglnie Stanisława Augusta Poniatowskiego doprowadziły do upadku Polski. Tym samym do zaprzepaszczenia wysiłku każdego z sejmw, konfederacji i insurekcji. Namiastka państwa polskiego powstała dopiero w 1807r. na mocy pokoju w Tylży. Nawiązując do Konstytucji 3 maja władcą Księstwa Warszawskiego został Fryderyk August I.






Przykadowe prace

Analiza techniczna i ekonomiczna materiałw termoizolacyjnych

Analiza techniczna i ekonomiczna materiałw termoizolacyjnych Wstęp Żeby ogrzewać budynki skutecznie i tanio, czyli efektywnie, należy przede wszystkim ograniczyć straty ciepła przez przegrody zewnętrzne, a następnie zadbać o efektywność systemu grzewczego. Mo...

Powstanie wszechświata

Powstanie wszechświata WSTĘP Około 15 miliardw lat temu istniała niewyobrażalnie mała, niezwykle gorąca kula.W chwili powstania wszechświata była ona wilokrotnie mniejsza od atomu. W środku znajdowało się wszystko to, co potrzebne jest do jego utworzenia, chocia...

Porwnaj koncepcje jednostki zawarte w głwnych wspłczesnych ideologiach.

Porwnaj koncepcje jednostki zawarte w głwnych wspłczesnych ideologiach. Porwnaj koncepcje jednostki zawarte w głwnych wspłczesnych ideologiach (3-4). Zastanw się jakie skutki dla wizji wychowania dzieci i młodzieży może mieć przyjęcie poszczeglnych koncepcji jednostki. Na...

Dlaczego niektre zwierzęta przechodzą rozwj złożony, czyli w ich rozwoju występuje larwa?

Dlaczego niektre zwierzęta przechodzą rozwj złożony, czyli w ich rozwoju występuje larwa? To czy z jaja wylęgnie się młody osobnik, czy larwa, zależy od ilości materiału zapasowego zawartego w jaju. Mało materiału zapasowego nie daje możliwości zreal...

Ekonomiczne podstawy gospodarowania przestrzenią

Ekonomiczne podstawy gospodarowania przestrzenią W ostatnich latach naszego wieku rozmiar i nasilenie zniszczeń naturalnego środowiska człowieka tak się spotęgowało, że zaniepokoiły cały świat. Do Organizacji Narodw Zjednoczonych napływały masowo z r...

Historia środkw masowego przekazu

Historia środkw masowego przekazu Narodziny mediw masowych Środki masowego przekazu to w dzisiejszym świecie nic szczeglnego. Ot co, po prostu istnieją i już. Od momentu swojego powstania do dnia dzisiejszego zdążyły zespolić się z życiem człowieka na stałe....

Człowiek - to brzmi dumnie?

Człowiek - to brzmi dumnie? Człowiek – to brzmi dumnie? Cż, jest to trudne pytanie. Niektrych ludzi nic nie rżni od zwierząt. Rzadko kierują się umysłem, częściej instynktem. Nie można dać się zniżyć do ich poziomu. Człowiek zosta ...

Mit Syzyfa

Mit Syzyfa 3. Odczytaj przesłanie moralne zawarte w zdaniu: Trzeba wyobrażać sobie Syzyfa szczęśliwym Albert Camus miał dużo racji w tym, co napisał. Aby zrozumieć należy wczuć się w samego Syzyfa. Jego radość, choć może nie widoczna moim zdan...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry