• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Tragedia...

Nawigacja

Tragedia grecka



Tragedia grecka




TWRCY TRAGEDII GRECKIEJ



Tespis

Żył on w VI w. p.n.e. Był greckim aktorek i poetą z attyckiej gminy Ikaria. Jest uważany za twrcę tragedii. Miał wprowadzić pierwszego aktora (odpowiadacza), rozwijającego dialog z chrem i przewodnikiem chru – jest to początek dramatu jako rodzaju literackiego. Wystawiał swoje dramaty na wozie, jeżdżąc po wsiach, stąd określenie "wz Tespisa" (teatr objazdowy). Niestety, nie zachowały się autentyczne fragmenty dzieł Tespisa.



Ajschylos

Żył w latach 525-456 p.n.e. Był tragediopisarzem greckim, pochodzącym z Eleusis koło Aten. Jest uważany za twrcę tragedii klasycznej. Brał udział w wojnach perskich, w bitwie pod Maratonem (490 p.n.e.), Salaminą (480 p.n.e.) i Platejami (479 p.n.e.). W ostatnich latach życia, wskutek konfliktu z władzami Aten i oskarżenia o zdradzenie tajemnic misteriw, uszedł na Sycylię. Zmarł w Geli. Był wielokrotnym zwycięzcą zawodw dramatycznych (po raz pierwszy 484 p.n.e.). Napisał 70 tragedii i 20 dramatw satyrowych. W całości zachowało się 7 sztuk: Błagalnice, Persowie, Prometeusz skowany, Siedmiu przeciw Tebom oraz trylogia Oresteja (Agamemnon, Ofiarnice, Eumenidy).

Ajschylos czerpał tematy głwnie z eposw Homera i tzw. poetw cyklicznych (objaśniających i uzupełniających w swoich utworach dzieła Homera). Zajmował się problematyką moralną i religijną, tajemnicą losu i postępowania człowieka, walczącego z przeznaczeniem, namiętnościami i wolą bogw. Podkreślał rolę pychy (hybris) w ludzkich nieszczęściach i odpowiedzialność za winy. Cierpienie, wynikające z klęsk życiowych, uczy wg niego umiaru w postępowaniu.

Ajschylos wprowadził do dramatu innowacje: drugiego aktora, prolog, opisy i opowiadania przedstawiające wydarzenia spoza sceny. Ograniczył rolę chru na rzecz dialogu. Był popularny wśrd wspłczesnych i potomnych. Znany w renesansie, największe uznanie zyskał w końcu XVIII w. i w okresie romantyzmu, kiedy, pod wpływem jego dzieła - Prometeusza skowanego, powstało i upowszechniło się w literaturze pojęcie prometeizmu.



Sofokles

Żył w latach 497-406 p.n.e. Był tragediopisarzem greckim, jednym z trzech wielkich tragikw starożytnych (obok Ajschylosa i Eurypidesa). Brał udział w życiu politycznym Aten (był skarbnikiem Związku Ateńskiego, strategiem, kapłanem herosa-lekarza Amynosa).

Autor około 120 sztuk (90 tragedii, 30 dramatw satyrowych). Zachowało się tylko 7 tragedii: Ajas, Antygona, Edyp krl, Trachinki, Elektra, Filoktet oraz Edyp w Kolonie. W papirusach z Oksyrynchos w Egipcie odkryto 400 wierszy dramatu satyrowego Tropiciele.

Sofokles wprowadził innowacje w zakresie sposobu wystawiania dramatu: dodał trzeciego aktora, zwiększył liczbę członkw chru z 12 do 15 i rolę przodownika chru. Tematykę czerpał z mitw trojańskich, tebańskich i ateńskich. Tragedie Sofoklesa były popularne w renesansie i w XIX w. (zwłaszcza w Niemczech) a do dziś grane są w teatrach.



Eurypides

Żył w latach 480-406/407 p.n.e. Był jednym z trzech wielkich tragediopisarzy greckich (obok Ajschylosa i Sofoklesa). Uczeń filozofw jońskich, głosiciel poglądw demokratycznego odłamu sofistw.

Ojciec tragedii psychologicznej i tragikomedii. Z około 90 napisanych przez niego sztuk teatralnych zachowało się 17, m.in. Medea, Hipolit, Błagalnice, Ifigenia w Taurydzie, Elektra, Orestes oraz ok. 1000 fragmentw. Atakowany za zbytnią nowoczesność swojej twrczości, pod koniec życia przenisł się z Aten na dwr krla macedońskiego Archelaosa I.

Jego nowatorstwo objawiało się zarwno w formie (prolog, pieśni chru i arie nie musiały się łączyć z akcją sztuki - w jej przebieg interweniowali bogowie, pomagając w rozwiązywaniu skomplikowanej intrygi, tzw. deus ex machina), jak i w treści (m.in. bohaterowie byli często prostymi ludźmi, zaś technika monologu pozwalała głębiej sięgnąć do motyww ich działania), występował w obronie kryzysu demokracji ateńskiej, odwołując się do średnich warstw społecznych, głwnie wieśniakw.

Głosił ideę rwności wszystkich ludzi, popadając w konflikt ze zwolennikami tradycyjnych stosunkw społecznych. Doceniony po śmierci bardziej niż za życia, wywiera wpływ na teatr europejski oraz na twrczość wybitnych pisarzy i humanistw do dziś.





Z KART HISTORII – GENEZA I PRZEMIANY



Tragedia jest jednym z najstarszych gatunkw dramatu. Powstała w starożytnej Grecji z religijnych obrzędw związanych z kultem boga Dionizosa. Dionizos, bstwo pierwotnie obce, tracko-frygijskie, opanował Grecję nie wcześniej niż w początkach VIII w p.n.e.. Ze swej ojczyzny przynisł ze sobą pierwiastek nowy w religii greckiej, ale za to właściwy niektrym kulturom wschodnim: zbiorową ekstazę.

Bg Dionizos był bogiem urodzaju, winnej latorośli. W Grecji jego pierwotna postać (orgiastyczno-ekstatyczna) pod wpływem kultury helleńskiej uległa złagodzeniu, uszlachetnieniu. W czasie święta boga Dionizosa wieśniacy przebierali się w skry zwierzęce. Wyobrażali sobie towarzyszy bstwa jako sylenw (w Attyce) – ludzkie postacie z końskimi uszami, kopytami i ogonem, bądź jako satyrw (na Peloponezie) – ludzkie postacie z koźlimi kopytami, ogonem i uszami. Przebrani wieśniacy odprawiali uroczyste obrzędy na cześć boga, połączone z tańcami i śpiewem pieśni kultowych, lirycznych związanych z bogiem Dionizosem - dytyramby. Dytyramb jest to (jak większość kultowych pieśni greckich) utwr chralny, na co wskazuje też wzmianka Arystotelesa o wszczynających: jedna osoba - przodownik chru - intonuje pieśń, ktrą potem podchwytuje chr. Na czele chru stał koryfeusz - przodownik chru, intonujący pieśni. Chry Dionizosa nazywano koźlimi stąd nazwa gatunku, wywodząca się z greckich słw: tragos (kozioł) i ode (pieśń).

Kult Dionizosa na gruncie greckim stał się głwnie kultem rolniczym. Związany był bardzo silnie z ludem, popularny w szerokich warstwach chłopskich. Toteż władca Pizystrat popierał ten kult bardzo energicznie. Ustanowił nowe święto Dionizosa, Dionizje Miejskie, zwane tak w przeciwstawieniu do obchodzonych od dawien dawna we wsiach rolniczych Dionizjw Wiejskich. Nowe dionizje były nazywane także Wielkimi, gdyż przewyższały one wspaniałością inne święta boga. Odbywały się one w drugiej połowie marca, gdy wiosna w Grecji panuje już w całej pełni. Część uroczystości stanowiły zawody artystyczne: wspłzawodniczą między sobą chry wykonujące dytyramby. Za twrcę, wynalazcę starożytnej tragedii uważa się poetę ludowego Tespisa z Attyki. Wprowadził do chrw koźlich pierwszego aktora, prowadzącego dialog z chrem. Aktor ten mgł zmieniać maskę i kostium, występować w rżnych rolach.

Kolejny etap rozwoju tragedii greckiej ma miejsce w V w p.n.e. za czasw Peryklesa (złoty wiek kultury greckiej). Ajschylos wprowadził wtedy drugiego aktora co stworzyło możliwość konfliktu między grającymi i stało się początkiem rozwoju dramaturgii. Niedługo potem Sofokles wprowadził trzeciego aktora poszerzając tym samym możliwość komponowania akcji. W tej postaci: trzech aktorw i chr, tragedia grecka pozostaje niezmieniona.

W tragedii greckiej chr początkowo odgrywa wiodącą rolę, rwnorzędną z rolą aktora. Uczestniczył w akcji, niekiedy relacjonował ją w formie narracyjnej, stąd utwr miał wyraźnie chralny charakter. W omawianym gatunku obok słowa bardzo ważnym elementem był ruch sceniczny: śpiew, taniec. Od czasw Sofoklesa funkcja chru uległa znacznym przeobrażeniom. Nie uczestniczył on już bezpośrednio w akcji, za to zaczął ją komentować, wyrażać prawdy moralne, stanowisko widzw. Na pierwszy plan wysunęli się aktorzy, ilość osb w chrze znacznie się zmniejszyła. Początkowo było pięćdziesiąt osb, jednak Sofokles ustalił tę liczbę na piętnaście.

W Grecji przeprowadzano tzw. konkursy tragiczne. Były one początkowo rozgrywane podczas Wielkich Dionizji i trwały sześć dni. Pierwszego dnia odbywały się obrzędy religijne, trzeciego konkursy w sztuce komediowej. Czwarty, piąty, szsty dzień poświęcone były tragediom. Do konkursu tragicznego (agon) zgłaszało się na ogł kilkunastu autorw, z ktrych do konkursu wybierano trzech. Każdy z nich przedstawiał teatrologię - trzy tragedie i dramat satyrowy. Sofokles zerwał z zasadą pisania trylogii i zamknął temat w obrębie jednej tragedii. Zakwalifikowany autor otrzymywał od Choreoga chr, z ktrym przygotowywał tragedię. Sam był reżyserem, nauczycielem chru i aktorem. Aktorami byli mężczyźni, ktrzy występowali w maskach. Początek przedstawienia zapowiadał dźwięk trąb i herold mwił: Prowadź swj chr…. Sztuka była wystawiana tylko jeden raz w czasie święta boga Dionizosa.





ZASADY KONSTRUOWANIA UTWORW



Dramat klasyczny (do ktrego zaliczają się tragedie greckie) posiada stałe zasady konstrukcji. Oto one:



1. Pierwszą cechą dramatu klasycznego jest zasada trzech jedności: miejsca, czasu i akcji:

? Miejsca – akcja nie mogła przenosić się z miejsca na miejsce

? Czasu – akcja nie mogła przekraczać jednej doby

? Akcji – jeden wątek połączony przyczynowo – skutkowo

2. Na scenie nie mogły występować więcej niż trzy osoby, a rozmawiały ze sobą tylko dwie.

3. Występuje chr, ktry komentował wydarzenia, spełniał rolę przerywnika, ponieważ nie było podziału na akty i sceny.

4. Występuje katharsis (oczyszczenie), ktre miało zmusić widza do zajęcia stanowiska w stosunku do bohaterw i siebie (wstrząs moralny wobec widza).

5. Bohaterowie pochodzili z rodw krlewskich.

6. Akcja składała się z: ekspozycji, zawiązania akcji, rozwoju akcji, punktu kulminacyjnego, spadku napięcia i zakończenia.





Typowym przykładem dramatu klasycznego jest Antygona Sofoklesa. Dowodami na to są poniższe punkty.



1. Podział akcji na:

? Ekspozycję – wprowadzenie do całej akcji, treści – Antygona wyjawia Ismenie, że chce pogrzebać ciało brata

? Zawiązanie akcji – strażnik powiadamia Kreona o pogrzebaniu Polinejkesa

? Rozwj akcji – przyłapanie Antygony, rozmowa Kreona z Haimonem

? Punkt kulminacyjny – napięcie, czy Kreon przełamie się, czy nie?

? Perypetie – rozmowa Kreona z Terezjaszem

? Spadek napięcia – postanowienie o uwolnieniu Antygony

? Zakończenie – śmierć bohaterw, Antygony, Haimona, Eurydyki

2. Zasada trzech jedności:

? Czasu – akcja toczy się jednego dnia

? Miejsca – pałac zamkowy

? Akcji – jeden wątek

3. Na scenie występują najwyżej trzy osoby, rozmawiają tylko dwie.

4. Występuje chr.

5. Bohaterami jest rd krlewski.





POWIĄZANIA Z TERAŹNIEJSZOŚCIĄ



Z tragedii greckich czerpią rwnież wspłcześni pisarze wykorzystując wiele cech charakterystycznych dla owego gatunku, jednak część z nich jest znacznie zmieniana. Oto porwnanie tragedii greckiej z jednym ze wspłczesnych utworw. Porwnanie to przedstawione jest w oparciu o dramat romantyczny Dziady Cz. III.



1. Zasada trzech jedności:

? Miejsca – nie jest zachowana, sceny rozgrywają się w rżnych miejscach (dom senatora, Warszawa, więzienie, wieś pod Lwowem, Wilno)

? Czasu – nie jest zachowana – akcja trwa cały rok, nie jedna dobę (od Dnia Zmarłych 1823 roku do Dnia Zmarłych 1824 roku)

? Akcji – nie jest zachowana, jest kilka wątkw: martyrologia polskiej młodzieży, Nowosilcow, Konrad, społeczeństwo polskie w czasie zaborw. Sceny nie są połączone przyczynowo – skutkowo, luźna kompozycja, poszczeglne sceny mają swj początek i koniec

2. Na scenie występuje najwięcej trzech aktorw – zasada zerwana, na scenie występuje bohater zbiorowy. ( bal u Senatora, scena w więzieniu).

3. Nie występuje zakończenie, kompozycja otwarta, bo do ostatniej sceny można dopisać dalszy ciąg i nie ma typowego zakończenia.

4. Występowanie synkretyzmu gatunkowego, polegającego na łączeniu w jedną całość elementw dramatu. W Dziadach mamy arię operową w salonie warszawskim, balet, elementy komediowe – wzajemne rozweselanie się przez więźniw i scena o śnie senatora, tragedia to martyrologia polskiej młodzieży, sprawa pani Rollinson i sprawa Cichowskiego.

5. Występowanie synkretyzmu rodzajowego polegającego na tym, że do głwnego rodzaju literackiego, czyli dramatu, wpleciono lirykę i epikę.

Do liryki w Dziadach zaliczamy Małą i Wielką Improwizację i pieśni śpiewane przez więźniw, do epiki opowiadanie Adolfa o Cichowskim, bajkę Żegoty o diable, ktrą opowiada w więzieniu.

6. Występowanie scen realistycznych i fantastycznych obok siebie, obydwa rodzaje są tak samo ważne, dlatego, że dopiero połączone razem tłumaczą całość (pewne elementy fantastyczne tłumaczą rzeczywistość).

7. Występowanie bohatera romantycznego – samotnego, patrioty, indywidualisty skłconego ze światem.



Jak widać, większość zasad tworzenia dramatu jest zerwana. Jednak mimo wszystko dopatrujemy się wielu wsplnych cech, jak np. podział akcji (częściowo). Dzięki temu widzimy, jak wielki wpływ ma twrczość starożytnych autorw na tych wspłczesnych nam.






Przykadowe prace

Problematyka "Przedwiośnia" (rewolucja, niepodległość, problemy społeczno-polityczne)

Problematyka "Przedwiośnia" (rewolucja, niepodległość, problemy społeczno-polityczne) Rewolucja - obraz rewolucji ukazany w "Przedwiośniu" jest przerażający, tak jakby autor chciał przestrzec czytelnikw przed grozą takiego wydarzenia. Jest to wizja śmierci, głodu, n&#...

Spłki osobowe.

Spłki osobowe. Spłki osobowe: 1.Sp.cywilna - przez umowę spłki wsplnicy zobowiązują się dążyć do osiągania wsplnego celu gosp. przez działanie w sposb oznaczony w szczeglności wniesienie wkładw. Majątek sp. cyw. jest wsplnym majątkiem wsplnik...

Omw funkcjonowanie przedsiębiorstwa w warunkach konkurencji monopolistycznej

Omw funkcjonowanie przedsiębiorstwa w warunkach konkurencji monopolistycznej Konkurencja - sytuacja gdzie konkurencja przebiega wedle pewnych reguł gry. Reguły te mogą być ustalone formalnie lub mogą wynikać z panującego w danym społeczeństwie obyczaju. W ujęciu idealnym...

Oświecenie - oglna charakterystyka epoki.

Oświecenie - oglna charakterystyka epoki. Termin "oświecenie": Oświecenie było pierwszą epoką w nowożytnych dziejach formacją kulturową całkowicie świadomą swego istnienia. wcześni mwili często o swych czasach jako o "wieku rozumu...

Rozważania tajemic rżańca świętego - tajemnica światła

Rozważania tajemic rżańca świętego - tajemnica światła Modlitwa rżańcowa jest bardzo wazną i trudną rozwmową z Bogiem, kontemplacją Boga.Modlitwa rżańcowa - opowieść o życiu Syna Bożego, cudowna historia naszego zbawienia. Obrazy t...

Osiągnięcia naukowe XX wieku, czyli czym fizycy mogą się pochwalić!

Osiągnięcia naukowe XX wieku, czyli czym fizycy mogą się pochwalić! Osiągnięcia naukowe XX wieku, czyli czym fizycy mogą się pochwalić! TEORIA WZGLĘDNOŚCI EINSTEINA "Dlaczego właśnie ja sformułowałem zasadę względnoś...

Gospodarka a środowisko - wykład

Gospodarka a środowisko - wykład 1.POJECIE ŚRODOWISKA I OCHRONY ŚRODOWISKA: ŚRODOWISKO: system złożony, obejmujący elementy naturalne (przyrodnicze) oraz sztuczne, powstałe w wyniku działalności człowieka (antropogeniczne). Naturalne środowisko podlega cią...

Charakterystyka Witolda Urbanowicza

Charakterystyka Witolda Urbanowicza Witold Urbanowicz to jeden z głwnych bohaterw książki Arkadego Fiedlera Dywizjon 303. 34-letni żołnierz służby czynnej był kapitanem Wojsk Polskich i majorem armii brytyjskiej. Kapitan Urbanowicz zapisał się w historii jako jeden z naj...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry