• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Stanis&#...

Nawigacja

Stanisław Wyspiański - biografia



Stanisław Wyspiański - biografia




Stanisław Wyspiański urodził się 15 stycznia 1869r. w Krakowie. Zmarł 28 listopada 1907r. w miejscu urodzenia. Był dramatopisarzem, poetą, malarzem, reformatorem teatru. Syn Franciszka, rzeźbiarza, od 1880 r. wychowywał się u krewnych K. i J. Stankiewiczw. Uczył się w słynnym gimnazjum Św. Anny (Nowodworskiego) i nawiązał wwczas stosunki koleżeńskiej przyjaźni z J. Mehofferem, L. Rydlem, S. Estreicherem, H. Opieńskim, J. Żuławskim. Niektre z tych przyjaźni przetrwały długo.



W 1887 roku rozpoczął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie za dyrekcji J. Matejki. Wybijającemu się uczniowi powierzył Matejko wspłudział w wykonaniu zaprojektowanej przez siebie polichromii odnawianego kościoła Mariackiego. Praca ta dostarczyła Wyspiańskiemu doświadczeń, z ktrych skorzystał przy realizacji pźniejszych własnych zamierzeń z zakresu malarstwa monumentalnego. Wyspiański uczęszczał też na Uniwersytet Jagieloński (1887-1890 oraz 1896-1897), gdzie słuchał wykładw z historii sztuki (M. Sokołowskiego), historii i literatury.



W 1890 udał się w dłuższą podrż zagraniczną, wiodącą przez Włochy i Szwajcarię do Francji, a stamtąd do Niemiec i Pragi czeskiej. W następnych latach (1891-1894) trzykrotnie przebywał w Paryżu, (najdłużej, prawie płtora roku, 1891-1892). Uczęszczał do prywatnej Academie Colarossi i wiele malował, żyjąc w trudnych warunkach materialnych (korzystał ze stypendium Szkoły Sztuk Pięknych). Zetknął się w Paryżu z W. Ślewińskim, z P. Gauguinem i nabistami, silne wrażenie wywarło na Wyspiańskim malarstwo P. Puvis de Chavannes, zwłaszcza freski w Panteonie.



Poszerzając swj warsztat malarski, stopniowo coraz więcej uwagi poświęcał teatrowi. Uczęszczał stale na spektakle operowe, oglądał pilnie wystawienia dzieł francuskich klasykw, zachwycał się tragedią antyczną, wielbił Szekspira. Powstały wwczas prby dramatu: "Krlowa Polskiej Korony" (w ścisłym związku z kartonami witraży dla Lwowa), wstępne redakcje "Legendy", "Warszawianki", "Daniela", "Meleagra" (1892-1894); utwory te w większości kończył poeta już w Krakowie, dokąd wrcił w sierpniu 1894 roku. Zrazu popadł tu w depresję, z ktrej wydobyły go własne prace, a także ożywienie w artystycznym środowisku miasta, stającego się ważnym ośrodkiem w narodowym życiu kulturalnym epoki Młodej Polski. Wyspiański zaprojektował i po części wykonał polichromię w restaurowanym kościele Franciszkanw (witraże: błogosławionej Salomei i św. Franciszka oraz "Stań się", czyli witraż Boga Ojca).



Szczęśliwe dla dalszego rozwoju działalności artystycznej Wyspiańskiego okazało się nawiązanie wspłpracy z Teatrem Miejskim w Krakowie (pod dyrekcją T. Pawlikowskiego), dla ktrego opracował tzw. Apoteozę na uroczystość odsłonięcia pomnika Mickiewicza (1898) i w ktrym wkrtce wystawił "Warszawiankę" (16 XI 1898, druk w krakowskim "Życiu"), a w następnym roku "Lelewela". Wszedłszy do teatru jako malarz dekorator rozwinął wkrtce na jego scenie swą twrczość dramatyczną: tu odbyły się też wkrtce premiery tak ważnych sztuk, jak "Wesele" (1901) i "Wyzwolenie" (1903).





Tymczasem (1897) rozpoczął też wspłpracę z "Życiem" jako ilustrator i twrca nowej formy graficznej czasopisma, stał się wspłzałożycielem towarzystwa "Sztuka" (1897), 1902 r. został docentem Akademii Sztuk Pięknych, 1905 r. radnym miasta Krakowa. Rozwijała się bogata, bardzo zindywidualizowana twrczość plastyczna Wyspiańskiego. Malował liczne portrety wybitnych wspłczesnych, autoportrety, portrety dzieci, dziewcząt i kobiet, uprawiając głwnie technikę pastelową, stosowaną rwnież w pejzażach ("Chochoły na Plantach" 1898-1899, pźniej impresjonistyczne widoki na kopiec Kościuszki). Był reformatorem polskiej grafiki książkowej, zarwno jako kierownik artystyczny (1898-1899) "Życia" za redakcji S. Przybyszewskiego, jak i twrca układw graficznych i typografii w wydaniach własnych utworw (prawie wszystkie opublikował własnym kosztem). Należał do inicjatorw sztuki stosowanej, projektując wnętrza i meble. Wsplnie z W. Ekielskim wykonał projekt przebudowy wzgrza wawelskiego ("Akropolis", 1904).



Twrczość:



Podstawy światopoglądu Wyspiańskiego ukształtowała krakowska szkoła historyczna, przeprowadzająca krytyczną rewizję polskich dziejw, poszukująca mentalnych przyczyn klęsk narodowych. Wyspiański był pod wrażeniem prastarego Krakowa z jego romantyczną przeszłością, zabytkami i pamiątkami kultury. Oddziaływał zwłaszcza na niego Wawel. On też stanie się głwnym bohaterem i tłem dramatu "Akropolis" (1904).



Jednym z wcześniejszych dramatw Wyspiańskiego jest "Warszawianka" (1898), jednoaktwka podejmująca nurtujące problemy historii powstania listopadowego, jego romantycznych pobudek. Młodzi walczą nie po to, żeby zwyciężyć dla ojczyzny, ale żeby ponieść dla niej najwyższą ofiarę z własnego życia. W tym właśnie elemencie światopoglądu romantycznego Wyspiański widzi jedno ze źrdeł niezdolności Polakw do obrony ojczyzny i przyczynę klęsk.



Tematykę powstania listopadowego podejmuje także "Noc listopadowa" (1904). Wydarzenia powstańcze zostały tu skumulowane do jednej nocy triumfu i klęski. Wyspiański wplata w akcję sztuki wątek mitologiczny - to bogowie greccy decydują już w pierwszych godzinach powstania o jego upadku: spośrd licznych Nike - bogiń zwycięstwa wyłania się i pozostaje w Warszawie tylko Nike spod Cheronei (bogini klęski), zaś zamiast rozumnej bogini wojny, Ateny, po mieście szaleje Mars. Wiadomo też od początku, że w Warszawie nie zakwitną rże - symbol zwycięstwa, bo zbliża się zima, czas umierania. Jednak Wyspiański nie zabiera całej nadziei Polakom; nadejdzie jeszcze czas walki o wolność, czas, w ktrym zakwitną rże i to, co umarło, odrodzi się. Trzeba umrzeć, żeby się odrodzić. Powstanie wybuchło za wcześnie, kiedy nikt nie był do niego przygotowany, ale nadejdzie jeszcze ten właściwy moment.



Dramat "Wyzwolenie" (1903) jest kolejnym rozrachunkiem z mentalnością polską. Wyspiański stosuje tu konwencję teatru w teatrze: na scenie teatru krakowskiego, gdzie wkrtce ma się odbyć przedstawienie, reżyser - nowy Konrad - improwizuje widowisko symbolizujące wspłczesną Polskę. Scenografia imituje wnętrze katedry wawelskiej i na tym wymownym tle wokł Konrada pojawiają się postacie i słynne Maski, ktre spierają się o Polskę, szukają właściwych idei, programw politycznych, co jednak nie przynosi żadnego rozwiązania. Konrad dochodzi do wniosku, że tylko sama Polska może znaleźć dla siebie właściwą drogę, jednak na przeszkodzie staje nawarstwiona ideologia romantyczna, wyrażająca się w pustych frazesach, niezdolna do czynu, zmierzająca do śmierci, a nie do życia. Jedynym wyjściem jest odrzucenie tego zbędnego ciężaru, co w symboliczny sposb czyni Konrad, zatrzaskując wejście do grobw krlewskich na Wawelu, dokąd chce zaprowadzić reprezentantw narodu Geniusz - Mickiewicz. Jest to ostateczny rozrachunek Wyspiańskiego z "poezją grobw". Jednak okazuje się, że zwycięstwo Konrada miało miejsce tylko na deskach teatru, a nie w życiu, a tym samym sprawa przyszłości Polski pozostaje nie rozwiązana.



Obok problemu powstania listopadowego, Wyspiański zajmował się innymi motywami historii Polski. Zajmowała go też historia dawniejsza, w ktrej poszukiwał sensw oglnych, prawidłowości historiozoficznych ważnych dziś i w przyszłości. Do dramatw historycznych Wyspiańskiego należą: "Legenda" I i II (1895, 1904), "Bolesław Śmiały (1903), "Zygmunt August - sceny dramatyczne" (1907). Wyspiański pisał rwnież rapsody: "Kazimierz Wielki" (1900), "Henryk Pobożny" (1903), "Piast" (1903).



Za najważniejsze dzieło Wyspiańskiego uważa się "Wesele" (1901), do napisania ktrego artysta zaczerpnął pomysł z wesela swojego przyjaciela, Lucjana Rydla, syna profesora uniwersyteckiego i literata, z Jadwigą Mikołajczykwną, chłopką z podkrakowskich Bronowic.






Przykadowe prace

Organizacje pozarządowe

Organizacje pozarządowe Termin organizacji pozarządowej. Jest to tłumaczenie angielskiego zwrotu nongovernmental organisation - NGO, używanego najczęściej przez Organizację Narodw Zjednoczonych oraz inne instytucje międzynarodowe. Czasem słyszy się też okrślenie organi...

Więzadła głosowe

Więzadła głosowe Więzadła głosowe (łac. ligamenti vocale, dawniej nazywane też strunami głosowymi) znajdują się w krtani i przytwierdzone są z jednej strony do wyrostkw głosowych znajdujących się na parzystych chrząstkach nalewkowych a z drugi...

Bezrobocie

Bezrobocie - JAKI NAJWIĘKSZY PROBLEM EKONOMICZNO-SPOŁECZNY NALEŻY ROZWIĄZAĆ W POLSCE I DLACZEGO? Uważam, że istotnym jak nie największym problemem natury ekonomiczno-społecznej występującym w naszym kraju jest wysoki wspłczynnik bezrobocia. Jest to zjawisko ni...

Postanowienia polityczne na kongresie wiedeńskim.

Postanowienia polityczne na kongresie wiedeńskim. 6. V. 1814r. Napoleon Bonaparte zrzeka się korony. Senat Francji ogłasza krlem starszego brata Ludwika XVI, wstępuje on na tron jako Ludwik XVIII. 1. III. 1815r. Napoleon opuszcza Elbę i ląduje................ Liczne oddziały opowiadają...

Francja w okresie monarchii stanowej (1302-1484) i absolutnej (1484-1789)

Francja w okresie monarchii stanowej (1302-1484) i absolutnej (1484-1789) W całej tej epoce krl zawsze przeważał nad pozostałymi organami państwa. Władza krlewska w okresie monarchii stanowej miała charakter publicznoprawnym. W XVII w. sformułowano tzw. prawa fundamentalne monar...

Czy człowiek żyjący w XXI wieku także potrzebuje mitw?

Czy człowiek żyjący w XXI wieku także potrzebuje mitw? Mit, jest opowieścią narracyjną, organizujacą wierzenia danej społeczności, głwnie archaicznej. Jest to opowieść o początkach istnienia rodzaju ludzkiego – stworzeniu świata, bogach. Mit ł...

Henryk Sienkiewicz - biografia

Henryk Sienkiewicz - biografia Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz pseudonim Litwiasz (urodzony 5 maja 1846 w Woli Okrzkowskiej - zmarł 15 listopada 1916 w Vevey w Hiszpanii), polski powieściopisarz i publicysta; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w roku 1905 za "całokształt twrczości"1...

Passive voice

Passive voice Strona bierna jest zbudowana z odpowiedniej formy czasownika to be oraz z trzeciej formy głwnego czasownika. Strona bierna jest używana: a) kiedy osoba ktra przedstawia wydarzenie jest nieznana, nieważna albo znana z kontekstu np. The rubbish is collected by my mother b) kiedy...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry