• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Trzy war...

Nawigacja

Trzy warianty imperatywu kategorycznego Kanta: komentarz



Trzy warianty imperatywu kategorycznego Kanta: komentarz




Immanuel Kant – ur. 22 kwietnia 1724 r., zm. 12 lutego 1804 r. Całe swe, niezwykłe pracowite życie spędził w rodzinnym Krlewcu. Jego twrczość filozoficzna dzieli się na dwa okresy: tzw. Przedkrytyczny i zdecydowanie ważniejszy – krytyczny. Największy wpływ wywarła na niego teoria Hume’a, a szczeglnie jego krytyka przyczynowości. Stworzony przez Kanta system filozofii transcendentalnej dokonał zasadniczego przełomu w dotychczasowej myśli filozoficznej.



Głwnym celem Kanta było zbadanie podstaw rzetelności wszelkiej wiedzy, a szczeglnie wiedzy spekulatywnej, tzw. metafizyki. Pretenduje ona do miana nauki – a to właśnie wymaga systematycznej analizy (Kant nazwał ją krytyką ), metafizyka bowiem wykracza poza obszar możliwego doświadczenia i opartego na nim myślenia teoretycznego, a więc narażona jest na błędy. Pytania przez nią stawiane (o wolność, nieśmiertelność duszy oraz Boga) nie uzyskały przekonujących odpowiedzi, a są one dla rozumu konieczne, dla jednostki zaś szczeglnie ważne. U podstaw moralności leży wolna wola. Kant zakładał, że wola jest zawsze absolutnie dobra. Wolność to dobrowolne podleganie wprowadzonemu przez rozum prawu moralnemu, tzw. imperatywowi kategorycznemu. Imperatyw formułuje powinność, ktra ma charakter aprioryczny często formalny, a głosi: Postępuj tak jak byś chciał aby zasada twego działania obowiązywała powszechnie . Imperatyw kategoryczny nie przesądza nic o treści postępowania – tylko taka formalistyczna etyka zapewnia niezależność człowieka od dowolności stawianych przez niego celw. Wszelkie pojęcia etyczne (np. dobro i zło) oznaczają wyłącznie zgodność lub sprzeczność z imperatywem kategorycznym. Wola powinna akceptować go bezwarunkowo – z samego dlań szacunku, ktremu nie towarzyszy żadna interesowność.



U Kanta spotykamy kilka sformułowań imperatywu kategorycznego. Biorąc pod uwagę jego formę, materię oraz zupełne określenie maksym, wymienia się zasadniczo trzy ujęcia imperatywu. Pierwsze sformułowanie, zwane formułą autonomii woli albo powszechność prawa, brzmi: Postępuj tylko według takiej maksymy, dzięki ktrej możesz zarazem chcieć, żeby stała się powszechnym prawem . Inną wersją albo konkretyzacją tego sformułowania jest formuła praw przyrody: Postępuj tak, jak gdyby maksyma twojego postępowania przez wolę twą miała się stać oglnym prawem przyrody . Druga formuła imperatywu, zwana zasadą promowania człowieczeństwa, godności osoby, jako celu samego w sobie, stwierdza: Postępuj tak, byś człowieczeństwa tak w twej osobie, jako też w osobie każdego innego używał zawsze zarazem jako celu, nigdy jako środka . Trzecia formuła – scalenia wszystkich maksym, powiązania ze sobą wszystkich istot rozumnych, czyli ustanowienia moralnej wsplnoty – stwierdza: wszystkie maksymy na podstawie własnego prawodawstwa mają się zgodnie zjednoczyć w możliwe państwo celw jako państwo przyrody , stąd Kant zaleca: Postępuj wedle maksymy członka, ktry nadaje oglne prawa dla możliwego państwa celw .



Wprowadzając imperatyw kategoryczny ustanawia Kant najwyższe kryterium dokonywania ocen, ktre ma zastosowanie w odniesieniu do ściśle pojętej moralności rozumianej jako wyrżnik osoby ludzkiej, przy odpowiednim zaś przeformułowaniu tego kryterium – w odniesieniu do całej moralności. Mimo tego, iż pełni on funkcję miary, to jednak nie należy dostrzegać, że imperatyw kategoryczny nie składa bynajmniej oferty moralnie neutralnej. Nie wskazuje bezstronnie, na czym polegają moralne zobowiązania, po to by działającemu podmiotowi wspaniałomyślnie pozostawić to, czy chce on zaakceptować takie zobowiązania, czy też raczej nie. Jako imperatyw jest on powinnością, wzywa nas byśmy postępowali w określony sposb, to wezwanie zaś – o tym właśnie mwi w dodatek, w ktrym artykułuje się ową kategoryczność – jest tym jedynym wyzwaniem, ktre ma ważność bez jakiegokolwiek ograniczenia. Formuła imperatywu kategorycznego zaczyna się też dlatego bezwarunkowym postępuj...! . Dopiero na drugim miejscu mwi imperatyw kategoryczny, w czym się zawiera moralne postępowanie, mianowicie w dających się generalizować maksymach, Przede wszystkim wzywa nas do tego, ażeby w ogle postępować moralnie. W swej najkrtszej formie mgłby on zatem brzmieć: Postępuj moralnie! .



Imperatyw kategoryczny wynika bezpośrednio z pojęcia moralności jako tego, co bezwzględnie dobre, z tego też względu jest kategoryczny – ze względu zaś na odniesienie do skończonych istot rozumnych jest imperatywem . Dokładniej biorąc – i na tym polega niepodważalne ustalenie Kanta – imperatyw kategoryczny nie jest niczym innym, aniżeli pojęciem moralności w warunkach skończonych istot rozumnych. W imperatywie kategorycznym zastosowuje Kant swą podstawową tezę metaetyczną do istot tego typu co człowiek. Imperatyw kategoryczny, inaczej bezwarunkowy, należy zdaniem Kanta odrżnić od imperatyww hipotetycznych, inaczej warunkowych. Ten pierwszy wyraża bezwarunkową konieczność czynu, niezależnie od korzystnych czy niekorzystnych skutkw. Te drugie wyrażają konieczność warunkową, uzależnioną od wyznaczonego celu i prowadzących do niego środkw. Imperatywy hipotetyczne są regułami osiągania np. przyjemności, korzyści czy szczęścia. Nie mają charakteru moralnego, gdyż dotyczą dbr poza-moralnych; stwierdzają tylko to, do czego wola faktycznie dąży, a nie to do czego dążyć powinna. Tylko imperatyw kategoryczny nakazuje czyny dobre same w sobie, ktrych należy pragnąć dla nich samych, a nie dla jakiś innych celw, jak przyjemność, korzyść czy szczęście.



Imperatywy hipotetyczne dzieli na problematyczne i asertoryczne; mają charakter problematyczny, jeśli odnoszą się do możliwych celw ludzkich dążeń; charakter asertoryczny, jeśli odnoszą się do realnych, faktycznych dążeń, wynikłych z natury człowieka. Pierwsze są praktycznymi, technicznymi prawidłami zręczności, formowanymi z wykorzystaniem pomysłowości oraz wiedzy naukowej; drugie są pragmatycznymi radami roztropności, zalecającymi czyny służące do osiągnięcia szczęścia, ktre jest podstawowym, powszechnym dążeniem każdego człowieka.



Ani imperatywy techniczne dotyczące sprawnego osiągania celw naukowych, ani pragmatyczne, dotyczące osiągania pomyślności, nie są, wg Kanta, imperatywami moralnymi. Takim imperatywem jest tylko imperatyw kategoryczny. Jako zasada rozumu praktycznego sprawia on, że wola może się uwolnić od heteronomicznych bodźcw pochodzących bądź z naszych naturalnych inklinacji do zachowania życia czy osiągnięcia szczęścia, bądź od innych podmiotw. W ten sposb spełniony jest podstawowy i nieodzowny warunek moralności: wola, determinując się regułą praktycznego rozumu, jest wolą autonomiczną, wolną. Czyn spełniony z obowiązku jest czynem bezinteresownym, podjętym dla niego samego, a nie dla osiągnięcia innych celw, np. przyjemności czy szczęścia. Imperatyw kierując wolą sprawia, że staje się ona wolą dobrą; kierując subiektywnymi maksymami działania, podnosi je do rangi obiektywnego prawa moralnego.



Pierwsza formuła imperatywu przywołuje najbardziej oglne, formalne podstawy rozumnego, dobrego chcenia, autonomii i samozwiązania woli, czyli podstawy praktycznego porządku moralnego, ktry wyraża powszechność norm, Jest ona zasadą formalną, gdyż określa w jaki sposb osoba rozumna o dobrej woli chce, ale nie określa czego to chcenie dotyczy. Czyni to druga, bardziej treściowa formuła imperatywu, ktra wprowadzając pojęcie celu działania – określa materię, przedmiot chcenia. Osoba w swym człowieczeństwie, w swej godności okazuje się w niej celem samym w sobie, celem, ktrego nie wolno użyć jako środka do innego celu. W ten sposb zostaje zagwarantowana pozycja osoby – podmiotu oraz jej indywidualnej autonomii. Trzecia formuła uzgadnia ze sobą autonomię indywidualnych podmiotw, określa ich stosunek do samych siebie.



Biografia Kanta nie jest rzeczą szczeglnie interesującą, to przecież jego dzieło fascynuje historyka myśli filozoficznej. Odnajduje w nim punkt węzłowy rozwoju naszej kultury, klamrę zamykającą epokę Oświecenia i początek nowej formacji intelektualnej. Filozofia po Kancie jest już inna niźli filozofia przed Kantem. Jego system wprowadził upowszechnił nowy sposb zadawania filozoficznych pytań i udzielił nowych odpowiedzi.



System Kanta stanowił ambitną prbę wielkiej syntezy. Zwracał się przeciwko filozoficznym cyklopom, nazywanym tak nie tyle z racji siły, ile jednooczności ludzkiej. Kant, ktry począł filozofować pod przemożnym wpływem tradycji Leibniza, strywializowanej w szkole Wolffa, i ktrego krytycyzm Hume’a przebudził z dogmatycznej drzemki, obie te odmienne postawy usiłował załączyć i zharmonizować. Ale każdy światopogląd, będący spoistą całością, nie zaś elektrycznym nagromadzeniem rżnorakich wątkw, odmiennej proweniencji, wymaga jednolitej perspektywy teoretycznej, określonego punktu widzenia, ktremu zostają podporządkowane wszelkie tezy systemu. Dla Kanta takim właśnie układem odniesienia była jego koncepcja człowieka: istoty empirycznej, zmysłowej i zarazem rzeczy samej w sobie. To właśnie miał na myśli, gdy formułował swoje sławne zawołanie: Niebo gwiaździste nade mną, prawo moralne we mnie.





Bibliografia:



Historia filozofii – Władysław Tatarkiewicz

Filozofia od podstaw – Nigel Warburton

Uzasadnienie metafizyki moralności Warszawa 1984

Kant – seria Myśli i Ludzie - Tadeusz Kroński






Przykadowe prace

Biografia - Maksymilian Gierymski.

Biografia - Maksymilian Gierymski. Maksymilian Gierysmki (1846-1874), zmarły już w dwudziestym smym roku życia. Teoria naturalizmu sprawdzała się w jego dziełach o tyle, że były one malowane w sposb nadzwyczaj obiektywny i drobiazgowy, jak gdyby fotograficzny. Korzystał z usł...

Przyczyny "Jesieni Ludw"1989-1991, jej przebieg i następstwa międzynarodowe.

Przyczyny "Jesieni Ludw"1989-1991, jej przebieg i następstwa międzynarodowe. Wstęp: Jesień Ludw stała się momentem przełomowym w skali historii. Nigdy wcześniej nie doszło do wyzwolenia spod kurateli reżimu takiej liczby ludności i nigdy zmiany nie objęły tak...

Jaki obraz Polakw wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski wynikające z analizy podanych fragmentw powieści He

Jaki obraz Polakw wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski wynikające z analizy podanych fragmentw powieści Henryka Sienkiewicza. Zwrć uwagę na ich znaczenie w kontekście całości pow Jaki obraz Polakw wyłania...

Priam u Achillesa

Priam u Achillesa Żyjemy w świecie w ktrym ważną umiejętnością jest przebaczanie. Jakże często nienawiść i żądza władania jest bardziej dostrzegalnym elementem naszego życia niż miłość. Aby temu zapobiec, należy kształtowa&#...

Prezentacja Motyw tańca i jego funkcja w utworze literackim. Przedstaw na wybranych przykładach utworw z rżnych epok

Prezentacja Motyw tańca i jego funkcja w utworze literackim. Przedstaw na wybranych przykładach utworw z rżnych epok I. Literatura podmiotu: Mickiewicz Adam, Pan Tadeusz, Czytelnik, Warszawa 1984 Przerwa – Tetmajer Kazimierz, Melodia mgieł nocnych [w:] Liryki, str. 88, Algo, Toruń...

Jak ludzie średniowiecza wyobrażali sobie śmierć i jakie odczucia, skojarzenia, refleksje ona w nich wywoływała?

Jak ludzie średniowiecza wyobrażali sobie śmierć i jakie odczucia, skojarzenia, refleksje ona w nich wywoływała? Większość wydanych i pisanych utworw w średniowieczu była anonimowa. Tematem dzieł było życie duchowne człowieka wierzącego w Boga. Prze...

Warunkowanie lęku

Warunkowanie lęku Robert Hock opisał w swojej książce (2003) klasyczny eksperyment przeprowadzony przez behawiorystw na jedenastomiesięcznym Albercie B., wychowującym się niemal od urodzenia w jednym z nowojorskich szpitali dziecięcych. Był on zdrowy od urodzenia , na og&#...

Choroby nerek i pęcherza moczowego oraz ich zapobieganie

Choroby nerek i pęcherza moczowego oraz ich zapobieganie Drogi moczowe tworzą wydajny system oczyszczający organizm z ubocznych produktw przemiany materii i nieczystości. W skład tego delikatnego układu wchodzi sześć narządw – dwie nerki, dwa moczowody, pechem moczowy oraz cew...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry