• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Scharakt...

Nawigacja

Scharakteryzuj rozwj wspłczesnej gospodarki światowej



Scharakteryzuj rozwj wspłczesnej gospodarki światowej




MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI

GOSPODARCZE



Temat: ,,Scharakteryzuj rozwj wspłczesnej gospodarki światowej

pod kontem analizy przepływu

towarw, usług, kapitału, technologii i osb

na skalę globalną.







Zmienność i dynamika rozwoju wspłczesnej gospodarki światowej osiągnęła stan nigdy dotąd niespotykany w dziejach. Na jej kształt oddziałuje dziś wiele nowych czynnikw. Świat stał się "globalną wioską", w ktrej trwa nieustanny przepływ ludzi, towarw, usług i nowych technologii. Oznacza to zmianę w dotychczasowym układzie sił między głwnymi potęgami światowymi, modyfikuje treść i formy sprawowania władzy, a także głęboko przekształca warunki życia ludzi, nadając im niejednokrotnie nową formę i uwarunkowania. Powoduje to postęp wielu grup społecznych i całych narodw. Jednak wielka jest także liczba ludzi, ktrzy żyją w nędzy i ubstwie, na marginesie tego szybkiego rozwoju. Na początku XXI wieku nierwności pomiędzy narodami i wewnątrz poszczeglnych państw przybrały rozmiary rażące i nigdy wcześniej na taką skalę nie odnotowywane.



Międzynarodowe stosunki gospodarcze są rozumiane jako część gospodarki światowej. W tym więc znaczeniu nie jest to część nauki ekonomii, ale konkretna rzeczywistość gospodarcza ulegająca nieustannym, dynamicznym przemianom. Międzynarodowe stosunki gospodarcze i światowy porządek (ład) gospodarczy ściśle związane są z pojęciem gospodarki światowej. W literaturze ekonomicznej występuje kilka podobnych choć nie tożsamych definicji tego pojęcia.



Definicję, ktra zdaje się optymalnie opisywać pojęcie gospodarki światowej, podaje Antoni Makać. Pod pojęciem gospodarki światowej rozumie on zbiorowość rżnych organizmw i instytucji funkcjonujących zarwno na poziomie krajowym, jak i na płaszczyźnie międzynarodowej, ktre bezpośrednio lub pośrednio zajmują się działalnością gospodarczą i są powiązane ze sobą w całościowy system poprzez sieć międzynarodowych stosunkw ekonomicznych . Choć sama definicja nie podejmuje aspektu zmian w gospodarce światowej, to jednak z samej enumeracji podmiotw uczestniczących w globalnej wymianie wynika, że jest to rzeczywistość podlegająca dynamicznym zmianom. Zarwno bowiem rozmaite organizmy gospodarcze, jak i utrzymywane przez nie powiązania ekonomiczne podlegają stałym przekształceniom, co jest ich immanentną cechą. Na uwagę zasługuje też podkreślenie rżnorodności podmiotw uczestniczących w wymianie międzynarodowej oraz wyraźne wskazanie międzynarodowych stosunkw ekonomicznych jako części składowej gospodarki światowej.



Podstawą ukształtowania się tak rozumianej gospodarki światowej jest międzynarodowy podział pracy, ktry ma miejsce wwczas, gdy jego uczestnicy - znajdujący się w przynajmniej kilku krajach - wykazują trwałą tendencję do rozwoju produkcji pod kątem potrzeb wymiany międzynarodowej. Ważnym etapem w ukształtowaniu się międzynarodowego podziału pracy były odkrycia geograficzne w XVI-XVII wieku. Jednakże zasadniczy przełom ilościowy i jakościowy nastąpił wraz z rewolucją przemysłową XIX wieku w Anglii i innych państwach europejskich. Pod wpływem rozwoju technicznego, jaki się wwczas dokonał, ukształtowany został międzynarodowy podział pracy, ktry przetrwał w swej zasadniczej konstrukcji aż do końca II wojny światowej .



Wojna spowodowała głębokie zmiany w strukturze międzynarodowego podziału pracy i w konsekwencji w gospodarce światowej. Osłabione państwa europejskie musiały zrezygnować z posiadania kolonii. Byłe kolonie rozpoczęły natomiast samodzielny rozwj ekonomiczny, zmieniając często strukturę swej gospodarki, a przez to też miejsce w globalnym podziale pracy.



Po II wojnie światowej ukształtował się rwnież światowy system państw realnego socjalizmu z gospodarką planowaną i ściśle kontrolowaną przez administrację państwową, co doprowadziło do dalszych zmian w światowym podziale pracy. Obz tych państw okrzepł ostatecznie w połowie lat 50-tych, wykazując jednak stałą tendencję do dalszej ekspansji. W okresie tym miały też miejsce ważne inicjatywy integracyjne w gronie państw Europy Zachodniej. W tym czasie rozpoczęło się też kształtowanie azjatyckich centrw gospodarczych w Japonii, Korei Południowej, Hongkongu, Singapurze i na Tajwanie, co diametralnie zmieniło istniejący dotąd układ sił w gospodarce światowej.



Wszystkie te czynniki pozwalają na wyodrębnienie okresu rozpoczynającego się w drugiej połowie lat 50-tych i trwającego do dziś oraz nazwanie go mianem wspłczesnej gospodarki światowej .





We wspłczesnej gospodarce światowej pogłębiają się rżnice w poziomie rozwoju poszczeglnych krajw; powstanie systemu kapitalistycznego przyczyniło się w bardzo dużym stopniu do nasilenia nierwnomierności rozwoju, co jest procesem ciągłym. Pojawiły się zjawiska uznawane za prawidłowości gospodarki światowej: rosnąca otwartość gospodarki narodowej na rynek światowy i pozostałe gospodarki, umiędzynarodowienie postępu technicznego, obiektywizacja efektu naśladownictwa. Prawidłowości te przyczyniają się do upodobnienia struktur ekonomicznych, modeli spożycia, reguł gry ekonomicznej, dyscypliny społecznej; z drugiej strony wpływają one na zrżnicowanie się gospodarek narodowych, jest to związane z rżną zdolnością dostosowawczą poszczeglnych krajw do zmieniających się warunkw w gospodarce światowej źrdło tego zjawiska nie zostało jeszcze zbadane.

Z samej swej natury gospodarka światowa jest kategorią ekonomiczną a zarazem ma charakter historyczny to znaczy, że może zaistnieć dopiero na określonym etapie rozwoju historycznego. Oznacza to, że o gospodarce światowej mwimy wwczas, gdy funkcjonowały w ramach poszczeglnych gospodarstw narodowych określone organizmy i instytucje gospodarcze, ktre nawiązywały i utrzymywały między sobą, na odpowiednio szeroką skale nieprzypadkowe i w miarę trwałe międzynarodowe stosunki ekonomiczne (np. handlowe i finansowe) sytuacja ta zaistniała dopiero w momencie kształtowania się kapitalizmu.



Głwnymi podmiotami gospodarki światowej są lub mogą być:

-przedsiębiorstwa krajowe(narodowe)

-przedsiębiorstwa międzynarodowe (korporacje trans narodowe)

-gospodarstwa narodowe poszczeglnych krajw wraz z instytucją państwową

-międzynarodowe ugrupowania integracyjne

-międzynarodowe organizacje gospodarcze



A oto kilka podmiotw gospodarki światowej. Przykładem najczęściej uznawane jest przedsiębiorstwo krajowe (narodowe) stają się podmiotami gospodarki światowej. Ale tylko, gdy nawiązują i utrzymują znaczące pod względem funkcjonowania międzynarodowych stosunkw ekonomicznych z innymi podmiotami gospodarki światowej.

Jednakże dla wspłczesnej gospodarki sytuacja bardziej typową jest to, że coraz więcej przedsiębiorstw krajowych w celu rozwiązań działalności i normalnego funkcjonowania musi wchodzić w rżnorodne powiązania z innymi podmiotami gospodarki światowej. Nie są często w stanie istnieć w izolacji od zagranicy. Mowa tu zarwno o stosunkach handlowych i powiązań z zagranicą (np. eksport własnych produktw, import niezbędnych surowcw i materiałw).

Gospodarka narodowa stanowi pewnego rodzaju strukturę, w ktrej sumuje się działalność gospodarki przedsiębiorstw krajowych a także tych korporacji trans narodowych ktre będą określone działy w sferę swego działania.

Sfera gospodarki jest poddana w większości krajw szczeglnemu nadzorowi państwa, są zazwyczaj stosunki z zagranicą, ktre państwo stara się kontrolować i kształtować za pomocą środkw tzw. Zagranicznej polityki ekonomicznej. Stosując rozmaite środki polityki handlowe takie jak cło, środki para taryfowe i poza taryfowe. Państwo może wpływać na wielkość i strukturę obrotw handlowych z zagranicą, prowadząc określoną polityki kursu walutowego wpływając na nią, a poprzez to na stosunki gospodarcze z zagranicą.



Międzynarodowe organizacje gospodarcze spełniają przede wszystkim funkcje regulacyjną. Funkcja ta polega na ustawieniu pewnych wzorw czy norm postępowania. Organizacje międzynarodowe stosujące funkcje regulacyjne wzmacniają ją, gdy ustanowiona przez nią normą postępowania uzyskują moc prawnie obowiązującą i są egzekwowane od państw członkowskich pod groźbą określonych sankcji np.: politycznych, gospodarczych. Wiąże się to także z funkcją kontrolną, ktrą kraje członkowskie stosują rwnież pod groźbą sankcji.

Trudno powiedzieć czy gospodarka światowa jest sumą gospodarstw narodowych. W przeciągu kilkunastu ostatnich lat stała się ona systemem zintegrowanych w tym że coraz trudniej jest z niej wydzielić niezależne gospodarstwa narodowe (mwimy tu o globalizacji światowej gospodarki). Poszczeglne gospodarstwa krajowe przeciwstawiły się związkami handlowym, finansowo-walutowym i kapitałowymi. Warto zwrcić uwagę na przemiany gospodarcze kilkunastu ostatnich lat ktre bezpośrednio wpłynęły na międzynarodowa konkurencyjność kraju. Zmiany w rozwoju gospodarki w ktrej nastąpił znaczny spadek przemysłu dla rozwoju gospodarki i wzrostu znaczenia usług.

Usługi stały się częścią handlu światowego, odnotowano wtedy największą dynamikę wzrostu, a 1992 stanowiły one prawie 20% wartości światowego handlu. Jak wykazuje raport OECD rozwj jest ściśle związany z przemysłem przetwrczym, a to że oni posiłkują się firmami usługowymi wynikało to ze wzrostu wydatkw na reklamę, zarządzanie i system łączności.



Największe gospodarki świata



Kraj w mln dol. USA w dol. na 1 mieszk.

1990 1995 1998 1990 1998

USA 5 554 100 7 029 600 8 178 800 22 224 30 229

Japonia 2 970 090 5 137 400 3 797 200 24 042 30 039

Niemcy 1 640 060 2 414 000 2 142 100 20 665 26 117

Francja 1 195 430 1 535 100 1 435 500 21 070 24 393

W. Brytania 975 510 1 107 000 1 362 300 16 947 23 006

Włochy 1 093 950 1 087 200 1 171 800 19 281 20 330

Chiny1) 354 952 697 647 901 9811) 307 7251)

Brazylia 479 214 688 085 820 3812) 3 228 5 1392)

Kanada 568 070 560 000 584 200 20 441 19 281

Hiszpania 494 790 563 300 556 300 12 736 14 126

Rosja 608 121 344 711 446 9822) 4 101 3 0392)

Meksyk 262 710 286 200 417 300 3 049 4 163

Indie 297 133 324 082 381 5662) 356 3992)

Holandia 283 670 397 600 378 300 18 979 24 111

Australia 294 540 350 700 349 900 17 260 18 661

Argentyna 141 353 281 080 325 0122) 4 343 9 1122)

Korea Płd. 253 670 456 400 295 300 5 917 6 360

Szwajcaria 228 410 308 300 262 400 33 609 36 958

Belgia 196 000 273 300 249 300 19 677 24 441

Szwecja 229 760 231 300 228 800 26 822 25 853

Austria 159 500 231 500 211 900 20 637 26 225

Turcja 150 680 169 300 206 500 2 681 3 187

Polska 58 976 126 348 157 274 1 547 4 068

1) bez Hongkongu 2) 1997







Kierunki zmian wspłczesnej gospodarki światowej determinowane są przez szereg czynnikw, spośrd ktrych jedne zyskują na znaczeniu, a inne stają się coraz mniej istotne. Czynniki te niejednakowo oddziaływają na poszczeglne podmioty uczestniczące w światowej wymianie. Zresztą także organizmy tworzące gospodarkę światową ulegają poważnym zmianom i przekształceniom, podobnie jak stosunki ekonomiczne między nimi. Te właśnie zagadnienia zostały naszkicowane w poniższym paragrafie.

Czynnikami najbardziej spektakularnie oddziaływującymi na rozwj wspłczesnej ekonomii światowej są czynniki techniczne. W okresie powojennym świat wkroczył w epokę szybkich zmian technologicznych, co umożliwiły osiągnięcia nauk matematycznych, biologicznych, technicznych, a także fizyki. Odkrycie cząstek elementarnych (protonu, neutronu, elektronu) doprowadziło do rewolucji kwantowej we wspłczesnej fizyce. Stało się to podstawą do powstania mechaniki kwantowej i stworzyło teoretyczne podstawy licznych wynalazkw . Oprcz odkryć naukowych, czynnikiem, ktry zwłaszcza do 1990 roku silnie oddziaływał na rozwj rewolucji naukowo-technicznej, był wyścig zbrojeń.

W okresie tym możliwe stało się wykorzystanie energii atomowej jako źrdła napędu i dla celw energetycznych. Rozpoczęto budowę i eksploatację elektrowni atomowych. Pierwszy reaktor uruchomiono w 1954 roku w Obnińsku pod Moskwą. Reaktory atomowe zastosowano też do napędu łodzi podwodnych . W dziedzinie transportu duże znaczenie miał rozwj lotnictwa. Już pod koniec lat 40-tych wprowadzono do użytku samoloty z silnikami turbośmigłowymi i odrzutowymi, a w 1969 roku zastosowano po raz pierwszy ogromny samolot pasażerski Boeing 747 Jumbo Jet. W przewozach morskich postępem okazało się wprowadzenie w latach 60-tych olbrzymich zbiornikowcw. Podobny efekt przyniosło zastosowanie w transporcie pod koniec lat 50-tych kontenerw, co znacznie przyczyniło się do obniżki kosztw przewozu. Dla gospodarki światowej ogromne znaczenie miał burzliwy rozwj w dziedzinie środkw przekazu. Masowe zastosowanie w latach 50-tych tranzystorw pozwoliło na szybki rozwj telewizji i miniaturyzację radia. Lata 60-te i 70-te przyniosły powszechną produkcję magnetofonw kasetowych i magnetowidw. Podbj kosmosu umożliwił już w 1962 roku umieszczenie na orbicie pierwszego satelity telekomunikacyjnego "Telstar". Zastąpienie lamp elektronowych tranzystorami (lata 50-te), układami scalonymi (druga połowa lat 60-tych) i mikroprocesorami (pierwsza połowa lat 70-tych) pozwoliło na rozwj komputerw kolejnych generacji. W 1979 roku koncern IBM opracował pierwszy komputer osobisty - PC. Mikroelektronika i elektronika kwantowa pozwoliły na dalsze wynalazki w latach 80-tych i 90-tych. Upowszechniono wtedy telefaksy, telewizję satelitarną, telefony bezprzewodowe i komrkowe. Zastosowano nowe nośniki informacji - płyty CD i DVD. Od połowy lat 90-tych dynamicznie rozwija się sieć internetu. Raport Milenijny sekretarza generalnego ONZ podaje, że podczas gdy w 1993 roku istniało zaledwie 50 stron internetowych, to w 1999 roku było ich ponad 50 milionw. Tylko w 1998 roku zalogowało się w internecie 143 miliony użytkownikw. Szacowano, że do roku 2001 ich liczba wzrośnie do 700 milionw. W 1996 roku zyski z handlu internetowego wyniosły 2,6 mld $. Obliczano, że w 2002 roku osiągną one 300 mld $ . W dziedzinie produkcji system maszynowy został w dużym stopniu zastąpiony przez system automatyczny. Pojawiły się roboty przemysłowe. Coraz liczniej produkowano wyroby wcześniej nieznane, ktre pojawiły się, aby zaspokoić sztucznie wywołane potrzeby. W związku z tym wzrosło znaczenie marketingu i technik sprzedaży. Tak gwałtownie rozwijające się czynniki techniczne spychają na dalszy plan znaczenie czynnikw strukturalnych. Pośrd nich malejące znaczenie ma posiadanie surowcw. Choć są one wciąż podstawą wszelkiej produkcji materialnej, to jednak ich występowanie na terytorium danego kraju nie jest już czynnikiem najważniejszym dla rozkwitu ekonomicznego państwa.

Historia ostatnich kilkudziesięciu lat wskazuje, że jedynie surowce energetyczne posiadają wciąż kluczowe znaczenie dla gospodarki światowej. W latach 50-tych najważniejszym surowcem był węgiel, z ktrego pochodziło 80% produkowanej energii. Dopiero na przełomie lat 60-tych i 70-tych światowe zużycie ropy naftowej i gazu ziemnego przekroczyło zużycie węgla. Nierwnomierne rozmieszczenie surowcw energetycznych jest przyczyną światowych kryzysw gospodarczych, a nawet wojen. Szczeglne znaczenie ma tu region Bliskiego Wschodu, gdzie już w XIX wieku odkryto najbogatsze na świecie złoża ropy naftowej . Choć jeszcze w roku 1950 udział tego regionu w globalnym wydobyciu ropy naftowej wynosił zaledwie 15%, to jednak już 20 lat pźniej poziom ten wzrsł do ok. 35% światowego wydobycia .

Dla rozwoju rolnictwa istotnym czynnikiem są warunki agroklimatyczne. Jedynie 11% powierzchni kontynentalnej nadaje się do uprawy. Największą powierzchnię żyznych gleb posiadają Europa, Ameryka Środkowa i Płnocna. Najuboższe gleby występują natomiast w Australii oraz płnocnej i środkowej Azji. Gleby w Afryce, Australii, Azji Południowej i Ameryce Środkowej są z kolei najbardziej narażone na susze.

Spośrd innych czynnikw strukturalnych duże znaczenie w gospodarce świata mają dziś zasoby pracy i kapitał ludzki. Oprcz taniej siły roboczej, odgrywającej wciąż jeszcze pokaźną rolę w masowej produkcji dbr użytkowych, rośnie znaczenie kapitału ludzkiego, ktry można określić jako zasb wiedzy, umiejętności, zdrowia i energii zawarty w człowieku. Kapitał ludzki jest efektem świadomego działania określanego mianem inwestycji w człowieka. Polega on na ponoszeniu nakładw pieniężnych, rzeczowych i czasu w celu zdobycia wykształcenia, podnoszenia kwalifikacji i umiejętności zawodowych. Dynamiczny rozwj gospodarki powoduje, że zapotrzebowanie na kapitał ludzki stale rośnie.

Jednakże najważniejszym czynnikiem strukturalnym mającym w całym okresie powojennym największe znaczenie są zasoby kapitału. Pozwalają one na rozwj nowoczesnej produkcji o dużej dozie postępu technicznego. Kraje ubogo wyposażone w kapitał zmuszone zostają do rozwijania produkcji kapitałooszczędnej, a więc zazwyczaj prymitywnej. Międzynarodowe przepływy kapitału nie prowadzą do zasadniczych przemian w strukturze światowego podziału pracy, co związane jest z kierunkami i wielkością tych przepływw, a także występowaniem czynnikw wpływających na wydajność kapitału. Chodzi tu zwłaszcza o zacofaną infrastrukturę gospodarczą w krajach ubogich, niskie kwalifikacje pracownikw i poziom kultury technicznej oraz postępu technicznego.

Oprcz czynnikw technicznych i strukturalnych okresowy wpływ na gospodarkę światową wywierają czynniki koniunkturalne. Chodzi tu zwłaszcza o wpływ wahań koniunktury gospodarczej na międzynarodowy handel, finanse i usługi powodujący nagłe załamania. Tak np. w 1972 roku wystąpił na skalę światową niemal powszechny i poważny nieurodzaj w rolnictwie. Dotknął on głwnie Amerykę Płnocną i Europę powodując gwałtowny wzrost cen zbż i pasz, a w konsekwencji także żywności i oglnych kosztw utrzymania. Pośrd czynnikw koniunkturalnych rosnące znaczenie nabierają świadome działania wpływowych uczestnikw rynku światowego. W wyniku coraz ściślejszych powiązań ekonomicznych gospodarek poszczeglnych krajw świata, a także rosnących przepływw finansowych i handlu walutami, koniunktura światowa może ulec gwałtownemu zachwianiu przy nagłym pojawieniu się kilku czynnikw naraz . Tak było w 1997 roku w przypadku kryzysu azjatyckiego, ktry dotknął głwnie kraje tzw. wschodzących rynkw, a przede wszystkim Tajlandię, Indonezję, Filipiny, Koreę Południową i Malezję. Wszystkie te kraje przeżywały przed 1997 rokiem wzrost gospodarczy i posiadały stabilną walutę. W połączeniu z wysoką stopą oprocentowania i prawdziwym boomem inwestycyjnym, ktremu towarzyszyły niejednokrotnie działania o charakterze spekulacyjnym, państwa te stały się atrakcyjnym miejscem lokaty kapitału. Nastąpiło jednakże charakterystyczne "przegrzanie" koniunktury. Sygnałem do odpływu zagranicznych kapitałw stał się wzrost zagranicznego zadłużenia i pogarszający się bilans obrotw bieżących. W wyniku odpływu kapitału zagranicznego wzrsł popyt na waluty obce i wzmogła się presja na deprecjację walut narodowych, ktrej nie powstrzymały interwencje bankw centralnych. Załamanie kursu walutowego doprowadziło następnie do spadku aktywności gospodarczej, gwałtownego załamania się indeksw giełdowych, wzrostu bezrobocia i inflacji. Rosnący wpływ świadomego oddziaływania uczestnikw gry rynkowej na gospodarkę światową przejawia się także w coraz większym znaczeniu czynnikw politycznych. Państwa socjalistyczne stanowiły przez długi czas enklawę światowego systemu gospodarczego. Upadek rządw komunistycznych w europejskich państwach socjalistycznych i Związku Radzieckim w latach 1989-1991 spowodował ponowne włączenie się tych państw do życia gospodarczego świata i znacznie przyśpieszył proces globalizacji.

Na wspłczesny kształt gospodarki światowej oprcz szeregu czynnikw zasygnalizowanych powyżej, oddziaływają też liczne organizmy uczestniczące pośrednio lub bezpośrednio w wymianie gospodarczej. Szereg z nich istniało już w okresie wcześniejszym, ale w ostatnich latach znacznie zmieniły się ich możliwości i charakter działania.

Do tej grupy można zaliczyć przedsiębiorstwa krajowe utrzymujące trwałe związki gospodarcze z zagranicą. Szybki rozwj sieci teleinformatycznych i postęp w dziedzinie transportu umożliwił włączenie się do światowego systemu gospodarczego nowym firmom, ktre wcześniej pozbawione były takiej możliwości. Dotyczy to zwłaszcza handlu, tzw.

e-commerce. Za pomocą telefonu komrkowego, telefaksu, a zwłaszcza internetu przeprowadza się coraz więcej transakcji handlowych. Pozwala to, np. aby chłopi z wioski w Peru sprzedawali swe rzadkie warzywa do Nowego Jorku, a stowarzyszenie wikliniarskie z Jordanii zaopatrywało w swoje wyroby rynki na całym świecie .

Znanymi elementami rynku są także banki. W ostatnich latach nastąpiła dalsza ich specjalizacja. Obok bankw centralnych, działają także banki komercyjne, inwestycyjne i powszechne, ktrych znaczenie w światowym systemie finansowym znacznie wzrosło. W omawianym okresie utworzono też banki regionalne oferujące swe usługi w dużych regionach gospodarczych, np. Międzyamerykański Bank Rozwoju, Afrykański Bank Rozwoju, Azjatycki Bank Rozwoju czy też Arabski Bank Rozwoju Gospodarczego Afryki.

W związku z rozwojem rynkw finansowych i walutowych niepomiernie wzrosła rola bankw komercyjnych, ktre są jednak bardzo czułe na wahania światowej koniunktury. Do lat 80-tych na rynku tym dominowały banki amerykańskie takie jak City Corporation czy Credit Agricole, ale wysoka produktywność pozwoliła przejąć tę pozycję Japonii. Rynek został zdominowany przez banki japońskie. Po długiej recesji gospodarczej w Japonii w latach 90-tych banki amerykańskie odzyskały swj status dominującej siły w bankowości międzynarodowej.

Obok bankw instytucjami, ktrych znaczenie gwałtownie wzrosło są giełdy papierw wartościowych i towarowe. Do dotychczasowych renomowanych giełd, takich jak giełda w Londynie, Nowym Jorku czy Paryżu, dołączyły giełdy we Frankfurcie, Tokio i Hongkongu, dystansując te w Singapurze i Korei Południowej. Oprcz handlu akcjami i obligacjami na parkietach giełdowych zaczęto też obracać począwszy od lat 60-tych i 70-tych nowymi produktami: opcjami i kontraktami terminowymi (futures).

Istotne zmiany dokonały się po II wojnie światowej w zagranicznej polityce gospodarczej państw, ktre wciąż pozostają ważnymi uczestnikami gospodarki globalnej. Aż do początku lat 80-tych w ekonomii wysokorozwiniętych państw dominowały tendencje protekcjonistyczne. Były one konsekwencją dużego udziału państwa w gospodarce okresu wojny. Swe ideologiczne uzasadnienie znajdowały one w doktrynie ekonomicznej Johna Maynarda Keynesa, ktry uważał, że ingerencja państwa w sprawy gospodarcze w celu wzmożenia popytu i nakręcenia koniunktury jest nie tylko usprawiedliwiona, ale nawet konieczna.

Instrumentami chroniącymi rynek państwowy przed niepożądanym importem pozostawały tradycyjnie cła, ale coraz częściej stosowano też narzędzia parataryfowe (opłaty wyrwnawcze, opłaty fiskalne i specjalne - konsularne, stemplowe, administracyjne, subsydia eksportowe, dumping, depozyty importowe i kontyngenty) i pozataryfowe (ograniczenia ilościowe, licencje importowe, ograniczenia dewizowe). Narzędziami polityki gospodarczej pozostawały manipulacje kursem walutowym, stopą procentową, polityką podatkową i fiskalną .

Od lat 80-tych wzrastały tendencje do liberalizacji międzynarodowych przepływw dbr, usług i kapitału. Państwa zaczęły likwidować wysokie cła na granicach i ograniczać stosowanie narzędzi para- i pozataryfowych. Podstawą teoretyczną był nowy kierunek w ekonomii - monetaryzm, ktrego twrcą jest Milton Friedman. Postulował on wycofanie się państwa z gospodarki, obniżenie wydatkw na cele socjalne i ubezpieczenia społeczne oraz obniżenie podatkw. Domagał się wolności gospodarczej i likwidacji wszelkich barier i ograniczeń.

Ruchem kapitału można objąć wszelkie transakcje kapitałowe dokonywane między krajowymi i zagranicznymi podmiotami zagranicznymi, ktre powodują zmianę wysokości lub struktury salda należności i zobowiązań danej gospodarki narodowej wobec zagranicy. Transakcje te są ujmowane w bilansie kapitałowym, tworząc część bilansu płatniczego określonego kraju. Podmiotami uczestniczącymi w tak rozumianym obrocie kapitału mogą być przedsiębiorstwo, gospodarstwa domowe, banki komercyjne, budżety rżnych szczebli oraz Bank Centralny.

Cechą szczeglną przepływu kapitału w wąskim znaczeniu jest to, że jest podejmowany z motywu zysku i przez podmioty gospodarcze inne niż Bank Centralny. Eksport kapitału w tym ujęciu oznacza wywz środkw rzeczowych lub finansowych, ktre służą za granicą do wytwarzania dbr materialnych lub usług i przynoszą eksportowi dochd. Traktat Rzymski[5] wprowadził istotne ograniczenia do swobody przepływw kapitałowych. Mwi on, że w ciągu okresu przejściowego członkowie Wsplnoty zniosą stopniowo, w zakresie niezbędnym do sprawnego funkcjonowania wsplnego rynku, ograniczenia w ruchu kapitałw, należących do osb zamieszkałych w państwach będących członkami Wsplnoty, jak rwnież dyskryminacyjne traktowanie ze względu na obywatelstwo lub miejsca zamieszkania stron, lub na miejsce lokaty kapitału. Zasada swobodnego ruchw kapitałw w obrębie Unii Europejskiej została zawarta [6]traktacie z Maastricht. Zgodnie z nim zaczęła obowiązywać zasada zakazująca jakichkolwiek ograniczeń w przepływie kapitału, jak rwnież zabronione jest wszelkie ograniczenie płatności pomiędzy krajami członkowskimi UE, oraz między nimi a krajami trzecimi.



[4]Dyrektywa nr 96/71/WE [8].

[5] Dokładnie chodzi o artykuł 67 Traktatu Rzymskiego

[6] w art.73b Traktatu z Maastricht



Głwnym celem polityki gospodarczej państwa pozostaje nadal wzrost i rozwj gospodarki narodowej. To właśnie poziom i dynamika rozwoju gospodarki narodowej decyduje o miejscu państw w systemie gospodarki światowej. W omawianym okresie do najpotężniejszych rynkw gospodarczych należały Stany Zjednoczone, Kanada, Japonia, Republika Federalna Niemiec, Francja, Włochy i Wielka Brytania. W latach 50-tych bezsprzecznie dominowała gospodarka USA, co wynikało z powstałej między nimi a resztą państw europejskich (zniszczonych częściowo w wyniku II wojny światowej) wielkiej luki technologicznej, organizacyjnej i strukturalnej . Już jednak na początku lat 60-tych skuteczną konkurencję podjęły najbardziej rozwinięte państwa europejskie, co w połączeniu z wahaniami koniunktury w USA powodowało zmniejszanie się dystansu dzielącego te kraje. W tym też okresie dynamicznie rozwijała się gospodarka Japonii, ktrej średnie tempo wzrostu PKB w latach 1950-1960 wynosiło 15%. W następnym dziesięcioleciu dynamika ta nieco osłabła, ale nadal utrzymywała się na poziomie ok. 10% rocznie. W połowie lat 60-tych pojawiły się kolejne szybko rozwijające się państwa - tzw. "azjatyckie tygrysy": Korea Południowa, Tajwan, Hongkong, Singapur. Szybki wzrost notowały też gospodarki Tajlandii, Malezji i Indonezji. Czynniki wpływające na rozwj tych państw były wielorakie: przeprowadzenie reform rolnych umacniających własność prywatną i kreujących popyt na artykuły żywnościowe, innowacyjność technologiczna, wysoka wydajność pracy, protekcjonistyczna polityka państwa, tworzenie bodźcw ekonomicznych sprzyjających optymalnemu wykorzystaniu kapitałw własnych i obcych .

Powstanie nowych centrw ekonomicznych w Azji Wschodniej i Południowej spowodowało zmianę dotychczasowego układu sił w gospodarce światowej. Wkrtce także inne kraje posiadające wielkie zasoby ludnościowe i bogactwa naturalne rozpoczęły prby wyprowadzenia swej gospodarki z zacofania. Należą do nich: Brazylia, Meksyk, Indie, a od lat 80-tych rwnież Chiny.

Osobną grupę tworzą tzw. państwa naftowe zrzeszone w OPEC. Należą do nich m.in.: Arabia Saudyjska, Kuwejt, Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Irak, Iran, Nigeria, Wenezuela, Libia. Wielkim producentem ropy jest także Meksyk. Dochody z ropy naftowej poważnie wzbogaciły przede wszystkim arabskie kraje OPEC. Większość dochodw ze sprzedaży ropy naftowej trafiło jednak w wyniku niewydolności bankw arabskich (zwłaszcza w latach 70-tych) do bankw europejskich i amerykańskich. Poza tym rejon ten stał się w ostatnim okresie terenem wojen i zbrojnych interwencji USA.

Specyficzne miejsce w światowym porządku gospodarczym zajmują także po 1989 roku byłe państwa socjalistyczne. W ostatnich 10 latach wzrosła tu gwałtownie liczba ubogich. Średni poziom rozwoju tych krajw stawia je daleko za gospodarkami najbogatszych państw świata, sytuując je w pobliżu wielu państw Ameryki Łacińskiej .

Ostatnią najuboższą grupę krajw tworzą liczne państwa Afryki Subsaharyjskiej, Azji Południowej i Ameryki Łacińskiej. Najważniejszymi przyczynami zacofania gospodarczego tych państw są: prymitywne rolnictwo, brak przemysłu, kapitału (w tym także kapitału ludzkiego), rozbudowanego szkolnictwa, infrastruktury. Przez cały okres powojenny nie udało im się wyrwać z kręgu ubstwa, ktre w 54 krajach świata w 2002 roku było większe niż 10 lat wcześniej.

Część politykw i ekonomistw wiąże nadzieję na rozwj tych krajw z działalnością korporacji transnarodowych. Są to przedsiębiorstwa składające się z jednostek w dwch lub więcej krajach, ktre prowadzą spjną politykę i wsplną strategię gospodarczą, i w ktrych jednostki te są tak powiązane ze sobą, że wywierają na siebie nawzajem wpływ dzieląc się władzą, wiedzą i odpowiedzialnością.

Korporacje ponadnarodowe stanowią dziś prawdziwą potęgę w gospodarce światowej. Na początku lat 90-tych ponad 80% światowych zasobw technologii kontrolowały korporacje transnarodowe. W grupie kilkudziesięciu tysięcy działających na świecie przedsiębiorstw wielonarodowych, 100 największych dysponowało w połowie lat 90-tych majątkiem w wysokości ok. 3,5 bln $. Tych 100 korporacji kontrolowało 16% światowego majątku produkcyjnego .

Głwnym obszarem inwestycji korporacji wielonarodowych pozostają wysoko rozwinięte kraje Ameryki Płnocnej, Europy Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej. W połowie lat 90-tych na 10 rozwiniętych gospodarczo krajw świata przypadało aż 2/3 wszystkich bezpośrednich inwestycji zagranicznych . L. Ciamaga wskazuje na interesującą tendenc

c279

ję inwestycyjną korporacji wielonarodowych. Polega ona na podziale zainteresowania poszczeglnymi obszarami geograficznymi, ktre pokrywają się z wcześniej ukształtowanymi strefami wpływw. Korporacje japońskie inwestują głownie w regionie Azji i Pacyfiku. Firmy z USA preferują Amerykę Łacińską. Korporacje brytyjskie działają głwnie w Afryce.

Powstanie i działalność korporacji transnarodowych uważane jest za jeden z ważniejszych przejaww globalizacji, ktra na płaszczyźnie ekonomicznej jest postępującym procesem scalania rżnych typw rynkw .

Rozwj gospodarki globalnej

Powszechnie przyjęta miara rozwoju gospodarki światowej – tempo wzrostu globalnego PKB – ma być w latach 2005-2007 nadal bardzo dynamiczne (patrz tablica:Tablica

Tempo wzrostu PKB w latach 2005-2007 (w %)

Wyszczeglnienie OECD MFW

2005 2006 2007 2005 2006

Świat 4,3 4,3

Kraje rozwinięte/OECD 2,7 2,9 2,9 2,5 2,7

Unia Europejska 1,6 2,1

Strefa euro 1,4 2,1 2,2 1,2 1,8

RFN 1,1 1,8 1,7 0,8 1,2

USA 3,6 3,5 3,3 3,5 3,3

Japonia 2,4 2,0 2,0 2,0 2,0

Kraje rozwijające się i emerging economies 6,4 6,1

Chiny 9,3 9,4 9,5 9,0 8,2

Indie 7,1 6,3

Europa Środkowa i Wschodnia 4,3 4,6

Federacja Rosyjska 6,1 5,7 5,3 5,5 5,3

Nowo uprzemysłowione kraje Azjia 4,0 4,7

a Republika Korei, Tajwan, Hong Kong, Singapur

Źrdło: OECD Economic Outlook, No. 78, Preliminary Edition, November 2005, IMF, World Economic Outlook, September 2005.

Jednak dynamizm tej gospodarki okazuje się bardzo niezrwnoważony. Z jednej strony nadal prognozuje się wysokie tempo wzrostu gospodarki USA, a także (choć z niższej podstawy wyjściowej) gospodarek Azji Południowej i Wschodniej – szczeglnie Chin i Indii. Dotyczy to rwnież krajw-eksporterw ropy naftowej z uwagi na wzrost jej cen na rynkach światowych. Także Japonia notuje na razie – po okresie stagnacji w końcowej dekadzie ubiegłego wieku i pierwszych latach bieżącego stulecia – pewne przyspieszenie wzrostu gospodarczego. Natomiast kraje Unii Europejskiej, a szczeglnie strefy euro, mieszczą się w obszarze powolnej dynamiki wzrostu. Dotyczy to rwnież niektrych krajw rozwijających się kontynentu afrykańskiego i latynoamerykańskiego.

Na tym tle pogłębia się brak rwnowagi w sferze bilansw obrotw bieżących. Rosnący szybko deficyt USA pokrywany jest nadwyżkami narastającymi w krajach Azji (szczeglnie Chinach i Japonii) oraz w krajach-eksporterach ropy naftowej. Według szacunkw i prognoz OECD deficyt bilansu obrotw bieżących Stanw ma się zwiększyć z 6,5% PKB USA w 2005 r. do 7,0% PKB w 2007 r. i osiągnąć aż 980 mld USD. Panuje powszechna obawa, iż taki, dynamiczny, wzrost ujemnego salda obrotw bieżących jest nie do utrzymania na dłuższą metę. Tym bardziej, iż drugą stroną deficytu obrotw bieżących jest w Stanach Zjednoczonych duże ujemne saldo finansw publicznych. Taki bliźniaczy deficyt – jak niektrzy sądzą –jest tym trudniejszy do opanowania. W dodatku, rosnącemu deficytowi budżetu towarzyszy spadająca do niemal zerowego poziomu stopa oszczędności gospodarstw domowych. Wszystko to może utrudnić utrzymanie pożądanego poziomu inwestycji, choć – z drugiej strony – poprawa zyskowności korporacji amerykańskich może inwestycjom sprzyjać. Chociaż na razie pogłębianie się deficytu bieżącego nie pociągnęło za sobą gwałtowanego załamania się kursu dolara, w bardziej odległej perspektywie taki moment może nadejść, co spowodować może daleko idące konsekwencje dla gospodarki światowej głwnie w wyniku spowolnienia dynamiki gospodarczej USA, ktra – z kolei – jest źrdłem wzrostu importu w warunkach, kiedy eksport – z uwagi na słabość spożycia i inwestycji krajowych – jest dźwignią rozwoju gospodarczego Europy i Japonii. Na tym tle proponuje się wiele scenariuszy wyjścia z tego impasu, w tym trzy podstawowe, o czym niżej. Jak wspomniano, ożywienie gospodarki japońskiej jest niepewne. Hamować je może zarwno brak rwnowagi bilansu finansw publicznych, rosnące zadłużenie budżetu, jak i brak zdecydowanych reform systemu gospodarczego. Ostatnio pojawiły się doniesienia, że rządząca partia liberalno-demokratyczna chcąc zmniejszyć deficyt budżetowy zamierza podwyższyć stopę podatku obrotowego. Może to doprowadzić, jak to się już raz zdarzyło w 1993 r., do zduszenia w zarodku ożywienia ekonomicznego.

Zagrożeniem dla pomyślności gospodarki światowej może być rwnież dalszy – po przejściowym okresie pewnego spadku – wzrost cen ropy naftowej. Tym bardziej, że wzrost ten, w przeciwieństwie do okresw poprzednich kryzysw naftowych, powodowany jest nie tyle czynnikami podażowymi (obawami przed wyczerpywaniem się zasobw tego paliwa, czy ograniczeniami wydobycia), ale wzrostem popytu, szczeglnie ze strony szybko rozwijających się państw azjatyckich (zwłaszcza Chin i Indii), a także dynamicznej gospodarki amerykańskiej. Obecnie przewiduje się, że ceny ropy naftowej nie spadną w długim okresie poniżej 60 USD/bar., a być może będą rosnąć powyżej tego poziomu. To zaś wywarłoby niekorzystny wpływ na dynamikę gospodarki globalnej.

W bardziej odległej perspektywie niekorzystnie na gospodarkę światową oddziaływać będzie coraz bardziej intensywne starzenie się społeczeństw, nie tylko zresztą krajw gospodarczo rozwiniętych. Z jednej strony ograniczy to podaż niezbędnej dla rozwoju siły roboczej tym bardziej, że występują jeszcze w wielu krajach istotne bariery dla imigracji zarobkowej. Z drugiej strony, szybki wzrost populacji emerytw zagrozi finansom publicznym. W większości państw świata systemy emerytalne finansowane są z budżetu (zgodnie z systemem pay-as-you-go schemes), a wypłacalność takiego systemu zależy od utrzymania prawidłowej relacji między liczbą pracownikw płacących składki emerytalne i liczbą emerytw, ktra to relacja coraz szybciej maleje.

Innym przejawem globalizacji jest rozwj ugrupowań integracyjnych. Głwną przyczyną powstawania ugrupowań integracyjnych jest dążenie do ułatwienia i przyśpieszenia rozwoju gospodarczego państw wchodzących w ich skład. Ugrupowania regionalne rozwinęły się jak dotąd głwnie wśrd państw o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego. Integracja sprzyja bowiem dalszemu zaawansowaniu technologicznemu gospodarek tych krajw i powiększeniu skali nowoczesnej produkcji, co ostatecznie daje przywdztwo ekonomiczne świata. Element konkurencji z innymi państwami lub organizacjami integracyjnymi jest nie bez znaczenia. U podstaw tworzenia takich ugrupowań legły też bez wątpienia przyczyny natury politycznej.

Unia Europejska jest ugrupowaniem integracyjnym powstałym w 1992 roku na bazie wcześniejszych porozumień Wsplnot Europejskich, ktre weszły w jej skład. W 2004 roku do 15 obecnych członkw UE dołączyło kolejnych 10 państw, ktrych przedstawiciele znaleźli się w licznych instytucjach zarządczych i kierowniczych tego ugrupowania. Stale postępująca integracja prowadzi do ograniczenia swobody działania państw członkowskich. Ich kompetencje przejmowane są stopniowo przez instytucje unijne, co jest przejawem coraz wyraźniejszej realizacji koncepcji federacyjnej.

Inny sposb integracji obrały USA, Kanada i Meksyk, tworząc w 1994 roku Płnocnoamerykańską Strefę Wolnego Handlu (NAFTA), ktra polega głwnie na likwidacji barier dla handlu. Podobną koncepcję integracji przyjęły państwa tworzące od 1991 roku Wsplny Rynek Ameryki Południowej (Mercosur), tworząc w 1995 roku unię celną. Mercosur tworzą kraje Ameryki Południowej: Argentyna, Brazylia, Paragwaj i Urugwaj.

Do znaczących ugrupowań regionalnych należy też Stowarzyszenie Krajw Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), Wspłpraca Gospodarcza Azji i Pacyfiku (APEC), Grupa Andyjska, Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu (CEFTA), a także powstała w 1960 roku Organizacja Wspłpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Ogłem w 1997 roku na świecie istniało ok. 188 rżnego rodzaju porozumień regionalnych i ugrupowań integracyjnych .

Stopniowo rośnie znaczenie międzynarodowych instytucji i organizacji gospodarczych. W 1995 roku utworzono Światową Organizację Handlu (WTO) wyposażoną w istotne kompetencje władcze w stosunku do krajw członkowskich i tworzącą ramy prawne i mechanizmy nie tylko światowego handlu, lecz także określające dostęp do rynkw krajw członkowskich .

O ingerencje i sterowanie polityką gospodarczą państw członkowskich jest też obwiniany Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (Bank Światowy), utworzony w 1945 roku przez 44 państwa. Dominujący wpływ na politykę Banku Światowego mają Stany Zjednoczone. Jego celem statutowym jest pomoc w odbudowie i rozwoju państw członkowskich głwnie poprzez udzielanie pożyczek i gwarancji. Kredyty oferowane przez Bank Światowy trafiają głwnie do państw rozwijających się po spełnieniu przez nie warunkw dotyczących ich wykorzystania. Właśnie te warunki są obiektem zmasowanej krytyki politykw z krajw Trzeciego Świata, a także ze strony organizacji antyglobalistycznych, zarzucających polityce prowadzonej przez Bank Światowy realizację celw ekonomicznych jedynie państw wysoko rozwiniętych.

Podobne zarzuty formułowane są wobec władz Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF). Instytucja ta została powołana w 1944 roku w Bretton Woods przez 44 kraje w celu obrony stabilnych kursw walutowych, zwiększania światowych rezerw waluty i popierania wspłpracy finansowo-walutowej państw członkowskich. Cele te realizuje, udzielając krtkoterminowych kredytw. IMF jest też uprawniony do sprawowania kontroli nad polityką kursu walutowego państw członkowskich i nadzorowania polityki ekonomicznej państw, ktrym udziela pożyczek. Państwom tym stawiane są zazwyczaj podobne warunki: liberalizacja rynku wewnętrznego z otwarciem go na import, prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, deregulacja rynkw kapitałowych i pracy. Warunki te są korzystne przede wszystkim dla korporacji międzynarodowych, wywodzących się z państw-wierzycieli, natomiast w państwach-kredytobiorcach pogłębiają rozwarstwienie społeczne i wywołują kryzysy.

Podmioty gospodarcze podejmujące między sobą wymianę handlową w skali globalnej kreują jednocześnie międzynarodowe stosunki gospodarcze. Obejmują one wymianę towarw i usług, a także handel na rynkach walutowym i finansowym.

Handel towarami do początku lat 70-tych cechował się dużą ekspansywnością i niezależnością od wahań koniunkturalnych. Średnie roczne tempo wzrostu światowego eksportu w latach 1960-1970 wynosiło 8,5%. W kolejnych dziesięcioleciach ten wzrost nie był już tak stabilny. Zmiany cen, głwnie paliw i surowcw w okresie 1970-1993, wywierały duży wpływ na okresowy spadek i ponowne wzmożenie handlu towarowego. Ogłem w okresie tym wartość światowego eksportu wzrosła jednak 12-krotnie z 312 mld $ do 3,7 bln $ .

Struktura geograficzna handlu towarowego nie ulegała w tym okresie większym zmianom. Przez cały okres powojenny zdecydowanie prowadzą kraje wysoko rozwinięte, ktrych udział wahał się w granicach 60%-70% światowego handlu towarowego. Udział krajw rozwijających się pozostawał na niskim poziomie ok. 20%, a wkład krajw socjalistycznych oscylował w granicach 10% globalnej wymiany towarowej.

Inaczej kształtowały się proporcje na rynku usług. Handel usługami wzrsł zwłaszcza w latach 70-tych do czego przyczyniły się zmiany w międzynarodowym podziale pracy, rozwj technik łączności, a także działalność gospodarcza korporacji międzynarodowych. W dziesięcioleciu pomiędzy 1980 a 1990 rokiem wartość światowego eksportu usług wzrosła z 533 mld $ do 1,5 bln $. Najbardziej dynamiczną kategorią usług są dochody z inwestycji zagranicznych i turystyka. Maleje natomiast znaczenie klasycznych usług transportowych.

Podobnie jak w handlu towarami, tak i na rynku wymiany usług dominują kraje rozwinięte, mimo spadku ich udziału z 89% w 1970 roku do 79% w 1990 roku. W tym samym czasie wzrsł natomiast udział krajw rozwijających się z ok. 10% do 19% światowego handlu usługami .

Obroty na rynkach towarowym i usług, choć stale rosną, są jedynie ułamkiem przepływw pieniężnych i finansowych na rynkach walutowym i finansowym. Podstawą ich funkcjonowania aż do początku lat 70-tych był wprowadzony po II wojnie światowej dolarowo-złotowy system walutowy, określany mianem systemu z Bretton Woods. Zebrani w tym uzdrowisku w 1944 roku przedstawiciele 44 państw świata ustalili system regulowania stosunkw walutowych, polegający na faktycznym powiązaniu parytetu walut narodowych z wartością dolara, wymienialnego na złoto. Kursy rynkowe walut mogły wahać się tylko w wąskich granicach 1% od kursu parytetowego. System ten, dający hegemonię walucie amerykańskiej, załamał się w sierpniu 1971 roku, gdy USA zawiesiły wymienialność dolara na złoto. Większość krajw wprowadziła wwczas płynne kursy walutowe.

Upłynnienie kursw walut narodowych zwiększyło niestabilność wymiany międzynarodowej, ale umożliwiło także wzrost obrotw walutowych na niespotykaną dotąd skalę. Transakcje zawierane są na rynku walutowym, ktry składa się z sieci tworzących go bankw, firm brokerskich, funduszy powierniczych i innych instytucji finansowych. Dominującą walutą transakcyjną pozostaje dolar amerykański (ok. 90% wszystkich zawieranych transakcji).

Na rynku walutowym zawierane są głwnie transakcje między instytucjami, ktre go tworzą. O wiele mniejszą częścią rynku walutowego jest handel z przedsiębiorstwami (ok. 20%-25% całości wymiany). Wartość obrotw na rynku walutowym w końcu lat 90-tych wynosiła ponad 1 bln $ dziennie. Wynika z tego, że rynek walutowy oderwał się od pierwotnych obrotw towarowych. Rosnącego znaczenia nabierają dokonywane tu coraz częściej transakcje spekulacyjne .

Jeszcze większe przepływy notuje się na rynku finansowym. Zawierane są na nim transakcje, polegające na zamianie pieniądza na inne instrumenty finansowe, takie jak: weksle, czeki, depozyty, akcje, obligacje, opcje, kontrakty typu futures i inne. Duży wpływ na rozwj rynku finansowego w latach 60-tych miał masowy napływ dolarw amerykańskich głwnie do bankw londyńskich, ktry został w latach 70-tych zasilony przez potężny strumień petrodolarw. Wynikiem tego było ukształtowanie się eurorynku, ktry jest częścią międzynarodowego rynku finansowego. Zawierane są na nim transakcje polegają na udzielaniu pożyczek i dokonywania wkładw w dolarach amerykańskich poza Stanami Zjednoczonymi. Skala operacji eurowalutowych była szacowana pod koniec lat 90-tych na 2,5-3 bln $. Tak wielka mobilność kapitałw w skali międzynarodowej budzi poważny niepokj analitykw, gdyż dla nikogo nie jest tajemnicą, że ogromną i stale rosnącą częścią wszystkich tych transakcji jest spekulacja, prowadząca niekiedy do nagłych i niekontrolowanych załamań finansowych.

Dynamika zmian wspłczesnej gospodarki światowej nie usunęła głębokich dysproporcji, ktre nadal dzielą państwa i społeczeństwa, a niejednokrotnie ulegają zaostrzeniu. Tak np. w 1980 roku najbogatsze 10 procent ludności świata zarabiało 79 razy więcej niż najbiedniejsze 10 procent populacji. Obecnie ta rozpiętość w dochodach wzrosła do 117 razy. W drugiej połowie lat 90-tych 385 najbogatszych ludzi na świecie miało tyle pieniędzy, co 2,3 mld osb, czyli 45% populacji świata. W 2001 roku w 10 najbogatszych państwach świata PKB na jednego mieszkańca przekraczał 25 tys. $, a w 10 najbiedniejszych wynosił mniej niż 200 $ na głowę. Niemal połowa mieszkańcw kuli ziemskiej (2,8 mld) żyje za niespełna dwa dolary dziennie. Z tego 1,2 mld znajduje się w skrajnej nędzy, egzystując poniżej jednego dolara dziennie.

Do elektryczności nie ma dziś dostępu ok. 2 mld ludzi. Tyle samo nie może korzystać z podstawowych i tanich lekarstw, jak np. penicyliny, z ktrych większość wynaleziono dziesiątki lat temu. Podobnie dostęp do nowoczesnych wynalazkw nie jest rwnomierny: w samym Tokio znajduje się tyle telefonw, ile na całym kontynencie afrykańskim. W krajach OECD mieszka 80% wszystkich użytkownikw internetu. Szerokość całego pasma międzynarodowego przeznaczonego dla wszystkich krajw Afryki jest mniejsza niż szerokość pasma w brazylijskim mieście Sao Paulo, a całkowita szerokość pasma wszystkich krajw Ameryki Łacińskiej niemalże pokrywa się z pasmem Seulu w Korei.

Mimo podejmowania wielu prb wciąż nierozwiązanym problemem, pozostaje ogromne zadłużenie międzynarodowe. Problem ten rozpoczął się w 1982 roku, gdy Meksyk zawiesił obsługę swego zadłużenia. W następnym roku w jego ślady poszło kolejnych kilkadziesiąt państw. Korzenie kryzysu zadłużeniowego sięgają jednak początku lat 70-tych, gdy USA po odejściu od systemu z Bretton Woods zwiększyły emisje dolarw, co dziesięciokrotnie powiększyło rezerwy dolarowe. Jednocześnie banki europejskie, do ktrych napłynęły petrodolary, zachęcały kraje Trzeciego Świata do zaciągania pożyczek. Jednakże początkowo niskie stopy oprocentowania, w końcu lat 70-tych podskoczyły nawet o ponad 20%, co - przy niesprzyjającej koniunkturze i wykorzystywaniu kredytw do doraźnych celw przez państwa rozwijające się - doprowadziło do nakręcenia spirali zadłużenia. Zadłużenie zaczęło gwałtownie wzrastać. W 1971 roku wynosiło ono 90 mld $, w 1982 roku już 626 mld $, a w roku 2000 osiągnęło astronomiczną kwotę 2,1 bln $.

Najwyższe zadłużenie zagraniczne mają obecnie: Brazylia (244 mld $), Rosja (173 mld $), Meksyk (166 mld $), Chiny (154 mld $), Indonezja (150 mld $) i Argentyna (147 mld $). Natomiast najwyższe obciążenie długami ponoszą takie kraje jak Gwinea Bissau, Angola, Nikaragua, Kongo i Mauretania, w ktrych dług zagraniczny jest nawet kilkakrotnie wyższy od PKB tych państw.

Zadłużenie międzynarodowe niejednokrotnie dotyczy państw mających problemy z wyżywieniem swoich mieszkańcw. Podczas gdy 56% światowej konsumpcji przypada na najbogatsze kraje globu, zamieszkałe przez zaledwie 15% populacji, na kraje biedne zamieszkałe przez 40% ludności przypada jedynie 11% globalnej konsumpcji. Szacuje się, że liczba osb z nadwagą na całym świecie wynosiła w końcu lat 90-tych ok. 600 mln. Na przeciwległym krańcu znajdowało się ok. 840 mln ludzi niedożywionych.

Wprawdzie tzw. "zielona rewolucja" umożliwiła wyrwanie się milionom ludzi, zwłaszcza w Indiach, Pakistanie i Indonezji z kręgu głodu, to jednak nadal 815 mln ludzi jest jeszcze wciąż niedożywionych. W Afryce na niedożywienie cierpi 1/3 populacji, a przeciętne wydatki konsumpcyjne afrykańskiego gospodarstwa domowego są obecnie o 20% niższe niż 25 lat temu.

Niedożywienie i bieda powodują inne masowe zjawisko czasw wspłczesnych - migracje. Najbardziej kreatywne jednostki decydują się często opuścić miejsce swego zamieszkania w poszukiwaniu lepszych warunkw życia. Począwszy od połowy lat 50-tych wielu imigrantw zaczęło napływać do państw europejskich z ich byłych kolonii. Szacowano, że w latach 70-tych imigranci stanowili ok. 10% siły roboczej we Francji, Niemczech i Wielkiej Brytanii, a 20% w Szwajcarii .

Zjawisko to dotyczy także krajw stosunkowo biednych, ale posiadających zasoby ludności dobrze wykształconej i przedsiębiorczej. Od początku lat 50-tych nasiliły się migracje lekarzy, pielęgniarek, naukowcw i technikw z krajw słabiej rozwiniętych do państw zaawansowanych w rozwoju. Zjawisko to określono nawet mianem "drenażu mzgw". Powoduje ono znaczne straty dla państwa, z ktrego wywodzą się migranci, a ewidentne korzyści odnoszą państwa ich przyjmujące. Na przykład rocznie około sto tysięcy mieszkańcw Indii uprawiających wolne zawody, głwnie w przemyśle komputerowym ubiega się o wizy w USA. Indie tracą z tego tytułu 2 bln $.

Wielkie straty ponoszą rwnież państwa w związku z degradacją środowiska naturalnego. Niszczenie naturalnych zasobw ziemi często związane jest z rabunkową lub nieodpowiedzialną działalnością gospodarczą. Emisja spalin do atmosfery spowodowała efekt cieplarniany, zwiększenie obszarw pustynnych i podniesienie poziomu mrz i oceanw. Awarie reaktorw atomowych produkujących energię (jak np. w Czarnobylu) doprowadziły do skażenia środowiska, choroby popromiennej ludzi i śmierci wielu z nich. Wyręby lasw osłabiły systemy leśne do tego stopnia, że stały się one bardziej podatne na pożary, powodujące nieraz ogromne zniszczenia i zagrażające życiu i dobytkowi wielu ludzi.

Oceany, dotąd najważniejsze źrdło żywności dla człowieka, stały się zbiornikiem odpadw, ściekw przemysłowych, rolniczych i komunalnych. Niesie to ze sobą określone skutki. W 1976 roku nastąpił ogromny pomr ryb w strefie przeszło tysiąca mil kwadratowych w pobliżu New Jersey. W tym samym roku tankowiec Argo Merchant wpadł na mieliznę u wybrzeży Nantucket, gdzie znajdują się jedne z najbogatszych łowisk świata. Do oceanu wylała się rekordowa ilość 7 mln galonw ropy. Każdego roku do mrz dostaje się około milion ton ropy ze zbiornikowcw i pływających urządzeń wiertniczych.

Wiele państw jest zbyt ubogich, aby samodzielnie poradzić sobie ze skutkami niszczenia środowiska naturalnego. Państwa te, ze względu na swe ubstwo, stają się też ofiarą innych globalnych problemw ludzkości (np. epidemie, narastanie zorganizowanej przestępczości, terroryzm) i patologii społecznych (np. narkomania, alkoholizm, prostytucja).

Te i inne światowe problemy gospodarczo-społeczne, jak rwnież karygodne dysproporcje w poziomie życia rżnych ludw i narodw globu ziemskiego, stały się celem wielu pogłębionych analiz. Swj wyraz znalazły one w trzech raportach dla klubu rzymskiego, w ktrych przedstawiono analizę światowego systemu społeczno-gospodarczego i zaprezentowano koncepcje nowego ładu ekonomicznego i społecznego świata.

Problematyka ta pojawiła się także w pracach instytucji i organizacji międzynarodowych. W 1974 roku Zgromadzenie Oglne Narodw Zjednoczonych przyjęło "Deklarację o Ustanowieniu Nowego Międzynarodowego Ładu Ekonomicznego" oraz uchwaliło "Kartę Ekonomicznych Praw i Obowiązkw Państw". W dokumentach tych podjęto kwestie związane z suwerennością każdego kraju w wyborze własnej drogi rozwoju i dysponowaniem swymi bogactwami naturalnymi, zmniejszeniem dysproporcji między krajami bogatymi i biednymi oraz sprawiedliwym ułożeniem stosunkw międzynarodowych zarwno na płaszczyźnie ekonomicznej (w światowym podziale pracy), jak i politycznej (w organizacjach i instytucjach międzynarodowych) . Zasady te, choć w praktyce często nie przestrzegane, są jednak wyrazem dążenia do właściwego uporządkowania światowego systemu gospodarczego.

Udział Europy w handlu międzynarodowym.

USA są bez wątpienia największa potęgą gospodarczą świata, jednak ich udział w międzynarodowym obrocie towarowym nie jest już tak dominujący. Powodem takiego stanu rzeczy jest to iż lwia część produkcji amerykańskiego przemysłu trafia na rynek wewnętrzny. Poza tym w USA znajdują się złoża niemal że wszystkich bogactw naturalnych, zatem nie są one zmuszone do importowania wielu surowcw. Inaczej jest w przypadku Europy, ktra jest znacznie uboższa w bogactwa, a oprcz tego podzielona na wiele państw. W związku z tym Europa stała się największym świat

Przykadowe prace

Analizując wiersz Leopolda Staffa Pokj wsi i fragment Pieśni świętojańskiej o Sobtce Jana Kochanowskiego, porwnaj zawarte w nich obrazy wsi. Zwrć uwag

Analizując wiersz Leopolda Staffa Pokj wsi i fragment Pieśni świętojańskiej o Sobtce Jana Kochanowskiego, porwnaj zawarte w nich obrazy wsi. Zwrć uwagę na związek utworw z tradycją literacką. Polska wieś zawsze przyciągała i inspirowała n...

Znaczenie i rodzaje komunikacji międzyludzkiej.

Znaczenie i rodzaje komunikacji międzyludzkiej. Znaczenie i rodzaje komunikacji międzyludzkiej w komunikacji społecznej występują rżne bariery takie jak : -hałas -rżnice językowe -rżnice kulturowe -rżnice społeczne -stany emocjonalne należy ograniczyć w...

Czy Polacy są tolerancyjni?

Czy Polacy są tolerancyjni? W Polsce bardzo dużo mwi się o tolerancji i przeciwdziałaniu rasizmowi. Media nagłośniły bardzo tą sprawę i starają się aby Polska była traktowana jako kraj tolerancyjny. Czy jednak tak jest naprawdę? Często na murach mo&...

Machiavelli życiorys

Machiavelli życiorys Machiavelli Myślicielem, ktry wyraził polityczne credo włoskiego humanizmu z największą pasją i determinacją, był Niccolo Machiayelli (1469 - 1527). Jego zasługi trudno przecenić. Machiavelli należy bez wątpienia do grona najwybitniejsz...

Podział Europy na państwa biedne i bogate.

Podział Europy na państwa biedne i bogate. Nie używać w VII L.O. w Katowicach Podział Europy na państwa bogate i biedne. Przypatrując się Europie, zazwyczaj zauważamy tylko podziały polityczne lub gospodarcze, lecz mało kto z nas zauważa kolosalne wręcz r...

List do Rży

List do Rży Droga Rzo! Od naszego rozstania upłynęło niewiele dni, ale mnie wydaje się, że to wieczność. Myślę tylko o powrocie by być znowu blisko Ciebie. Jak wiesz udałem się na tajemniczą wyprawę w nieznane. Ze wstydem muszę napisać...

Genetyka-rodzaje zmienności, czynniki mutagenne.

Genetyka-rodzaje zmienności, czynniki mutagenne. GENETYKA-nauka o dziedziczności i zmienności. RODZAJE ZMIENNOŚCI: a)niedziedziczna(fluktuacyjna, modyfikacyjna, środowiskowa)np. sosna rosnąca w rżnych warunkach:nad morzem, w głębi lądu, w grach. Strzałka wodna ma...

Recenzja książki "Carrie" Stephena Kinga

Recenzja książki "Carrie" Stephena Kinga Powieść ta została napisana w 1976 roku przez Stephena Kinga. Jest to pierwsza, a zarazem kasowa książka jednego z najlepszych autorw dreszczowcw. Carrie White jest osamotnioną nastolatką będącą obiektem kpin i okrut...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry