• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Unia lub...

Nawigacja

Unia lubelska



Unia lubelska


Dlaczego doszło do Unii polsko-litewskiej w Lublinie?



Ruch egzekucyjny nie podjął problemu pełnego zjednoczenia ziem polskich, natomiast głwny wysiłek obrcił na scalenie z Polską państwa litewskiego. Dążenia te wychodziły zarwno ze strony polskiej, jak i litewskiej. Dla szlachty polskiej unia realna z Litwą oznaczała poważne ułatwienia politycznej i gospodarczej ekspansji na wschd. Wprawdzie część egzekucjonistw myślała raczej o ugruntowaniu pozycji Polski nad Bałtykiem, ale większość uważała za korzystniejsze i wymagające mniejszego wysiłku finansowego oraz militarnego rozprzestrzenienie się na ziemie litewsko-ruskie. Przed 1569 rokiem Litwa - dziedzicznie państwo Jagiellonw - była krajem o zupełnie innym ustroju niż Korona. Sejm litewski na przykład mgł jedynie przedkładać wielkiemu księciu prośby, ktre ten przyjmował lub odrzucał. Szeroką władzę miała także rada wielkoksiążęca, podejmująca decyzje pod nieobecność panującego. Jagiellonowie podtrzymywali odrębność państwową Wielkiego Księstwa, w czym popierali ich możnowładcy. Szlachta litewska z zazdrością spoglądała na przywileje szlachty koronnej (sądy ziemskie, sejmiki). Było oczywiste, że zacieśnienie unii obu państw musi być związane z przyjęciem polskich, atrakcyjniejszych dla społeczeństwa rozwiązań ustrojowych. Unia obu państw była rwnież tym bardziej konieczna, że bezpotomna śmierć Zygmunta Augusta mogła doprowadzić do zerwania więzw łączących oba państwa. Sam krl, początkowo niechętny takiemu rozwiązaniu, ktre musiało prowadzić do osłabienia stosunkowo silnej pozycji władcy na Litwie, pod koniec swego życia nie bez wpływu doświadczeń z wojny z Iwanem IV stał się zdecydowanym rzecznikiem unii. Przeciwko zastąpieniu unii personalnej na unię realną szlachty polskiej stanęli magnaci litewscy. Obawiali się oni utraty swojej pozycji, dającej im możliwość decydowania o sprawach Litwy.



Unia Lubelska



Rokowania polsko-litewskie rozpoczęły się na sejmie 1563-1564, gdzie Zygmunt August przelał swe prawa dziedziczne do Litwy na Koronę. Początkowo pertraktacje nie dały jednak rezultatu. Magnateria litewska, nie chcąc tracić swej dominującej pozycji, godziła się tylko na luźny związek. Rozstrzygnięcie zapadło na wsplnym sejmie polsko-litewskim w Lublinie w 1569. Gdy niezadowoleni magnaci litewscy, w trzecim miesiącu obrad prbowali przerwać toczące się tam rokowania i wrcili na Litwę, posłowie i senatorzy koronni oraz litewscy zwolennicy unii zareagowali natychmiast. Zygmunt August ogłosił wcielenie do Korony pogranicznych obszarw skolonizowanego przez drobną szlachtę mazowiecką Podlasia, a także Wołynia i Naddnieprza. W czerwcu na wniosek posłw z Wołynia do Korony włączono rwnież wojewdztwa kijowskie i bracławskie. Zygmunt August doprowadził do formalnego zrwnania kniaziw i panw ze zwykłą szlachtą. Sejm ten zrwnał w prawie państwowym katolikw i prawosławnych. To właśnie umożliwiło zreformowanie sądownictwa na Litwie i wprowadzenie ustroju sądowego na wzr polski. W obliczu tego faktu i pod wzrastającym naciskiem średniej szlachty magnaci litewscy wrcili do Lublina, gdzie 1 lipca zaprzysiężono unię między obu państwami. Krl Zygmunt August unijne akty wystawił trzy dni pźniej. Unia Lubelska przewidywała posiadanie wsplnego, razem wybieranego władcy, wsplny sejm, senat i monetę tej samej wartości, (choć wybijanej oddzielnie na Litwie i w Koronie). Oba kraje miały prowadzić wsplną politykę zagraniczną i wojskową, jakkolwiek pozostały odrębne dla Litwy urzędy, włącznie z najwyższymi, odrębne wojsko, skarb i sądownictwo. Utrzymały się także liczne odrębności ustrojowe. Na skutek sprzeciwu panw litewskich Wielkiego Księstwa nie objęła egzekucja dbr i praw, nie przeprowadzono w nim lustracji, i nie pobierano z dbr państwowych kwarty. Natomiast szlachta polska i litewska mogła na terenie całego państwa swobodnie nabywać dobra i osiedlać się. W ten sposb z Polski, Litwy i opanowanych przez nie ziem ruskich stworzono wielonarodowościową Rzeczpospolitą - Rzeczpospolitą Obojga Narodw, w ktrej wyłącznie szlachta mogła się cieszyć pełną swobodą i wolnościami. Pośrednim skutkiem unii był też awans Warszawy do roli stolicy Rzeczypospolitej polsko-litewskiej. Jakkolwiek Krakw, a w pewnej mierze rwnież Wilno zachowały uprawnienia miast stołecznych, w Warszawie odtąd zbiera się systematycznie sejm, tutaj odbywa się elekcja, a od przełomu XVI i XVII w. rezyduje krl ze swym dworem i doradcami.



Skutki Unii Lubelskiej



Unia Lubelska spotkała się z wieloma rozbieżnymi ocenami w literaturze historycznej, zarwno polskiej, jak i obcej. Większość historykw polskich kładła dawniej nacisk na dobrowolność związku i jego trwałość, widząc w unii polsko-litewskiej przykład rozwiązania problemu państwa federacyjnego, ktre nie miało sobie rwnych w wczesnej Europie, opierającej tego rodzaju związki na zasadach dynastycznych. Krytyka unii, zarwno ze strony części historykw polskich, jak i rosyjskich, ukraińskich, białoruskich czy litewskich, dotyczyła głwnie jej aspektw narodowych i klasowych. Chodziło przede wszystkim o to, że unia miała ściśle szlachecki charakter i była przeprowadzona wyłącznie w interesie tej klasy, co pociągnęło za sobą wzmożony ucisk chłopstwa, zwłaszcza na terenach litewsko-ruskich. Wskutek tego, a także wskutek masowej polonizacji warstwy panującej unia miała się przyczynić także do osłabienia i opźnienia rozwoju ludności ruskiej, a w pewnej mierze także litewskiej. Przyjmowano ponadto, że negatywnym skutkiem unii dla polskiego rozwoju narodowego było nadmierne zaangażowanie i rozproszenie elementu polskiego na wschodzie oraz zahamowanie procesu centralizacji państwa, utrudnionego przez jego dwuczłonowość. Nie wydaje się słuszne traktowanie na jednej płaszczyźnie unii realnej z Litwą i wcielenia ziem ruskich do Korony. Właśnie włączenie tych olbrzymich połaci wschodnich do Korony postawiło Polskę przed problemami, ktrych nie zdołała rozwiązać. Przede wszystkim chodziło o miejsce ludności ruskiej w federacyjnym państwie. Wcielenie bowiem zamieszkanych przez tę ludność obszarw do Korony zamiast zapewnienia im miejsca odrębnego członu doprowadziło w XVII w. Do długotrwałego kryzysu, ktrego nie była zdolna opanować Rzeczpospolita ani siłą, ani przez nową, proponowaną, lecz nie dającą się już zrealizować unię. Ponadto wyłoniła się znw sprawa pozycji magnaterii w państwie. Od dawna bowiem tereny te, zwłaszcza Wołyń i Naddnieprze, stanowiły domenę wpływw wielkich magnatw pochodzenia ruskiego. Siły magnaterii w Koronie zostały znacznie wzmocnione, co ważniejsze - otworzyły się możliwości dalszego ich wzrostu. Naddnieprze stało się bowiem obszarem ożywionej działalności kolonizacyjnej, organizowanej najczęściej przez magnatw z całej Rzeczypospolitej lub prowadzącej do wytworzenia się na bezpańskich nieraz terenach nowych, wielkich latyfundiw magnackich. Wzmogło to niesłychanie potęgę ekonomiczną, a z nią i wpływy polityczne magnaterii w Polsce. Wspłdziałanie zaś szlachty w tej akcji osadniczej prowadziło tylko w trudnych warunkach kresowych do jej większego uzależnienia się od magnaterii. Rozwiązanie tego problemu, jak się wydaje, możliwe tylko przy wykorzystaniu i zorganizowaniu osadnictwa kozackiego, jako przeciwwagi wobec wielkich latyfundiw. Wymagało to jednak całkowitej rewizji stosunku szlachty d uprawnień kozackich, łącznie z nadaniem przywilejw szlacheckich. Zdobyła się na to szlachta znw zbyt pźno i połowicznie. Chociażby więc z tych przyczyn trzeba uznać sposb włączenia i organizacji ziem ukraińskich w ramach Korony w 1569 r.za jeden z najistotniejszych powodw przyszłego kryzysu Rzeczypospolitej szlacheckiej. Nie wydaje się natomiast, by taką samą ocenę można było zastosować do unii z Litwą. Była ona oparta na zasadzie kompromisu i porozumienia między obu partnerami, z ktrych każdy wynosił pewne zyski i straty. Nastąpił niewątpliwy wzrost siły militarnej i autorytetu Rzeczypospolitej Obojga Narodw w polityce europejskiej. Zahamowane zostało zagrożenie Litwy ze wschodu. Polska opłacała to skoncentrowaniem głwnych wysiłkw nad problemami odległymi od dotychczasowych jej zainteresowań międzynarodowych, wciągnięciem jej w wir rywalizacji na wchodzie, podporządkowaniem w znacznym stopniu swych interesw litewskim. W ograniczonym stopniu niedogodności te wyrwnywał fakt, że Litwa odtąd nie mogła prowadzić samodzielnej polityki i stawiać Korony przed faktami dokonanymi. Z czasem ujemne skutki unii miały się odbijać coraz silniej, zwłaszcza, gdy opozycja litewska utrudniała jednolitość wystąpień państwa polsko-litewskiego. Niemniej związek polsko-litewski okazał się tworem wyjątkowo trwałym i doprowadził do znacznego struktury społeczno-politycznej i kulturalnej obu krajw. Nie można zaprzeczyć, że działo się to w dużym stopniu kosztem samodzielnego rozwoju Litwy, wkład bowiem jaj mieszkańcw w życie kulturalne i polityczne Polski był bardzo poważny.



Jak funkcjonowała I Rzeczpospolita?



Kto rządził Rzeczpospolitą?

Wbrew rozpowszechnionej opinii, krl Rzeczpospolitej miał całkiem szerokie możliwości działania. Przede wszystkim sam dobierał sobie wspłpracownikw: mianował ministrw, senatorw oraz urzędnikw ziemskich. Nominacje były, co prawda, dożywotnie, ale możliwość rozdawania w dzierżawę państwowych dbr ziemskich (krlewszczyzn) ułatwiała związanie z dworem pożądanych osb, a hierarchia godności - pozbycie się niewygodnych ludzi drogą awansu. Najważniejszą instytucją Rzeczypospolitej był sejm, zwoływany co 2 lata na 6 tygodni (sejm zwykły) lub w razie potrzeby na 2 tygodnie. Do kompetencji sejmu należało: stanowienie podatkw i nowych praw, wspłprowadzenie polityki zagranicznej, decydowanie o rekrutacji wojsk zaciężnych, pospolitym ruszeniu i lennach oraz - formalnie - kontrola rządu. Formę bezpośredniego udziału szlachty w rządzie stanowiły sejmiki, czyli zjazdy całej szlachty ziemi, wojewdztwa lub prowincji. Sejmiki wybierały posłw na sejm, deputatw do trybunałw, kandydatw na sędziw ziemskich.



Jak wymierzano sprawiedliwość?

Rzeczpospolita była państwem stanowym, więc w innych sądach i wg.innego prawa sądzono szlachtę, duchownych, mieszczan i chłopw, a także Żydw, Ormian, Tatarw i ludność innych nacji. Na rżnice prawne między stanami składały się rżnice terytorialne: na Litwie obowiązywał Statut Litewski (III), Korona natomiast nie doczekała się jednolitego spisu praw całego kraju. Przestrzegano prawnych odrębności Mazowsza i Prus Krlewskich, a w wojewdztwach ukraińskich stosowano Statut Litewski (I). Szlachta osiadła procesowała się o granice dbr przed sądem podkomorskim, sprawy o rozbj na drodze, napad na dom, podpalenie i gwałt - rozstrzygano przed sądem grodzkim, inne sprawy - przed sądem ziemskim. W rozstrzyganiu spraw o obrazę majestatu, zdradę stanu, nadużycia finansowe wyższych urzędnikw, w sądzeniu zbrodni zagrożonych karą śmierci i konfiskatą dbr oraz banicją kompetentny był sąd sejmowy, obradujący pod przewodnictwem krla. Duchowni podlegali sądom kościelnym, w ktrych obowiązywało prawo kanoniczne. Ponieważ wyłączne prawo sądzenia poddanych miał właściciel dbr, prawa sądowe mieszczan i chłopw zależały w pewnym stopniu od tego, kto był właścicielem miasta lub wsi. Większość miast rządziła się prawem niemieckim. Według niego mieszczanie mieli własne sądy miejskie, a odwoływać się mogli do sądu wyższego prawa niemieckiego na zamku krakowskim. Chłopw sądziła ława wiejska z wjtem według prawa wiejskiego niemieckiego lub polskiego. W czasie bezkrlewi w miejsce sądw zwykłych powoływano sądy kapturowe.

Kto bronił granic państwa?

W zasadzie Korona i Litwa osobno troszczyły się o bezpieczeństwo swoich granic. Głwnym frontem Polski były granice z Turcją i chanatem krymskim, Litwy - granica z Rosją. Praktycznie, w czasie większych wojen wojska koronne i litewskie wspłdziałały ze sobą. Rzeczpospolitej broniły wojska zaciężne i pospolite ruszenie szlacheckie. Stałą siłę zbrojną państwa stanowiło wojsko zaciężne, w zależności od potrzeb - piechota lub jazda. Początkowo utrzymywał je krl - uchwalona na ten cel kwarta pozwalała na opłacenie 3500-4000 jazdy, tzw. Wojska karcianego.



W jakich szkołach zdobywano wiedzę?

Jednolity system szkolnictwa stworzyła dopiero Komisja Edukacji Narodowej. Wcześniej szkoły nie miały spjnego programu. Generalnie nauczanie odbywało się na trzech poziomach: w szkołach parafialnych, w gimnazjach, kolegiach lub innych szkołach zakonnych, i w akademikach.





Przykadowe prace

Ankieta hotelu

Ankieta hotelu 1. Płeć kobieta mężczyzna 2. Wiek od 18 - 26 27 - 36 37 - 46 47 - 56 powyżej 56 3. Miesiąc pobytu ...................... 4. Skąd dowiedział/a się Pan/i o naszym hotelu? ulotki reklamy w internecie reklamy w prasie ...

Pedagogika Personalistyczna

Pedagogika Personalistyczna Pedagogika Personalistyczna Pedagogika ta wywodzi się od pojęcia personalizm, termin ten zaś oznacza ?osoba?. Pierwotnie określał ideę osobowego Boga. To Ch.Renouvier jako pierwszy, dzięki swoim pismom, ukazał personalizm jako ?doktrynę o osobowoś...

Streszczenie - Robinson Kruzoe

Streszczenie - Robinson Kruzoe Do roku 1654 mieszkał w angielskim mieście Hull. Robinson był zawsze marzycielskim młodzieńcem. Marzył o podrżach morskich i o byciu marynarzem. Lecz jego ojciec nie zgadzał się by jego syn podrżował po świecie, ponieważ już ...

Walory turystyczne i historia białegostoku

Walory turystyczne i historia białegostoku Krtka historia miasta Białystok... Mieszkańcom i turystom znane są dwie interpretacje nazwy naszego miasta. Jedna z nich jest pochopnie wiązana z białym stokiem, rozumianym jako wzniesienie. Jednak słowo stok oznaczało rzekę (od "stac...

Oleńka Billewiczwna i Izabela Łęcka przeniesione do naszych czasw.

Oleńka Billewiczwna i Izabela Łęcka przeniesione do naszych czasw. Oleńka Billewiczwna i Izabela Łęcka są pierwszoplanowymi postaciami kobiecymi w Potopie Sienkiewicza i Lalce Prusa. Pochodzą ze znakomitych rodw (jedna ze szlachty, druga z arystokracji). Są młode, piękne...

Obraz pozytywistycznej wsi w utworach E.Orzeszkowej, H.Sienkiewicza i B.Prusa.

Obraz pozytywistycznej wsi w utworach E.Orzeszkowej, H.Sienkiewicza i B.Prusa. Pozytywistyczna wieś ? oaza spokoju i symbol pracy, a może tragiczne życie zacofanych mieszkańcw i ich społeczne odrzucenie. Ktry obraz był bliższy twrczości Elizy Orzeszkowej, Bolesława Prusa i Henryka ...

Akceleratory cząstek pojęcie i funkcja.

Akceleratory cząstek pojęcie i funkcja. Akceleratory pojęcie i funkcja. Akceleratory - są to urządzenia służące do przyspieszenia cząsteczek naładowanych, czyli do nadawania im energii od kilkudziesięciu keV do kilkuset GeV. Akceleratory dzielimy na akceleratory elektron...

Dwa sposoby literackiego kreowania bohatera – analiza i interpretacja porwnawcza fragmentw Gloria victis Elizy Orzeszkowej i Kompleksu polskiego Tadeusza Konwickiego

Dwa sposoby literackiego kreowania bohatera – analiza i interpretacja porwnawcza fragmentw Gloria victis Elizy Orzeszkowej i Kompleksu polskiego Tadeusza Konwickiego Wiele postaci z historii lub literatury było opisywanych przez kilku rżnych twrcw. Każdy z tych opisw jest zupełnie inny, nawet je&#...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry