• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Stanis&#...

Nawigacja

Stanisław Staszic



Stanisław Staszic




Stanisław Staszic

Jednym z najwybitniejszych postaci polskiego oświecenia był Stanisław Staszic (1755-1826), wybitny uczony, filozof, przyrodnik, działacz, pisarz polityczny, ksiądz. Po rozbiorach poświęcił się pracy nad rozwojem gospodarczym kraju oraz rozwinął szeroką działalność organizatorską w dziedzinie nauki i oświaty. Od 1808 roku do 1826 roku był prezesem Towarzystwa Przyjacił Nauki. Własnym kosztem wznisł dla niego dwie kolejne siedziby (najpierw domy na Kanonii, potem pałac zwany dziś Pałacem Staszica), zainicjował i w znacznej mierze sfinansował wystawienie pomnika Mikołaja Kopernika, ofiarował Towarzystwu własną bibliotekę i zbiory przyrodnicze, inicjował i zachęcał do badań innych członkw Towarzystwa, wzywając do "bycia narodowi użytecznym".



Jednym z dzieł Stanisława Staszica, ktre ugruntowało jego sławę i popularność, było Towarzystwo Hrubieszowskie. Żywiąc głębokie przekonanie, że przeznaczeniem człowieka na ziemi jest "miłość bliźniego ziszczana przez dobre czyny", Staszic postanowił swoje życie na to poświęcić, aby mc polepszyć los "kilku lub kilkadziesiąt" rodzin i "swobodniejszym uczynić ich życie". W tym celu wcześnie i na całe życie ograniczył swoje potrzeby, aby z ich oszczędności mc zrobić ofiarę dla drugich, od niego bardziej potrzebujących. Swoje dobra ziemskie w Hrubieszowskiem przekazał mieszkańcom tych włości, tworząc Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie "wsplnego ratowania się w nieszczęściach" (1816). Opierało się na zawartym w 1816 roku kontrakcie między właścicielem dbr a 329 gospodarzami, inicjującymi organizację ku doskonaleniu rolnictwa i przemysłu oraz wsplnego ratowania się nawzajem . Zgodnie ze statutem, wszystkich członkw towarzystwa obejmował obowiązek wzajemnej pomocy, na przykład w razie pożaru czy gradobicia. Została zorganizowana pomoc społeczna zapewniająca opiekę sierotom przez przyjmowanie ich do rodzin bezdzietnych. Na każdej wsi spoczywał obowiązek utrzymywania niezdolnych do pracy inwalidw wojennych, niedołężnych starcw, uczestnictwa w finansowaniu szkł i szpitalika, a także zapewnienia jednemu chłopcu nauki przez cztery lata w szkole głwnej. Towarzystwo posiadało skład zbożowy, ktry w razie nieurodzaju miał pożyczać ziarno pod zasiew, a także Bank Pożyczkowy, świadczący usługi tylko wtedy, gdy pieniądze miały być przeznaczone na cele inwestycyjne. Utworzenie Księstwa Warszawskiego w 1807 r. otworzyło przed Staszicem drogę do urzędw publicznych, ktrych jako mieszczanin w okresie Rzeczpospolitej szlacheckiej pełnić nie mgł. Wszedł zaraz do składu Izby Edukacyjnej, szybko awansował na referendarza w Radzie Stanu, w 1810 r. był już radcą stanu; po utworzeniu Krlestwa Polskiego wszedł jako radca stanu do komisji spraw wewnętrznych oraz do komisji oświecenia, w 1824 r. został ministrem stanu. Zajmował się organizacją szkolnictwa, wspłtworzył m.in. Szkołę Akademiczno-Grniczą w Kielcach, Uniwersytet Warszawski, Szkołę Przygotowawczą do Instytutu Politechnicznego. Jednocześnie jako dyrektor Wydziału Przemysłu i Kunsztw w komisji spraw wewnętrznych inicjował i nadzorował produkcję kopalń i hut, budowę drg, organizował Korpus Grniczy, wystawy rękodzieł i przemysłu. Za to wszystko otrzymał dwa najwyższe polskie ordery: św. Stanisława I klasy (1815) i Orła Białego (1818).

Niezwykle ciekawy był też jego testament, w ktrym zapewniał przyszłość Towarzystwu Hrubieszowskiemu, zadbał o Szpital Dzieciątka Jezus, przeznaczając jednak ofiarowane pieniądze tylko na opłacanie wiejskich mamek. Wśrd rozdysponowanych funduszy wysoka kwota przypadła na założenie w Warszawie domu zarobkowego lub przynajmniej sali przy jakimś szpitalu. Pracujących ubogich podzielił na cztery klasy, określając ściśle ich zarobki oraz podział żywności i "oszczędność zapasową". Ujawniło się w tym staszicowskie przekonanie, że jedną z form mających dopomc wyjściu z nędzy jest właściwe rozporządzanie pieniędzmi. Kasy zasiłku i oszczędności, ktrych był gorącym propagatorem, winny poszerzać - jego zdaniem - zakres swego działania, by ostatecznie nie tylko służyć pomocą, lecz rwnież, a może przede wszystkim, wychowywać i uczyć rozsądnego dysponowania pieniędzmi.

Poglądy swoje wyłożył w dwch dziełach: w "Uwagach nad życiem Jana Zamoyskiego" i w "Przestrogach dla Polski". Program społeczno-polityczny Staszica wyrasta nie tylko z potrzeb mieszczaństwa i chłopstwa, lecz także z głębokiej troski o kraj, z lęku przed utratą niepodległości. Pisarz przywiązuje dużą wagę do wychowania młodzieży, dla ktrej celem powinno być dobro ojczyzny. Ponieważ szczęście społeczeństwa wynika z użyteczności wszystkich jego członkw, dlatego, jak pisał, "końcem edukacji krajowej powinna być użyteczność obywatela". Proponuje, by w szkołach stosowano zasadę łączenia teorii z praktyką, poszerzano wiedzę o własnym kraju, pogłębiano wiadomości z matematyki, fizyki i chemii. Podkreśla konieczność odebrania Kościołowi prawa opieki nad szkolnictwem, czym poparł zdecydowanie program reform Komisji Edukacji Narodowej. Wiele rozsądnych postulatw wysunął Staszic w dziedzinie organizacji władz państwowych i prawodawstwa w Polsce. Żądał zniesienia liberum veto twierdząc, że "szczęśliwość większej części obywatelw jest dobrem publicznym", domagał się przyznania sejmowi władzy wykonawczej i przedstawicielstwa w nim mieszczan, ktrzy wraz z przedstawicielami szlachty zasiadaliby w jednej izbie. Przeciwstawiał się wolnej elekcji, wypowiadając się za tronem dziedzicznym. Mwił o konieczności utworzenia stałej armii, na ktrej utrzymanie płacić będzie szlachta. Szczeglną troską przejmował go los chłopa. Proponuje uwolnienie go od pańszczyzny, nie mając jednak odwagi żądać uwłaszczenia chłopw. Postuluje, by pańszczyznę zamienić na czynsz, by dziedzic nie miał prawa usunąć chłopa z ziemi bez wyroku sądowego, by zniesiono sądy patrymonialne. Domaga się większych praw dla mieszczan, ustaw zabezpieczających swobodny rozwj miast, co byłoby drogą do uprzemysłowienia kraju. Niemałe znaczenie ma przy tym rozwj handlu i rzemiosła. Osobne miejsce w jego dziełach zajmuje krytyka polskiej magnaterii, ktrą wini za upadek kraju. Pisał: "Z samych panw zguba Polakw". Oni zniszczyli, według Staszica, szacunek dla prawa, doprowadzili do rozbioru Polski, swoim postępowaniem uczyli innych egoizmu, a nawet zdrady. Do dnia dzisiejszego Stanisław Staszic uważany jest za najwybitniejszą postać polskiego oświecenia. Doceniali go też jemu wspłcześni. Pogrzeb Staszica przybrał charakter manifestacji, młodzież pielgrzymowała na jego grb na Bielanach, mnożyły się wiersze ku czci zmarłego.






Przykadowe prace

Scharakteryzuj bohatera byronicznego (Giaur) i werterowskiego (Cierpienia młodego Wertera).

Scharakteryzuj bohatera byronicznego (Giaur) i werterowskiego (Cierpienia młodego Wertera). Jest to utwr wierszowany, zbliżony treścią do noweli, lecz krtszy. Młody Wenecjanin Giaur funkcjonuje jako nazwa. Zakochuje się w brance tureckiej Leili. Pan Leili Hassan zabija ją za niewierno&...

Podstawowe pojęcia ekonomiczne

Podstawowe pojęcia ekonomiczne Ekonomia jest nauką o gospodarowaniu. Ze zdarzeniami ekonomicznymi człowiek ma doczynienia zawsze tzn. przez całe swoje Zycie ponieważ musiał zawsze zaspokoić swoje potrzeby. Twrcą nauki ekonomii był anglik Adam Smith ktry w roku 1776 wydał swoją...

Cierpienia młodego Wertera- streszczenie

Cierpienia młodego Wertera- streszczenie W pierwszym wydaniu powieści zamiast motta we wstępie była krtka inskrypcja: Nie idź moim śladem. Motto dzieła wprowadza czytelnika w treść powieści. Wielka miłość, na ktrą czeka każdy mężczyzna i ...

Biznes plan.

Biznes plan. WSTĘP: Prawie każdy z nas marzy o tym, aby być właścicielem dobrze prosperującej firmy. Otż w dzisiejszych czasach, w tak dobrze rozwijającej się gospodarce rynkowej jest to możliwe. Wystarczy dobry pomysł, trochę gotwki i marzenie staje się rzeczywi...

Aminokwasy

Aminokwasy Aminokwasy Podstawowe elementy strukturalne protein, otrzymywane w wyniku ich hydrolizy. Zwiazki biologicznie aktywne, uczestniczace w biosyntezie wielu zwiazkw w komrkach, dobrze przyswajane przez naskrek. Wykazuja zdolnosc zatrzymywania wilgoci, sa skladnikiem NMF (Natural moisturizing factor), czyli naturalne...

Gramatyka na polski- do matury

Gramatyka na polski- do matury j polski

Istota i elementy negocjacji.Techniki negocjacji.

Istota i elementy negocjacji.Techniki negocjacji. Negocjacje to każda rozmowa, ktra ma na celu uzgodnienie wsplnego stanowiska. Prowadzona jest zatem tylko w sytuacjach konfliktowych, ktre sprzyjają otwartemu postawieniu problemu oraz ustaleniu priorytetw. W sytuacjach konfliktowych ludzie reagują domi...

Oznaczenie nasiąkliwości cegły

Oznaczenie nasiąkliwości cegły Cel ćwiczenia: Ustalenie maksymalnej ilości wody, jaką wyroby ceramiczne mogą wchłonąć w warunkach prby zwykłej. Przebieg ćwiczenia: 1. Użyte prbki: Losowo wybrane cegły: a. Szamotwka (s) – szt. 3 b. ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry