• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Sole.

Nawigacja

Sole.



Sole.




Występowanie soli w przyrodzie i ich zastosowanie.

Sole są bardzo rozpowszechnione w przyrodzie. Skorupa ziemska składa się głwnie z soli i tlenkw. W wodzie morskiej występują rżne jony soli np.: Na+, K+, Mg2+, Cl-, SO42-. Wiele soli stanowi kopaliny, czyli surowce wydobywane z ziemi metodami grniczymi. Przede wszystkim jest to chlorek sodu - sl kamienna - wydobywany w Polsce w okolicy Wieliczki, Bochni oraz Inowrocławia. Sl kamienna zawiera niewielkie ilości bromkw i jodkw sodu oraz potasu. Ważnym minerałem jest węglan wapnia - CaCO3 - głwny składnik wapienia i marmuru ( przy okazji rwnież kredy piszącej po szkolnych tablicach ), a ponadto dolomit MgCO3 CaCO3, stosowany jako kamień budowlany, topnik w metalurgii i składnik materiałw ceramicznych. Do kopalin należą też rżne azotany, zwane saletrami, przede wszystkim saletra chilijska - NaNO3, indyjska - KNO3 i wapniowa - Ca(NO3)2, a ponadto fosforan wapnia , Ca3(PO4)2, stanowiący głwny składnik fosforytw i apatytw, oraz siarczan wapnia CaSO4 2H2O, czyli gips.

Sole znalazły liczne zastosowania, przede wszystkim jako nawozy sztuczne, a ponadto w budownictwie ( CaCO3 i CaSO4 ), komunikacji ( NaCl i CaCl2 do zabezpieczania drg przed zamarzaniem ), w przemyśle spożywczym ( NaCl i NaNO3 jako konserwanty ) i wiele innych.



AZOTANY



Sole te są substancjami krystalicznymi, zwykle bezbarwnymi, dobrze rozpuszczalnymi w wodzie. Podczas ogrzewania powyżej temperatury topnienia rozkładają się z wydzieleniem tlenu - stąd ich silne właściwości utleniające. Niektre azotany znalazły szerokie zastosowanie jako cenne nawozy mineralne, niektre jako materiały wybuchowe lub ich składniki, niektre w lecznictwie, w fotografii. Azotany występują w przyrodzie jako minerały ( nitratyn, nitryt ). Stanowiły do XX. wieku jedyny surowiec do produkcji kwasu azotowego.



Azotan sodowy - NaNO3 - nitratyn ( saletra sodowa, saletra chilijska ). Bezbarwna substancja krystaliczna, temperatura topnienia 309C, dobrze rozpuszczalny w wodzie. Podczas ogrzewania, powyżej temperatury topnienia rozkłada się na azotyn sodowy i tlen :

2NaNO3 › 2NaNO2 + O2



Jako minerał powstaje na obszarach o suchym i gorącym klimacie. Największe złoża tworzy w Chile na pustyni Atacama. Występuje też w Kazachstanie, w Indiach, Peru i Boliwii, a także w Egipcie, Hiszpanii i U.S.A. Azotan sodowy stosowany jest jako nawz sztuczny, w przemyśle szklarskim - jako utleniacz w reakcjach w fazie stałej, w przemyśle spożywczym jest dodawany do konserw mięsnych, stosowany do produkcji materiałw wybuchowych i pirotechnicznych, barwnikw, jako utleniacz stałych paliw rakietowych.



Saletrę sodową otrzymuje się na skalę przemysłową w reakcji :

2HNO3 + Na2CO3 › 2NaNO3 + H2O + CO2

lub stosując roztwr sody do końcowej absorpcji w instalacjach wytwarzających kwas azotowy.



Azotan potasu - KNO3 - nitryt ( saletra potasowa, saletra indyjska ). Bezbarwny lub białawy ( ew. szarawy ), łatwo rozpuszczalny w wodzie, o słonym smaku. Jako minerał Nitryt występuje na obszarach o suchym i gorącym klimacie, głwnie w Indiach, także w Chile ( jako domieszka w złożach nitratynu ), Boliwii i Peru. Azotan potasu ma głwne zastosowanie jako nawz sztuczny, w konserwacji mięsa i jako utleniacz, do produkcji barwnikw.



Saletrę potasową otrzymuje się z saletry sodowej w reakcji w roztworze :

NaNO3 + KCl › KNO3 + NaCl. Otrzymuje się z niej także KNO2.



Azotan wapnia - Ca(NO3)2 ( saletra wapniowa ). Bezbarwne kryształy bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie, higroskopijne, temperatura topnienia 561C . W przyrodzie występuje w niewielkich ilościach, najczęściej pod nazwą saletry norweskiej. Stosowany głwnie jako nawz mineralny ( saletra, saletrzak ). Saletrę wapniową produkuje się w procesie :

CaCO3 + 2HNO3 › Ca(NO3)2 + H2O + CO2







INNE AZOTANY



Azotan srebra - AgNO3, nazwa farmaceutyczna - Lapis. Bezbarwna substancja krystaliczna o temperaturze topnienia 208,6C, dobrze rozpuszczalna w wodzie, alkoholach, acetonie, pirydynie. Łatwo redukuje się do metalicznego srebra. Działa żrąco na skrę. Otrzymywany przez działanie kwasu azotowego HNO3 na metaliczne srebro, w obecności śladw kwasu azotowego (3) HNO2 ( azotawego ). Stosowany w chemii analitycznej, do produkcji luster, materiałw fotograficznych, jako środek odkażający, do uzdatniania wody.



Azotan amonu - NH4NO3, ( saletra amonowa ). Bezbarwna substancja krystaliczna, rozpuszczalna w wodzie. Jest środkiem utleniającym. Ogrzewany rozkłada się gwałtownie ( wybucha ). Otrzymywany w wyniku działania amoniaku NH3 na kwas azotowy HNO3 :

NH3 + HNO3 › NH4NO3

Stosowany głwnie jako nawz sztuczny ( w mieszaninach, sam jest zbyt higroskopijny ), w produkcji materiałw wybuchowych i pirotechnicznych, rwnież jako pożywka dla kultur drożdży i do wyrobu antybiotykw.



WĘGLANY



Są to substancje krystaliczne, zwykle białe lub bezbarwne, trudno rozpuszczalne w wodzie

( najtrudniej BaCO3, CaCO3, SrCO3 ), z wyjątkiem węglanw litowcw i na ogł węglanw kwaśnych. Wodne roztwory węglanw wskutek hydrolizy wykazują odczyn zasadowy. Wszystkie węglany rozpuszczają się w roztworach nawet słabych kwasw, tworząc sl i wytwarzając dwutlenek węgla. Podczas ogrzewania węglany kwaśne przechodzą w obojętne, natomiast większość obojętnych ulega rozkładowi na tlenek metalu i CO2. Bez rozkładu można stopić węglany potasowcw.

Węglany są bardzo rozpowszechnione w przyrodzie jako minerały skałotwrcze; liczne naturalne węglany stanowią surowce do otrzymywania metali ( np. SYDERYT, SMITSONIT, CERUSYT, RODOCHROZYT ), niektre znalazły zastosowanie w przemyśle optycznym ( KALCYT ), do wyrobu farb ( MALACHIT, AZURYT ), do wyrobu materiałw ogniotrwałych ( MAGNEZYT ). Duże znaczenie ma syntetyczny węglan sodu, czyli soda. Wodorowęglany służą głwnie do przygotowania roztworw buforowych (roztworw o stałej wartości PH ).



Węglan magnezu - MgCO3. Bezbarwna substancja krystaliczna, może być szary, brunatny lub żłtawy; zwykle tworzy skupienia gruboziarniste ( magnezyt "krystaliczny" ). Węglan magnezu rozpowszechniony jest w przyrodzie jako minerał magnezyt. Wchodzi rwnież w skład minerału dolomitu. Magnezyt może występować rwnież w formie zbitej ( magnezyt "bezpostaciowy" ). Węglan ten jest rozpuszczalny w wodzie, nierozpuszczalny w rozpuszczalnikach organicznych. W temperaturze ok. 500C rozkłada się na tlenek magnezu MgO oraz CO2.

Wypalanie magnezytu ziarnistego odbywa się na skalę przemysłową.

Złoża magnezytu ziarnistego znajdują się na Uralu, w Czechach, Austrii. Magnezyt zbity jest produktem wietrzenia zasadowych skał magmowych. Występuje w postaci żył i gniazd wśrd serpentytw, m.in. w U.S.A. ( Kalifornia ), Grecji ( wyspa Eubea ), w Polsce - na Dolnym Śląsku ( okolice Sobtki, Braszowic, Grochowej ). Jest to surowiec do uzyskiwania magnezu. Magnezyt stosowany jest także do wyrobu materiałw ogniotrwałych, cementu Sorela, w przemyśle farb i lakierw ( jako biały pigment ), izolatorw elektrycznych, oraz w przemyśle chemicznym, szklarskim i papierniczym, w medycynie jako środek przeczyszczający oraz zobojętniający nadmiar kwasu żołądkowego.

Dolomit może występować w formie zbitej, ziarnistej lub porowatej. W Polsce występuje na Grnym i Dolnym Śląsku, w Grach Świętokrzyskich, Tatrach, w okolicach Krakowa. Używany w budownictwie, do wyrobu materiałw ogniotrwałych, cementu, szkła, w metalurgii, w przemyśle chemicznym. Dolomit jest skałą zawierającą jako głwny składnik podwjny węglan MgCO3 CaCO3.



Węglan sodowy - Na2CO3 ( soda ). Występuje w postaci bezwodnej ( tzw. Soda amoniakalna lub kalcynowana ). Biały, krystaliczny, higroskopijny proszek rozpuszczalny w wodzie i w rozcieńczonych kwasach mineralnych z wydzieleniem dwutlenku węgla. Temperatura topnienia 852C ( częściowy rozkład ). Tworzy hydraty, z ktrych najważniejszy jest dziesięciohydrat Na2CO3 10H2O, tzw. Soda krystaliczna, bezbarwne kryształy, ktre podczas ogrzewania tracą wodę przechodząc w temperaturze 100C w sl bezwodną. Roztwory wodne węglanu sodowego mają odczyn zasadowy.

W.s. występuje w przyrodzie jako minerał natryt. Na2CO3 na skalę przemysłową otrzymywano dawniej metodą Leblanca, polegającą na działaniu kwasem siarkowym H2SO4 na chlorek sodu NaCl ( sl kamienna ) i powstały siarczan prażono w obecności węgla i węglanu wapnia aż do uzyskania sody. Obecnie węglan sodu otrzymuje się metodą Solraya ( zwaną metodą amoniakalną ). Polega ona na wprowadzeniu amoniaku i dwutlenku węgla do nasyconego roztworu chlorku sodu i wytrąceniu wodorowęglanu ( kwaśnego węglanu ) sodu NaHCO3, ktry przeprowadza się przez prażenie ( kalcynowanie ) w obojętny węglan sodu ( stąd nazwa "amoniakalna" lub "kalcynowana" ). Spotykany w przyrodzie w jeziorach sodowych w Afryce i w Ameryce.

Jeden z najważniejszych produktw chemicznych. Stosowany do otrzymywania szkła, środkw piorących i myjących, wodorotlenku i azotanu sodu oraz innych soli sodowych, poza tym w przemyśle włkienniczym i papierniczym do zmiękczania wody, w hutnictwie ( odsiarczanie żelaza ), jako odczynnik chemiczny, a także w farbiarstwie i garncarstwie.

Węglan sodu stosowano jako środek piorący już w czasach prehistorycznych, otrzymując go przez ługowanie z popiołw roślin lub odparowanie wody z niektrych jezior.



Węglan wapnia - CaCO3. Biała substancja krystaliczna, prawie nierozpuszczalna w wodzie. Ogrzany do temperatury 900C rozkłada się na tlenek wapniowy CaO ( wapno palone ) i CO2, w atmosferze nasyconej CO2 i pod wysokim ciśnieniem topi się w temperaturze ok. 1300C. Nierozpuszczalny w rozpuszczalnikach organicznych. Występuje w przyrodzie w postaci minerałw : kalcytu i aragonitu.

Kalcyt jest szeroko rozpowszechniony w przyrodzie. Jest bezbarwny i przezroczysty ( szpat islandzki ) lub zabarwiony, głwnie na żłtawo lub brunatnawo. Jest składnikiem wielu skał osadowych ( wapienie, margle ), w ktrych występuje jako produkt sedymentacji chemio-biogenicznej ( buduje szkielety wielu organizmw ) i chemicznej. Stanowi też głwny składnik marmurw. W dużych ilościach powstaje wskutek procesw hydrotermalnych. Skały zbudowane z kalcytu ( wapień, marmur ) znajdują ogromne zastosowanie w gospodarce. Kryształy szpatu islandzkiego używane są do wytwarzania przyrządw optycznych.

Aragonit - bezbarwny, białawy lub żłtawy. W normalnych warunkach nietrwały, z biegiem czasu przechodzi w kalcyt. Pospolity składnik skorup i szkieletw organizmw wspłczesnych, głwny składnik pereł. Niekiedy powstaje wskutek procesw hydrodermalnych, krystalizuje z wd gorących źrdeł ( Karlowe Wary ) lub tworzy nacieki w jaskiniach. W Polsce występuje na Grnym i Dolnym Śląsku.

W użyciu przeważnie znajduje się naturalny węglan wapnia, niekiedy jednak otrzymuje się go przez działanie dwutlenkiem węgla na roztwr wodorotlenku wapniowego :

Ca(OH)2 + CO2 › CaCO2 + H2O

Naturalny węglan wapnia jest stosowany w budownictwie ( wapień, marmur ) oraz jako surowiec do otrzymywania wapna palonego ( wapień ). Kreda mielony i strącany węglan wapnia są używane w budownictwie, jako napełniacz gumy, papieru, linoleum, składnik pasty do zębw.



INNE WĘGLANY



Węglan żelaza - FeCO3 - syderyt. W przyrodzie występuje w postaci minerału syderytu. Białawy, żłtawy, szarawy lub brunatny, kruchy. Powstaje wskutek procesw hydrotermalnych, także jako produkt metasomatozy innych węglanw. Osadza się też w wodnych środowiskach redukujących ( głwnie w zatokach morskich, lagunach lub zbiornikach słodkowodnych ). Jest głwnym składnikiem osadowych skał żelazistych ( sfero syderyt, syderyt ) oraz odlitowanych rud żelaza. Głwne złoża: Płw.Kerczeński, Ural, Austria (Eisnerz), Hiszpania ( Bilbao ), W.Brytania ( Cumberland ), U.S.A. W Polsce syderyt występuje w dużych ilościach na obszarze częstochowskim ( od Żarek przez Poraj, Częstochowę do Wielunia ), radomskim ( m.in. okolice Opatowa, Starachowic ) oraz w okolicy Łęczycy. W mniejszych ilościach w Karpatach i na Grnym Śląsku. Syderyt jest ważną rudą żelaza ( głwnie krajowy surowiec dla hutnictwa żelaza ).



Węglan cynku - ZnCO3 - smitsonit. Węglan cynku występuje jako minerał. Smitsonit jest biały, szary, żłtawy lub brunatnawy. Powstaje w strefie utleniania siarczkowych złż ołowiowo-cynkowych występujących zwłaszcza w skałach węglanowych np. w Rosji ( m.in. okręg nerczyński ), U.S.A. ( Kolorado ), Grecji ( Laurion ). Najczęściej wraz z hemimorfitem tworzy mieszaninę mineralną zwaną galmanem: ruda cynku. Służy do otrzymywania metali.



Węglan miedzi - Cu(CO3)2 (OH)2 - azuryt. Zasadowy węglan miedzi występuje jako minerał azuryt. Jest on niebieski. Powstaje w strefie utleniania złż rud miedzi. W Polsce występuje m.in. w G. Świętokrzyskich, w Tatrach. Stosowany jako materiał dekoracyjny oraz do wyrobu farb.



Węglan miedzi - Cu2(CO3)(OH)2 - malachit. Węglan miedzi występujący jako minerał malachit. Jest on zielony, daje się polerować. Występuje w strefie utleniania złż rud miedzi, w największych ilościach na Uralu ( złoża Miednorudniańskie i Gumiszewskie ). W Polsce wydobywany był w G. Świętokrzyskich

( Miedziana Gra, Miedzianka ). Używany jako kamień dekoracyjny ( od czasw starożytnych ) oraz do produkcji farb. Niekiedy rwnież do otrzymywania miedzi.





FOSFORANY



Sole tlenowych kwasw fosforowych. Najważniejszymi są ortofosforany np. ortofosforan trjsodowy Na3PO4 wchodzi w skład występujących w przyrodzie fosforytw i apatytw, stosowanych do produkcji sztucznych nawozw fosforowych oraz bywa używany jako składnik proszkw do mycia naczyń i zmiękczania wody. Ortofosforan dwusodowy Na2HPO4 stanowi środek obciążający przy ognioodpornej impregnacji tkanin oraz dodatek do wyrobu szkieł optycznych.



Fosforan wapnia - Ca3(PO4)2. Występujące w skałach osadowych skupienia fosforanu wapnia z domieszką kwarcu, glaukonitu, pirytu, kalcytu, substancji bitumicznych to fosforyty. Zawierają one od 15 do 40% P4O10. Powstają w niezbyt głębokim morzu, przy czym źrdło fosforu jest najczęściej organiczne. Głwne złoża fosforytw : U.S.A. ( zwłaszcza Floryda ), Ukraina, Maroko, Tunezja, Mauretania. W Polsce występują głwnie na płn.-wsch. obrzeżach G.Świętokrzyskich, okolice Rachowa nad Wisłą. Stosowane są jako surowiec do produkcji nawozw fosforowych ( superfosforat ) oraz fosforu, żelazofosforu, kwasu fosforowego i jego soli. Zmielone fosforyty ( głwnie niskoprocentowe ) stanowią nawz mineralny ( mączka fosforowa ).



Fosforan wapnia - Ca3(PO4)3. Apatyty to grupa minerałw, wymienionego wyżej fosforanu wapnia. Spotykane są też apatyty, ktre zawierają m.in. CO3, SO4, SiO4. Czyste odmiany tych apatytw są niezwykle rzadkie. W przyrodzie pospolite są mieszaniny pochodzenia osadowego ( np. frankolit, kolofan, dalit ), będące głwnymi składnikami fosforytw. Apatyty krystalizują się w układzie heksagonalnym. Są szarawozielone, zielone, żłte lub niebieskawe, niekiedy brunatne lub fioletowe. W drobnych ilościach występują niemal we wszystkich skałach magmowych ( niekiedy jednak stają się głwnym składnikiem ) i stanowią podstawowe źrdło fosforu w przyrodzie. Znajdują się w skałach metamorficznych i osadowych. Głwne złoża : Płw.Kola, otoczenie jez. Bajkał, pn. Afryka, U.S.A.

W wyniku wietrzenia i przemian biochemicznych apatytu powstają fosforyty. W Polsce spotykane sporadycznie. Stosowane jako surowiec do otrzymywania fosforowych nawozw sztucznych (superfosforatu i precypitatu), do przemysłowej produkcji kwasu fosforowego i jego soli oraz ubocznych związkw fluoru.



SIARCZKI



Siarczki metali ( sole ) mogą być obojętne lub kwaśne ( wodorosiarczki ). Są to substancje krystaliczne, często barwne, słabo lub bardzo słabo rozpuszczalne ( z wyjątkiem siarczkw litowcw i wodorosiarczkw ) w wodzie. Mają właściwości redukujące. Są bardzo rozpowszechnione w przyrodzie w postaci minerałw ( np. piryt, galena, sfaleryt, cynober, antymonit, chalkopiryt, chalkozyn ), ktre stanowią surowiec do otrzymywania metali oraz dwutlenku siarki. Stosowane są też jako reduktory, do wyrobu farb i litoponw, w ceramice.



Siarczek rtęci ( II ) - HgS. Substancja krystaliczna, nierozpuszczalna w wodzie, rozpuszczalna w wodzie krlewskiej i siarczkach metali alkalicznych. Silnie trujący. Występuje w dwch odmianach : czarnej i czerwonej. Czarny siarczek rtęciowy, strącający się z roztworw soli rtęciowych pod działaniem siarkowodoru jest odmianą nietrwałą, ktra przechodzi w trwałą odmianę czerwoną. Jest to przykład przemiany monotropowej. Siarczek rtęciowy rozpuszcza się w stężonych roztworach siarczkw metali alkalicznych tworząc tiosole :

HgS + K2S › K2(HgS2) dwutiortęcian potasowy

lecz jest nierozpuszczalny w siarczku amonowym. Przy strąceniu siarczku rtęciowego siarkowodorem pojawiają się niekiedy osady o innej barwie niż czarny. Powstają wwczas chloro-siarczki :

3HgCl2 + K2S › Hg2S2Cl2 + 4HCl

Osady mogą być białe, żłte, brązowe.

W przyrodzie występuje jako minerał cynober ( czerwony ), stanowiący podstawowe źrdło rtęci. Stosowany jako pigment do produkcji farb i jako katalizator. Głwne złoża cynobru znajdują się w Hiszpanii ( Almaden ), Włoszech ( Monte Amiata w Toskanii ) i w byłej Jugosławii ( Idrija ).



Siarczek żelaza ( II ) - FeS ( żelazawy ). Czarna substancja krystaliczna, nierozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w kwasach z wydzieleniem siarkowodoru. Występuje w przyrodzie w postaci minerałw pirotynu i trolitu ( spotykanego w meteorytach ).

Pirotyn - piryt magnetyczny; brązowo-żłty o połysku metalicznym, kruchy. Pospolity, występuje głwnie w złożach związanych z zasadowymi skałami magmowymi ( gabra, noryty ), w największych ilościach w Kanadzie ( Sudbury w Ontario ) i R.P.A. ( Transwal ). W Polsce - na Dolnym Śląsku ( m.in. okolice Lubania, Miedzianki, Kowar ).

Siarczek żelaza ( II ) jest stosowany do laboratoryjnego otrzymywania siarkowodoru.



Siarczek żelaza ( IV ) - FeS2. Żłta substancja krystaliczna, nierozpuszczalna w wodzie i rozcieńczonych kwasach. Występuje w postaci minerałw : pirytu i markazytu.

Piryt - często zawiera domieszki srebra i złota. Jest mosiężno-żłty, o silnym połysku metalicznym, kruchy. Najpospolitszy siarczek w skorupie ziemskiej. Powstaje w bardzo rżnorodnych warunkach, w dużych ilościach w złożach hydrotermalnych i kontaktowo - metasomatycznych. Głwne złoża pirytu są w Hiszpanii ( Minas de Riotinto ), Portugalii, Norwegii ( Trondheim ), Japonii ( Honsiu ), na Uralu, Kaukazie, w Niemczech i Włoszech. W Polsce - Rudki koło Nowej Słupi, Wieściszowice na Dolnym Śląsku. Jest on podstawowym surowcem do produkcji kwasu siarkowego.

Markazyt - rwnież mosiężno-żłty, ale z zielonym odcieniem. Występuje w żyłach hydrotermalnych tworzących się w niskich temperaturach oraz w skałach osadowych ( iłach, łupkach ilastych i węglach ). W większych ilościach znajduje się na południowym Uralu ( złoże Bławińskie ); w Polsce - m.in. w Rudkach koło Nowej Słupi. Jest surowcem do produkcji kwasu siarkowego.



Siarczek srebra - Ag2S. Ołowianoszare kryształy, nierozpuszczalne w wodzie, rozpuszczalne w gorącym kwasie azotowym, topiące się powyżej 840C. W przyrodzie występuje jako minerał argentyt.

Argentyt - ołowianoszary lub czarny, kowalny. Produkt procesw hydrotermalnych. Głwne złoża argentytu są w Norwegii, Meksyku; w Polsce małe ilości na Dolnym Śląsku ( m.in. Kowary ).

Siarczek srebra jest stosowany w grawerstwie ( srebro pokryte warstewką siarczku nazywane jest oksydowanym ), do wyrobu filtrw optycznych oraz w alarmowej aparaturze pożarniczej.



Siarczek ołowiu - PbS. Występuje w stanie naturalnym jako galena ( galenit ).

Galenit zwykle zawiera domieszki srebra. Krystalizuje w układzie regularnym. Ołowianoszary, często z odcieniem srebrzystym, o silnym połysku metalicznym, kruchy, odznacza się znakomitą łupliwością. Występuje w utworach hydrotermalnych ( zwykle ze sfalerytem, pirytem ) i w skałach osadowych. Głwne złoża : U.S.A., Kanada, Rosja, Meksyk, Boliwia, Australia. W Polsce eksploatowany w rejonach Bytomia, Olkusza i Chrzanowa, dawniej także w G.Świętokrzyskich, Tatrach i Sudetach. Źrdło otrzymywania srebra.

Siarczek ołowiowy jest trudno rozpuszczalny w kwasach. PbS strąca się z roztworw soli ołowiowych pod wpływem H2S. PbS jest znany ze swego działania.



Siarczek cynku - ZnS. Biała substancja krystaliczna, w temperaturze do 1200C sublimuje, pod ciśnieniem 15MPa, topi się w temperaturze 1850C. Nierozpuszczalny w wodzie i słabych kwasach organicznych. Rozpuszcza się w kwasach z wydzieleniem siarkowodoru. Występuje w postaci minerałw : sfalerytu i wurcytu.

Sfaleryt zawiera domieszki żelaza, manganu, kadmu, galu, talu. Zwykle miodowożłty, brunatny lub czarny. Występuje w utworach hydrotermalnych ( zwykle z galenitem, pirytem ) oraz w skałach osadowych. Głwne złoża : U.S.A. ( Tri States District ), Kanada ( Kolumbia Brytyjska ), Kaukaz, Polska ( obszar śląsko-krakowski ), Algieria, Tunezja. Jest to najbogatsza ruda cynku, z ktrej otrzymuje się cenne i rzadkie metale - Ga,Cd.

Wurcyt - mniej trwały i mniej rozpowszechniony w przyrodzie od sfalerytu. Jest brunatny lub ciemnobrunatny. Występuje w niektrych złożach hydrotermalnych, często ze sfalerytem, np. na Uralu, w U.S.A. ( Montana ), Boliwii ( Oruro ). W Polsce - głwnie w okolicach Bytomia.

Syntetyczny siarczek cynku stosuje się do produkcji ważnego pigmentu - litoponu, nietoksycznego, o dobrej zdolności kryjącej. Siarczek cynkowy z domieszką soli miedzi lub srebra jest stosowany do pokrywania ekranw w kineskopach, jako scyntylator do pomiaru promieniowania jonizującego. W analizie chemicznej otrzymywany w celu oddzielania i odznaczania cynku.



Siarczek miedzi ( I ) -Cu2S ( miedziawy ). Jest trwalszy niż siarczek miedzi ( II ) CuS. Powstaje on z tego właśnie siarczku przez działanie wodorem, w wyższej temperaturze. Topi się w temperaturze 1130C i ma strukturę antyfluorytu. Występuje jako minerał chalkozyn : U.S.A. ( Alaska, Arizona, Montana );



Siarczek miedzi ( II ) - CuS. Powstaje w postaci czarnego osadu przy nasyceniu siarkowodorem roztworw soli miedziowych. Ma złożoną sieć heksagonalną, na podstawie ktrej można mu przypisać wzr Cu2CuS3. Siarczek miedzi ( II ) jest łatwo rozpuszczalny w kwasie azotowym, a rwnież w wielosiarczkach alkalicznych.



Siarczek antymonu - Sb2S3. Jest to pomarańczowa substancja krystaliczna. Stosowana w produkcji zapałek, do wulkanizacji i barwienia kauczuku. Występuje jako antymonit.

Antymonit - ołowianoszary; produkt procesw hydrotermalnych; głwne złoża : Japonia, Chiny, Algieria, Rosja, w Polsce - niewielkie ilości na Dolnym Śląsku i w Pieninach.



Siarczek miedzi i żelaza - CuFeS2. Znany jako chalkopiryt.

Chalkopiryt - mosiężno-żłty; pospolity we wszystkich typach skał; głwne złoża : Zambia, Zair, Chile, U.S.A. ; w Polsce - Kieleckie i Dolny Śląsk.



Siarczek wapnia - CaS. Biała substancja krystaliczna, trudno rozpuszczalna w wodzie, temperatura topnienia >2000C; wykazuje fosforescencję. Stosowany jako depilator w garbarstwie i kosmetyce, do wyrobu cieczy kalifornijskiej oraz farb świecących.



Siarczek sodu - Na2S. Bezbarwne kryształy, rozpuszczalne w wodzie, silnie higroskopijne. Temperatura topnienia 1180C. Tworzy hydrat Na2S 9H2O. W roztworze siarczku sodu rozpuszcza się siarka i powstaje żłty polisiarczek sodowy. Stosowany jest m.in. jako środek redukujący, odczynnik chemiczny w garbarstwie do usuwania sierści ze skr, do produkcji barwnikw siarkowych.





CHLORKI



Są substancjami krystalicznymi, z wyjątkiem chlorkw niektrych metali ciężkich ( np.AgCl ) rozpuszczonych w wodzie. W stanie stopionym lub w roztworze przewodzą prąd elektryczny. Niektre występują w przyrodzie tworząc złoża np. sodowy NaCl i potasowy KCl. Duże ilości rozpuszczone są w wodzie morskiej ( np. magnezowy i sodowy ). Do najważniejszych należą oprcz NaCl i KCl rwnież chlorki amonu, antymonu, cynku, cyny, rtęci, srebra, wapnia, żelaza; inny charakter i właściwości wykazują chlorki niemetali np.: fosforu, siarki, czterochlorek węgla, krzemu ( są to ciała stałe lub ciecze ni wykazujące budowy jonowej ).



Chlorek sodu - NaCl ( sl kuchenna ). Biała substancja krystaliczna, dobrze rozpuszczalna w wodzie, nasycony roztwr zawiera 40,7g NaCl na 100g wody. Temperatura topnienia 801C, temperatura wrzenia 1453C. Jest bardzo rozpowszechniony w przyrodzie. Jako minerał halit jest głwnym składnikiem soli kamiennej ( kuchennej ).

Halit - bezbarwny i przezroczysty lub biały, niebieski, żłtawy, czerwonawy, bardzo kruchy, odznacza się doskonałą łupliwością kostkową. W podwyższonej temperaturze i pod zwiększonym ciśnieniem staje się plastyczny. Największe ilości halitu występujące w postaci zbitych mas powstają wskutek odparowywania mrz i słonych jezior. Proces ten prowadzi do powstawania serii solnych, w ktrych sl kamienna występuje głwnie z gipsem, anhydrytem, rzadziej z chlorkami i siarczanami potasu i magnezu. Złoża soli kamiennej występują w osadach rżnego wieku, najczęściej w permskich i trzeciorzędowych. Powstają też wspłcześnie ( np. w Morzu Kaspijskim ). Specyficzną formą złż solnych są wysady. Duże złoża soli kamiennej eksploatowane są m.in. w Niemczech, U.S.A., Rosji, Chinach, Francji. W Polsce są duże złoża permskie ( cechsztyńskie ) występujące w środkowej i płnocno-zachodniej części kraju ( Inowrocław, Wapno, Kłodawa ), niewielkie - trzeciorzędowe ( mioceńskie ) - na Podkarpaciu ( Wieliczka i Bochnia ).

Chlorek sodu występuje też w wodach morskich i mineralnych ( solanki ), a także w organizmach żywych ( zwł. zwierząt ). Stanowi on podstawowy surowiec m.in. do otrzymywania sody, wodorotlenku sodu, kwasu solnego, sodu i chloru; stosowany rwnież w spektroskopii ( kryształy ), w chłodnictwie ( z lodem tworzy mieszaninę oziębiającą ), w lecznictwie ( np. do roztworw fizjologicznych ) oraz jako znany od dawna dodatek do potraw, a także pasz ( tzw. sl pastewna ).



Chlorek potasu - KCl. Bezbarwna substancja krystaliczna; temperatura topnienia 775 C; temperatura wrzenia ok. 1500 C. Dobrze rozpuszczalna w wodzie, nierozpuszczalna w rozpuszczalnikach organicznych. Występuje w przyrodzie w postaci minerału sylwinu ( KCl ) i karnalitu ( KMgCl3 6H2O ), wchodzi w skład sylwinitu ( K, Na )Cl.

Sylwin - bezbarwny lub białawy, żłtawy, czerwonawy, o słonawo-gorzkim smaku. Bardzo łatwo rozpuszczalny w wodzie. Powstaje wskutek odparowywania mrz i słonych jezior. Rozpowszechniony w złożach solnych m.in. w Niemczech ( Stassfurt ), Hiszpanii ( Suria koło Barcelony ), Francji ( Alzacja ), Rosji ( Solikamsk ). W Polsce występuje w okolicach Kłodawy, Inowrocławia. Stosowany jako nawz potasowy lub jako surowiec do wytwarzania związkw potasu.

Karnalit - bezbarwny, biały, żłty lub czerwony, gorzki, bardzo higroskopijny, łatwo rozpuszcza się w wodzie. Rozpowszechniony w złożach soli, głwnie w Niemczech ( Stassfurt ), Rosji ( Solikamsk ), Hiszpanii ( Suria koło Barcelony ), U.S.A. ( złoża nad Zatoką Meksykańską ). W Polsce występuje głwnie w Kłodawie i Inowrocławiu. Stosowany do otrzymywania magnezu, soli potasowych, w lecznictwie, spektroskopii ( monokryształy ).



Chlorek wapnia - CaCl2. Bezbarwne kryształy rozpuszczające się w wodzie i alkoholu, silnie higroskopijne, temperatura topnienia 772 C. Stosowany jako środek osuszający, jako dodatek do cementw podczas robt zimowych, do matowania włkien, w lecznictwie jako środek przeciwko niedoborowi wapnia, do wytwarzania mieszanin chłodzących.



Chlorek miedzi ( I ) - CuCl. Bezbarwna substancja krystaliczna, temperatura topnienia 430 C, temperatura wrzenia 1370 C. Trudno rozpuszczalny w wodzie. W powietrzu w obecności wilgoci powoli się utlenia do zasadowego chlorku miedzi Cu(OH)Cl. Amoniakalny roztwr chlorku miedzi ( I ) pochłania tlenek węgla CO, a po ogrzaniu ponownie go wydziela. Stosowany w chemii analitycznej do analizy gazw.



Chlorek miedzi ( II ) - CuCl2. Brązowa substancja krystaliczna, temperatura topnienia 499 C, temperatura wrzenia 993 C. Dobrze rozpuszczalny w wodzie, tworzy roztwr o jasnoniebieskim zabarwieniu, pod wpływem HCl przechodzącym w zielone. Stosowany jako zaprawa przed farbowaniem tkanin, jako katalizator, w galwanotechnice. Stężony roztwr chlorku miedzi ( II ) pochłania znaczne ilości azotawego tlenku NO i jest stosowany w analizie gazw.



Chlorek amonu - NH4Cl ( salmiak ). Biała substancja krystaliczna, dobrze rozpuszczalna w wodzie. Ogrzany nie topnieje, lecz sublimuje, rozkładając się na chlorowodr HCl i amoniak NH3. Roztwory wodne i gazowy chlorek amonu korodują żelazo, miedź, niektre stopy. Otrzymywany jest przez działanie amoniaku na kwas solny ( powstaje też z substratw gazowych ) oraz jako produkt uboczny w produkcji sody metodą Solraya. Stosowany głwnie jako nawz sztuczny, w tzw. suchych ogniwach Leclanchego, do oczyszczania metali ( np. przed lutowaniem ), w lecznictwie jako środek moczopędny, do produkcji klejw, w farbiarstwie.



Chlorek cynku – ZnCl2. Białe, bardzo higroskopijne kryształy, rozpuszczalne w wodzie, alkoholu, eterze, glicerynie. Temperatura topnienia 319 C. Stosowany m.in do oczyszczania metali przed lutowaniem, do odwadniania w syntezie organicznej, drukowania tkanin ( zaprawa ), cynkowania, jako mikronawz. Stężone roztwory wodne stosowane są w lecznictwie zewnętrznie jako środek przeciwzapalny.



Chlorek żelaza ( II ) - FeCl2. Bezbarwna lub zielonkawo-szara substancja krystaliczna, silnie higroskopijna. Temperatura topnienia 672 C, temperatura wrzenia 1026 C. Dobrze rozpuszczalny w wodzie, alkoholach, acetonie. Roztwory wodne mają odczyn słabo kwaśny. Ma właściwości słabo redukujące. Z chlorkami metali alkalicznych tworzy rozpuszczalne w wodzie chlorokompleksy. Otrzymywany przez rozpuszczenie żelaza w kwasie solnym. Stosowany m.in. w farbiarstwie ( jako zaprawa przy barwieniu tkanin ), w przemyśle farmaceutycznym, w metalurgii, jako substancja wyjściowa do otrzymywania chlorku żelaza ( III ) FeCl3, jako reduktor.



Chlorek żelaza ( III ) - FeCl3. Zielone kryształy ( w świetle przechodzącym czerwone ), temperatura topnienia 309 C ( sublimuje ), Temperatura wrzenia 319 C. Bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, alkoholu, eterze. Silnie higroskopijny, tworzy hydraty ( np. żłty FeCl3 6H2O ) i kompleksy. W wodzie ulega hydrolizie. Otrzymywany w reakcji żelaza lub FeCl2 z chlorem. Stosowany w farbiarstwie ( zaprawa ), do produkcji farb i atramentu do dezynfekcji wody, jako łagodny środek utleniający w syntezie organicznej, w hutnictwie ( przerb rud miedzi i srebra ), w lecznictwie ( do tamowania krwi ), do sporządzania innych soli żelaza, pigmentu, jako katalizator.



Chlorek rtęci ( II ) - HgCl2 ( sublimat ). Bezbarwna substancja krystaliczna, słabo rozpuszczalna w wodzie, temperatura topnienia 277-280 C, temperatura wrzenia 302 C, silnie trujący. Wodny roztwr ma odczyn słabo kwaśny, prawie nie przewodzi prądu, gdyż jest jedną z niewielu soli, ktre nie ulegają dysocjacji elektrolitycznej. Otrzymywany przez ogrzewanie rtęci z nadmiarem chloru. Stosowany w medycynie jako środek dezynfekujący, w rolnictwie dodawany do ziarna siewnego w celu ochrony przed gryzoniami, jako katalizator w syntezie organicznej, do garbowania skr, barwienia tkanin, w fotografii ( wzmacniacz ), w metalurgii, do produkcji ogniw i baterii rtęciowych, w litografii, do otrzymywania Hg2Cl2, jako środek ochrony roślin.



Chlorek rtęci - Hg2Cl2 ( rtęciawy ) - kalomel. Biała substancja krystaliczna, bardzo trudno rozpuszczalna w wodzie, sublimuje bez stopienia w temperaturze 393 C. Powyżej temperatury 400 C lub pod długotrwałym działaniem światła rozkłada się na chlorek rtęciowy ( II ) HgCl2 i rtęć. Otrzymywany bezpośrednio z chloru i rtęci lub przez ogrzewanie chlorku rtęciowego HgCl2 z rtęcią.

HgCl2 + Hg › Hg2Cl2

W odrżnieniu od chlorku rtęci ( II ) - nietrujący. Stosowany jako środek ochrony roślin, do wyrobu ogni sztucznych, w elektrochemii do produkcji elektrod kalomelowych, jako katalizator, w lecznictwie jako zewnętrzny środek antyseptyczny ( w chorobach skry ) i przeczyszczający ( prawie wyłącznie w lecznictwie weterynaryjnym ).



Chlorek srebra - AgCl. Biała substancja krystaliczna, trudno ( a nawet wcale ) rozpuszczalna w wodzie, łatwo rozpuszczalna w roztworach amoniaku, cyjanku potasu, tiosiarczanie sodu z utworzeniem kompleksw. Temperatura topnienia 457,7 C, temperatura wrzenia 1430 C. Pod wpływem światła ciemnieje ( rozkład z wydzieleniem srebra metalicznego ). W przyrodzie spotykany jako minerał ( dość rzadki ) kerargiryt i chlorargiryt.

Kerargiryt - bezbarwny, pod wpływem światła ciemnieje ( staje się szarobrunatny lub niemal czarny ), bardzo plastyczny. Występuje w strefie utleniania złż minerałw srebra w suchym i gorącym klimacie. Głwne złoża : Chile ( Atacama ), Boliwia, Peru, Meksyk, Australia, Ural, Ałtaj.

Chlorek srebra wchodzi w skład papierw i błon fotograficznych, wystawiony na dłuższe działanie światła rozkłada się na srebro i chlor. Otrzymywany przez działanie roztworem chlorku sodowego na roztwr azotanu srebrowego. Plastyczność tego chlorku pozwala go walcować na cienkie płytki, z ktrych sporządza się ekrany radarowe oraz soczewki promieniowania podczerwonego; stosowany do srebrzenia, malowania na szkle, otrzymywania metalicznego srebra, w lecznictwie, fotografii, analizie chemicznej.






Przykadowe prace

Żłwie - charakterystyka oglna i rozmnażanie

Żłwie - charakterystyka oglna i rozmnażanie 1. Charakterystyka oglna 2. Rozmnażanie 1. Pancerz żłwia składa się z dwch części. Grna nosi nazwę karapaksu a dolna – plastronu. Każda z nich składa się z kostnych płytek i jest z zewn...

Żołądek-jego budowa, funkcjonowanie i choroby

Żołądek-jego budowa, funkcjonowanie i choroby Żołądek stanowi duży zbiornik, o zmiennym, zależnym od stopnia wypełnienia kształcie i położeniu. Najbardziej stałym punktem topograficznym jest wpust żołądka - znajduje się na wysokości X kr...

Czy media kreują fałszywy obraz świata?

Czy media kreują fałszywy obraz świata? Media są instytucjami, ktrych podstawową funkcją jest przekaz informacji masowemu odbiorcy. Zalicza się do nich telewizję, radio, prasę, czy popularny obecnie Internet. Każdy ich rodzaj jest rozpowszechniony prawie na całym świec...

Wspłczesne ideologie i doktryny w Polsce oraz na świecie

Wspłczesne ideologie i doktryny w Polsce oraz na świecie Ideologia Trudno jednoznacznie zdefiniować pojęcie ideologii. Specjaliści nauk społecznych nadają temu terminowi co najmniej kilkanaście znaczeń. Jedni ideologię wywodzili od greckiego słowa ?idea? oznaczające...

Olimp i jego mieszkańcy.

Olimp i jego mieszkańcy. Olimp był krlestwem Dzeusa. Po wojnie z tytanami i Kronosem, trzej bracia: Dzeus, Posejdon i Hades podzielili się władzą nad światem. Dzeus objął we władanie ziemię i niebo, Posejdon morza a Hades podziemie. Na Olimpie panowała wieczna wiosna, a ...

Media - czwarta władza

Media - czwarta władza 1. Co to są media? Media są to instytucje dążące do przekazywania ważnych lub mniej ważnych informacji ze świata. Odbiorcami takich wiadomości jesteśmy my – społeczeństwo. Mwi się, że media są tak zwana czwarta w&...

Ewolucja - co to jest, sławni ewolucjoniści, dowody ewolucji

Ewolucja - co to jest, sławni ewolucjoniści, dowody ewolucji Obecnie na Ziemi żyje około 1,5 miliona gatunkw organizmw eukariotycznych, a także wiele gatunkw bakterii i sinic. Pewne gatunki są do siebie podobne, inne rżnią się znacznie. Od dawna ludzie stawiali sobie pytanie: czy ...

Kultura Francji w dobie oświecenia

Kultura Francji w dobie oświecenia Kultura Francji w dobie oświecenia Wprowadzenie Życie społeczne i kulturalne nacechowane było k...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry