• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Skrzywdz...

Nawigacja

Skrzywdzone dziecko w literaturze pozytywizmu i wspłczesności. Przedstaw i porwnaj na wybranych przykładach.



Skrzywdzone dziecko w literaturze pozytywizmu i wspłczesności. Przedstaw i porwnaj na wybranych przykładach.




Słownik symboli Władysława Kopalińskiego podaje, że dziecko jest symbolem początku, niewinności, niewiedzy. Jest ono niezwykle ważne dla Boga, ktry kocha najmłodszych, lubi z nimi przebywać. Pozwlcie dzieciom przychodzić do mnie i nie przeszkadzajcie im . Podobne stanowisko przyjął Jan Paweł II, ktry twierdził, że dziecko jest istotą niezwykle ważną i że od dzieci i młodzieży zależy los świata, gdyż to właśnie oni kiedyś będą kształtować przyszłość.

Na przestrzeni wiekw motyw dziecka pojawiał się w literaturze, jednakże dopiero w epoce pozytywizmu zwrcono na niego szczeglną uwagę. Autorzy nowel pozytywistycznych często czynili głwnymi bohaterami swych utworw dzieci. Najczęściej postacie te pochodziły ze środowiska wiejskiego, ktre było światem ludzi skrzywdzonych. Przesłanki krzywdy tkwiły w ciemnocie i nędzy tego środowiska, ktre było bezbronne wobec bezwzględnych i amoralnych jednostek.

W nowelistyce pozytywistycznej oprcz nurtu wiejskiego pojawiły się także motywy urbanistyczne. Miasto, jego ulice i fabryczny pejzaż stanowiły świat postaci literackich, ktry wpływał na bieg ich życia. W tej miejskiej przestrzeni bardzo często żyły pokrzywdzone dzieci, rozgrywały się dramaty, choć w tych tekstach, przedstawiono miasto jako miejsce rozwoju przemysłu i techniki. To ono w sposb widoczny zmieniało losy bohaterw.

Tematyka dziecięca wiązała się w sposb oczywisty z pedagogicznymi zainteresowaniami epoki, a w tragicznych losach bezbronnych dzieci najostrzej odzwierciedlało się zło wczesnej wspłczesności. Przypomnijmy, że okres, w jakim przyszło im żyć, to czas bardzo niekorzystny dla Polakw.

Po roku 1795, w wyniku III rozbioru, Polska przestała istnieć, zniknęła z map świata. Rozpoczął się okres niewoli, ktry trwał ponad sto lat, prawie przez cały XIX wiek. Polacy byli pozbawieni swojego państwa, żyli pod zaborami. Dwukrotnie prbowali ratować ojczyznę organizując dwa powstania, ktre niestety zakończyły się klęską, a walki spowodowały wyniszczenie kraju. Po upadku tych zryww, rozpoczęły się procesy: germanizacji i rusyfikacji, ktre stały się metodą wynarodowienia. Dotyczyła ona głwnie dzieci i młodzieży, jednak władze zaborcw dokładały starań, by pozbawić Polakw nie tylko języka, ale też ziemi. Starali się skomplikować i tak już bardzo trudną sytuację rodzin chłopskich, pogłębiali ich biedotę, zacofanie i brak postaw patriotycznych.

W tle tych tragicznych wydarzeń, pisarze pozytywizmu w swojej twrczości często ukazywali te trudne sprawy społeczne, poruszali problemy najuboższych warstw społecznych, koncentrowali się na losach dzieci i ukazywali ich punkt widzenia na cały zewnętrzny świat. Jak już wcześniej wspomniałam wielu twrcw tego okresu głwnymi bohaterami swych utworw czyniło dzieci, dzieci cierpiące, wyzyskiwane, pozostawione na pastwę otoczenia. Ci mali ludzie musieli zmagać się z przeciwieństwami świata, troszczyć się o siebie.

Obraz skrzywdzonego dziecka pojawił się nie tylko w literaturze pozytywistycznej, problem krzywdy najmłodszych stał się motywem wędrownym rwnież w literaturze wspłczesnej. Najwyraźniej zarysował się on w tekstach, ktre dotyczą II wojny światowej, gdyż musimy przyznać, iż to okres szczeglnie trudny dla Polakw. Wtedy to społeczeństwo polskie zostało poddane ciężkiej prbie. 1 września 1939 roku na ziemie polskie najechali okupanci, ktrzy dążyli do biologicznego wyniszczenia narodu polskiego. Stosowali w tym celu masowe wysiedlenia i rozstrzeliwania, a także założyli obozy koncentracyjne, ktre stanowiły narzędzie hitlerowskiej polityki eksterminacyjnej. Trafiała do nich ludność

w rżnym wieku, z rżnych krajw okupowanych przez Niemcw. Bardzo często przebywały też tam dzieci. Przetrzymywano je w nieludzkich warunkach, poddawano sadystycznym eksperymentom, katowano, zabijano. Ze szczeglnym okrucieństwem traktowano jednak Cyganw i Żydw. Ci mali ludzie rozpoczynający dopiero swoje życie, jeżeli nie trafili do obozu zagłady, to musieli ukrywać się. Często to ukrywanie trwało miesiącami, a nawet latami. W takiej sytuacji dzieci te mogły odczuwać jedynie strach.





Przykładem skrzywdzonego dziecka jest Tadeusz, tytułowy bohater noweli Elizy Orzeszkowej. Pochodził on z ubogiej rodziny, jego rodzice ciężko pracowali jako robotnicy najemni u państwa we dworze. Chłopiec mając zaledwie dwa lata i dwadzieścia dwa tygodnie często zostawał bez opieki. Mimo jego wieku rodzice się nim nie zajmowali. Był on bardzo zaniedbany: brudny, chodził w podartych ubraniach ( Toaleta Tadeusza dokonywała się najregularniej w świecie raz na tydzień w poranek niedzielny , Dziś zaś był piątek, więc czystość tak koszuli, jak twarzy i całego ciała Tadeusza rozpoczynała szsty dzień swego istnienia i naprawdę wcale już nie istniała ). Pewnego razu maluch pozbawiony nadzoru, zaczął biegać po łące niesiony bujną wyobraźnią. Potęgowały ją niezliczona liczba ptactwa, kolorowych kwiatw oraz inne małe zwierzątka. Dziecko w takiej sytuacji zapomniało o całym otaczającym go świecie. Dla małego Tadeuszka przygoda ta skończyła się tragicznie, gdyż chłopiec wpada do jamy z wodą, z ktrej nie potrafił już się wydostać i ginie.

Nowela ta jest oskarżeniem wymierzonym w stronę ludzi z wyższych sfer, ktrzy obojętnie przechodzili obok drugiego człowieka, zwłaszcza swego podwładnego. Bardzo często wykorzystywali chłopw do ciężkiej i długiej pracy, a ci, chcąc zapracować na chleb, nie mieli czasu zająć się swymi dziećmi. Brak kontroli nad swymi pociechami, zwłaszcza małoletnimi, doprowadzał często do tragedii- tak jak w tym przypadku.





Motyw skrzywdzonego dziecka znajdziemy też w noweli Henryka Sienkiewicza

pt. Janko Muzykant . Osią tego tekstu są losy tytułowego bohatera o wielkim talencie muzycznym.

Janek to chłopiec pochodzący z bardzo ubogiej rodziny. Jego matka była biedną komornicą i sama musiała pracować na utrzymanie rodziny, dlatego też malec był bardzo zaniedbany chudy był zawsze i opalony, z brzuchem wydętym, a zapadłymi policzkami . Ich trudna sytuacja finansowa sprawiła, że ludzie ci nie mieli czasem co jeść i czym napalić w piecu W zimie siadywał za piecem i popłakiwał cicho z zimna, a czasem z głodu, gdy matula nie miała co włożyć ani do pieca ani do garnka . Janek nie odczuwał miłości matczynej Kobieta, może tam go i kochała po swojemu, ale biła dość często i zwykle nazywała odmieńcem . Matka Janka, chociaż przebywała z chłopcem codziennie, nie zauważyła, że jej syn został obdarowany talentem muzycznym i posiada ogromne zdolności, ktre mogły mu pomc w życiu osiągnąć pozycję i zdobyć pieniądze. Niestety jednak stały się one przyczyną jego śmierci. Chłopca przyłapano na prbie dotknięcia skrzypiec we dworze, osądzono przez wjta i ukarano Niech go tam weźmie stjka, niech mu da rzgą, żeby na drugi raz nie kradł . Na skutek pobicia malec zmarł.

W noweli tej H. Sienkiewicz wyraził swoją głęboką sympatię dla dziecka oraz wspłczucie dla słabszych, upośledzonych społecznie i ubogich ludzi. Zwrcił uwagę na aktualny w II połowie XIX wieku problem i dlatego bardzo realistycznie przedstawił w swym utworze bezbronne, osamotnione w swym nieszczęściu dziecko. Los Janka jako osoby najsłabszej, był najdobitniejszym świadectwem niesprawiedliwości społecznej.



Musimy pamiętać, że pokrzywdzone dzieci stały się bohaterami nie tylko tekstw o tematyce wiejskiej. Często czyniono też je postaciami pierwszoplanowymi w utworach poruszających tematykę życia ludzi w mieście. Doskonałym przykładem takiego tekstu jest opowiadanie Katarynka Bolesława Prusa. Budzi ona nadzieję, że warunki życia dziewiętnastowiecznego dziecka mogą ulec zmianie na lepsze. Katarynka ukazuje postać małej, nieszczęśliwej bohaterki. Jest to historia ośmioletniej, niewidomej dziewczynki, ktrej jedyną radością było słuchanie gry kataryniarza. Pewnego dnia głwny bohater tej nowelki, pan Tomasz, przyglądał się zachowaniu swojej niewidomej sąsiadki. Był on zaskoczony zachowaniem dziewczynki, ktra nigdy nie biegła, nie bawiła się i była smutna. Dopiero pźniej zauważył, że dziecko jest niewidome. Niespodziewanie pod oknem zjawił się kataryniarz, pan Tomasz bardzo nie lubił dźwiękw wydawanych przez ten instrument więc zwykle kazał strżowi przepędzać kataryniarzy. Ujrzał jednak, że mała tańczy, klaszcze i jest szczęśliwa. Pod wpływem takiej reakcji malucha zmienił swoje postępowanie, gdyż doszedł do wniosku, że muzyka sprawia dziewczynce ogromną radość. Postanawia znaleźć lekarza dla ośmiolatki, jednak było już zapźno. U głwnego bohatera tej noweli budzi się wspłczucie dla niewidomego i nieszczęśliwego dziecka. Każe od tej chwili wpuszczać kataryniarzy na podwrko aby ofiarować trochę szczęścia dziewczynce. Panu Tomaszowi wprawdzie niewiele udało się zrobić dla chorego dziecka, ale sam fakt, że dostrzegł nędzę i tragedię innej, ludzkiej istoty, stawia go już w pozytywnym świetle. Poprzez tę postać pana Prus uzmysławia innym, bogatym i światłym, że wręcz ich obowiązkiem, jest zajmowanie się nieszczęśliwymi, ubogimi ludźmi, a zwłaszcza ich dziećmi, ktre być może żyją i mieszkają w pobliżu. Prus eksponuje problem kalectwa, bezbronności i bezsilności dziecka. Pokazuje, jak ważny jest dla niego kontakt ze światem ludzi zdrowych, jak atrakcyjny i upragniony jest dla niego ten świat i jak ważne jest, by uczynić ten kontakt możliwym.



Obraz skrzywdzonego dziecka przedstawiony jest w opowiadaniu Tadeusza Rżewicza Gałąź . Autor usytuował wydarzenia w czasie drugiej wojny światowej, a jej głwnym bohaterem uczynił małego chłopca- Żyda, ktry mieszkał u cioci i wujka. Dziecko cały czas przebywało w szafie i ciągle czekało na mamę. Było ono zaniedbane Kiedyś złapał wesz, ktra wylazła z głowy i chodziła po uchu; była jak ziarno, duża, miękka jak niedojrzałe ziarno pszenicy. Skra na głowie bardzo go paliła. Wujek z uwagi na bezpieczeństwo swoje i malca nie pozwalał mu opuszczać szafy i wyglądać przez okno. Pewnego razu jednak, wbrew zakazowi opiekuna, chłopiec zapragnął sprawdzić, co dzieje się za oknem, wyjrzał przez nie i został zauważony przez bawiących się tam chłopcw. Malcy zaczęli krzyczeć: Żydek, Żydek . Bohater usłyszawszy okrzyki, bardzo przestraszył się.

Opowiadanie to przedstawia nam sytuację żydowskich dzieci, ktre aby uchronić się przed zagładą często musiały ukrywać się, podobnie jak nasz bohater. Były one zaniedbane, głodne, zastraszone. Ich rodzice decydowali się na tak trudny krok mając na uwadze dobro swoich pociech. Dzięki temu zdarzało się, że dzieci żydowskie w takich okryciach przeczekiwały wojnę.

Kolejny przekład okrutnego traktowania małych istot stojących w obliczu wojny ukazuje nam Zofia Nałkowska w smym opowiadaniu Dorośli i dzieci w Oświęcimiu ze zbioru Medaliony to wstrząsający dokument zbrodni ludobjstwa dokonywanych na dzieciach i dorosłych. Autorka przedstawia tu modele zachowań ludzkich w obozie koncentracyjnym. Drugą część opowiadania Nałkowska poświęciła dzieciom. Ich sytuacja

w miejscu zagłady była tragiczna. Szczeglnie dotyczyło to istot najmłodszych ktre nie mogły pracować. Narratorka dokładnie opisała sytuację, gdy podczas selekcji dzieci przechodziły pod prętem zawieszonym na wysokości 120 cm. Świadome, co je czeka, prężyły się, stawały na palcach, by przeżyć. Pobyt w obozie odcisną się na psychice dzieci, ktre nie zdążyły poznać jeszcze normalnego życia. Nie znały zabaw, w ktre bawili się ich rwieśnicy dlatego też postanowiły bawić się w palenie Żydw.

Nałkowska w opowiadaniu tym zrezygnowała z odautorskiego komentarza, na rzecz oddania głosu świadkom tych wydarzeń. Zaprezentowała rejestr powszechnego terroru, zbrodni. Zwrciła naszą uwagę na zanik podstawowych uczuć i myśli właściwych istocie ludzkiej.



Obraz skrzywdzonego dziecka znajdujemy także w wierszu Tadeusza Rżewicza Warkoczyk . To utwr niezwykle prosty i w swej prostocie przejmujący. Podmiot liryczny przedstawia nam tragedię kobiet, ktrych wojenny los rzucił w stracenie do obozu koncentracyjnego.

Pierwsza zwrotka jest opisem wydarzeń, ktre miały miejsce w obozie, następne zwrotki opisują już tylko sytuację po – obcięte włosy kobiet leżą w muzeum oświęcimskim już tylko jako eksponaty, mające jednak swą milczącą wymowę

– leżą sztywne włosy uduszonych w komorach gazowych w tych włosach są szpilki i kościane grzebienie , ktre kiedyś ręce więźniarek upinały. Najbardziej jednak przejmująca, jest ostatnia zwrotka. Podmiot liryczny przypomina w niej, że w obozie ginęły rwnież dzieci. Symbolem ich śmierci w tej zwrotce jest szary warkoczyk ze wstążeczką – to co pozostało po zamordowanej dziewczynce, ktra powinna cieszyć się życiem, chodzić do szkoły i za warkoczyk ten powinni ciągnąć ją niegrzeczni chłopcy. Jego miejsce natomiast jest już teraz pośrd miliona innych warkoczy w wielkich skrzyniach – pozostałości po zagazowanych więźniarkach obozu koncentracyjnego.



Literatura pozytywizmu zdominowana jest walką o byt. Przedstawiona w utworach rzeczywistość ma charakter wyraźnie pesymistyczny, ktry przybiera na sile, gdy na pierwszym planie pojawia się dziecko jako ofiara. w świat, w ktrym panują kapitalistyczne prawa, jest patologiczny; społeczeństwem rządzą zasady bezwzględnej walki i przemocy, a jednostkami- popędy i instynkty. Człowiek jest przede wszystkim cząstką przyrody. Pozytywistyczny bohater literacki- w kontekście tu omawianym dziecko, wydobywa te pierwiastki psychiki dziecięcej, ktre dowodzą jego wysokiej wartości etycznej i heroizmu, pracowitości, uporu i uzdolnień. W losach bezbronnych dzieci najostrzej odzwierciedla się zło wspłczesności. Dziecięca ufność i uczucie ponoszą porażkę w zetknięciu z bezwzględnością świata dorosłych, a pragnienia nie mogą się zrealizować, prowadząc do śmierci małych bohaterw. Ginie skatowany Janko Muzykant, tonie pozbawiony opieki dorosłych Tadeusz w noweli Orzeszkowej.

Bohaterw literatury wspłczesnej łączy z pozytywistycznymi wiele czynnikw. Mimo upływu wielu lat, pojawienia się nowych nurtw politycznych i literackich, warstwą, na ktrej najbardziej odciska swe piętno niesprawiedliwość, nienawiść świata dorosłych są dzieci. Oto mamy do czynienia z obrazem niewinnych, bezbronnych istot, ktrych wojna, okupacja, eksterminacja pozbawia dzieciństwa, spokojnego snu, ciepła domu rodzinnego. Żyją w ciągłym strachu, niepewności, czekają na coś bliżej nieokreślonego. Już nie sytuacja społeczna, wyzysk warstwy robotniczej, ale konflikty polityczne odbierają im to, co się należy, odbierają prawo do godnego funkcjonowania, godnej egzystencji. Wszystko to ukazane jest, podobnie jak w literaturze pozytywistycznej, z niezwykłą dokładnością, często faktograficzną. Warto wspomnieć po raz kolejny o Medalionach Nałkowskiej, ktre są wstrząsającym dokumentem zbrodni ludobjstwa dokonywanych na dorosłych, ale i na bezbronnych dzieciach.

Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, iż jednym z zadań literatury jest demaskowanie nieprawidłowości, uświadamianie niesprawiedliwości, odbijanie rzeczywistości. Tak też i literatura XIX i XX wieku stanowi wierny przekaz życia społeczeństwa polskiego, na ktrego niewątpliwy wpływ miały wczesne wydarzenia historyczne. Upadek powstania styczniowego, wynaradawiające działania zaborcw, program pracy u podstaw i pracy organicznej miały wprowadzić w świadomość społeczną przekonanie, że zmienia się świat, tworzy nowoczesna cywilizacja miejsko- przemysłowa, a do głosu dochodzą nowe warstwy i klasy. Prowadzi to jednak do jeszcze większych podziałw klasowych i lekceważenia ze strony warstw oświeconych . Stąd też Janko Muzykant ze względu na swe pochodzenie nie ma prawa dotknąć nawet dworskich skrzypiec, mimo swego ogromnego talentu. Absurdalność epoki odbija się najpełniej na dzieciach, stąd też eksponowanie tej tematyki w literaturze.

Podczas II wojny światowej w ogniu dwch systemw totalitarnych, podzielony paktem Ribbentrop- Mołotow nard polski był poddany masowemu wyniszczeniu i zbrodniom ludobjstwa. Literatura, jako świadectwo czasw wojny, głosiła totalny kryzys moralności, człowieczeństwa, świata, w ktrym wrg polityczny nie zna litości nawet wobec bezbronnych dzieci. Utwory prozy wspłczesnej, ktre wykorzystałam jako przykłady do wyjaskrawienia motywu skrzywdzonego dziecka, zdają się oskarżać właśnie historię za zło, jakie ze sobą niesie. Pozostaje tylko pytanie, czy jakikolwiek przejaw ludzkiej podłości i zezwierzęcenia można usprawiedliwiać przeznaczeniem, fatum, siłą wyższą, na ktrą nie mamy wpływu? Przecież to właśnie człowiek tworzy historię i jego zadaniem jest nie dopuścić, aby zło, ktre ze sobą przyniosła w przeszłości, zostało zniszczone w zalążku.






Przykadowe prace

Bezpieczeństwo, wojna i pokj w filozofii nowożytnej (renesans)

Bezpieczeństwo, wojna i pokj w filozofii nowożytnej (renesans) Koncepcje bezpieczeństwa okresu Renesansu były z jednej strony przedłużeniem poglądw starożytnych i średniowiecznej z drugiej jednak wnosiły wiele nowych wartości związanych z przemianami dokonujący...

Zastosowanie Izotopw

Zastosowanie Izotopw Spis Treści 1.Okładka 2.Spis Treści 3.Izotop-co to? 4.Napromieniowanie Żywności 5.Izotopy w Medycynie 6-7.Broń Jądrowa 8-9.Nauka i Technika Co to jest Izotop??? Wszystkie atomy tego samego pierwiastka mają taką samą liczb&...

Opisz znaczenie w podziale administracyjno - terytorialnym.

Opisz znaczenie w podziale administracyjno - terytorialnym. Państwo – to ja, tak powiedział o swoim państwie Ludwik XIV, zwany krlem słońca. Nie bez kozery przywołuję tu ten cytat, bo właśnie Ludwik XIV, jako jeden z pierwszych w historii ludzkości, wysnuł tez&...

Odrzucenie satanistw

Odrzucenie satanistw Ten problem dotyczy nie tylko wyznawcw innych religii, ale i młodzieży, ktra należy do społecznych subkultur. Kult szatana przeciętnemu obywatelowi od razu kojarzy się z muzyką heavy metalową, ubieraniem się na czarno i noszeniem glanw. Takie pojęcie o s...

List-praca jako au-pair u niemieckiej rodziny

List-praca jako au-pair u niemieckiej rodziny Sorry,że nie ma umlautw w tym liście.Trzeba sobie samemu dopisać:-) Liebe Suska, danke fur deinen letzen Brief und entschuldige bitte,dass ich dir erst jetzt einen Brief uber die Ferien schreibe.In den Ferien habe ich fur Kinder einer ostereichischern Famil...

Gotyk. Bg a człowiek w Średniowieczu.

Gotyk. Bg a człowiek w Średniowieczu. Wojciech Żurawski 2002 rok Gotyk Bg a człowiek w Średniowieczu. Przemierzając ulice wielu Europejskich miast nie sposb nie zwrcić uwagi na wspaniałe pomniki przeszłości, a z tychże szczeglnie prz...

Kamienie na szaniec

Kamienie na szaniec Kamienie na szaniec to opowieść o ludziach, ktrzy potrafią pięknie umierać i pięknie żyć. Utwr pt. "Kamienie na szaniec" to opowieść o harcerzach, ktrzy swą młodość poświęcili dla ojczyzny. Okres ich mło...

Motyw śmierci w literaturze średniowiecza

Motyw śmierci w literaturze średniowiecza Ważną rzeczą, ktrą należy sobie uzmysłowić jeszcze przed scharakteryzowaniem motyww śmierci w epoce średniowiecza, jest fakt, iż owa tematyka pociągała człowieka już od zarania dziejw. Ludzie od zawsze pr...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry