• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Wielkie o...

Nawigacja

Wielkie odkrycia geograficzne



Wielkie odkrycia geograficzne




PRZYCZYNY WIELKICH WYPRAW GEOGRAFICZNYCH



Wiek XV zapoczątkował okres wielkich wypraw geograficznych, ktre pźniej zaowocują kolonializmem europejskim. Te wyprawy geograficzne dały także Europejczykom nowe spojrzenie na kształt świata. Przyczyny wypraw geograficznych można podzielić na trzy grupy: przyczyny gospodarcze, społeczne i kulturowe. Nie jest przypadkiem, że cały ruch wypraw geograficznych rozpoczął się w Hiszpanii i Portugalii. W XIV w. a zwłaszcza w XV oba te kraje przeżywały poważny kryzys gospodarczy. Przede wszystkim coraz gorzej wyglądała sytuacja ekonomiczna szlachty, nie było już ziemi, ktrą szlachcic mgł otrzymać od krla. Rody szlacheckie były liczne , i te rody ubożały, spadła stopa życiowa. Jako sposb rozwiązana tego problemu uważano ekspansję. Europa Zach.- Francja była w tym czasie silna, walka z nim nie przyniosłaby żadnych pozytywnych efektw. Zaczęto więc rozglądać się za terenami, ktre można by podbić, by w ten sposb podreperować budżet. Ponadto w Hiszpanii XV w. to okres ciągłej walki z niewiernymi – Arabami. Skarbiec krlewski po tych walkach był pusty. Podatki szły na prowadzenie wojny. W 1492 r. upadła ostatnia arabska twierdza na Płw. Iberyjskim - Granada. Wwczas pojawił się problem co zrobić z wojskiem, ktre dotychczas walczyło z niewiernymi nagle stało się bezrobotne. To także było przyczyną szukania nowej ziemi, gdzie można było skierować to wojsko. Często jako powd wypraw wskazywany jest fakt, że w 1453 r. Turcy zdobyli Konstantynopol. Niektrzy uważają, że zdobycie Konstantynopola spowodowało zanik handlu Europy ze wschodem. Jest to nieprawda. Europa nie posiadała już kruszca, nie posiadała już złota, by prowadzić handel ze wschodem. Turcy, jeśli przyczynili się do zaniku handlu, to tylko w tym sensie, że jako pośrednicy podbili ceny. Ale i tak Europy nie było stać na towary ze wschodu. Towarw ze wschodu Europa zach. Sprowadzała bardzo dużo, sprowadzała imbir, gałkę muszkatołową, cynamon, sprowadzano kadzidła: mirrę, aloes, sprowadzano jedwab. Cena towaru sprawiła, że Europa poszukiwała nowej drogi na wschd. Dużym problemem Europy średniowiecznej była nieznajomość geografii, to nie sprzyjało wyprawom, rozwojowi żeglarstwa. Ziemia przedstawiana była jako prostokąt, koło. Lepiej geografię znali Arabowie, i to właściwie dzięki nim Europa zach. odkryła dzieła starożytnych. Przekonano się i zaczęto głosić, że ziemia może mieć kształt kulisty. Wraz z tym zaczyna się rozwj sztuki żeglarskiej, zaczyna się budowa okrętw o większej wyporności, ktre mogą zabrać więcej towarw. Zaczęto w żeglarstwie stosować igłę magnetyczną. Ponadto kiedy w 1492 r. krlowa Izabela oraz Ferdynand – krl Hiszpanii wyrazili zgodę na pierwszą podrż Krzysztofa Kolumba, właściwie nie mieli wyboru. Krlowie katoliccy Hiszpanii przeprowadzili akcję, ktra miała na celu usunięcie z Hiszpanii wszystkich Żydw, ktrzy nie przyjęli chrztu. Po wypędzeniu Żydw skarbiec państwa został pusty. Pierwszym badaczem, ktry wnisł coś nowego do poglądu na kształt świata był Włoch Marco Polo. Popłynął on do Indii. Swoje wrażenia z podrży opisał w pamiętnikach, a także w dziele Opisanie świata. Do wielkich odkrywcw zaliczyć można także Normanw. Ich dziełem było odkrycie Grenlandii, Islandii i prawdopodobnie to oni jako pierwsi przybyli do Ameryki, przed Kolumbem, z tym, że swojego odkrycia nie nagłośnili. Dotarli prawdopodobnie do płn. wybrzeży Ameryki Płn. do krainy śniegu, nie wkroczyli w głąb lądu.



WYPRAWY KRZYSZTOFA KOLUMBA



Krzysztof Kolumb był genueńczykiem. Znał swego poprzednika Marco Polo. Był także człowiekiem związanym z morzem, morze nie było mu obce. W latach 1484-1485 Krzysztof Kolumb przebywał na dworze krla Portugalii Jana II. Prbował nakłonić tego krla do wyprawy morskiej do Japonii i do Chin. Kolumb twierdził, że ziemia jest kulista, zatem nie ma sensu jak to chcieli Portugalczycy płynąć wzdłuż brzegw Afryki, ktra nie wiadomo gdzie się kończy, ale płynąc na zachd od Portugalii można dopłynąć do Japonii. Krzysztof Kolumb liczył, że całość trasy do Japonii wyniesie zaledwie 2600 mil morskich. Okazało się, że Kolumb się pomylił, gdyż ta trasa wynosiła 10600 mil morskich. Projekt Krzysztofa Kolumba został w Portugalii odrzucony. Portugalczycy mieli już przygotowaną wyprawę wzdłuż brzegw Afryki i wydawała się ona bardziej pewna. Poza tym nauka geograficzna w Portugalii była bardziej zaawansowana. Wwczas Kolumb opuszcza Portugalię i zjawia się na dworze krlowej Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Kastylijskiego. Przedkłada ten sam projekt, projekt zostaje odrzucony. Argumentacja jest zupełnie inna. Kolumba zaatakowała inkwizycja. Kolumb twierdził, że ziemia jest kulista, dla średniowiecza ziemia była płaska, co najwyżej miała kształt okręgu, Kolumb za swe poglądy został potępiony. Izabela Kastylijska jako władca katolicki nie mogła zgodzić się na to, by popierać projekt sprzeczny z wiarą. Taka sytuacja przetrwała do 1492 r. Wtedy padła Grenada, także w tym roku krlowie hiszpańscy wypędzają Żydw i okazało się, że skarb państwa jest pusty. Krlowie katoliccy przypomnieli sobie o ofercie Kolumba. Ta oferta mogła być pozytywna i zasilić skarb państwa. Dlatego w 1492 r. Izabela i Ferdynand decydują się na poparcie propozycji Kolumba. Wwczas została spisana umowa między Kolumbem a parą krlewską. Na mocy tej umowy Kolumb został mianowany dożywotnim admirałem, gubernatorem i wicekrlem nowo odkrytych terenw. 1/10 dochodw z nowo odkrytych terenw miała należeć do Kolumba, 9/10 do skarbca krlewskiego. W zamian za to Kolumb obiecywał pokrycie 1/8 kosztw wyprawy. 7/8 pokrywała para krlewska. Kolumb otrzymał trzy okręty na swoją wyprawę: okręt admiralski Santa Maria o wyporności ponad 100 ton oraz dwa mniejsze okręty – Pinta i Nina. Załoga Kolumba nie była załogą wykwalifikowaną. Kolumbowi było bardzo ciężko zdobyć marynarzy w podrż w nieznane, dlatego mniej więcej połowa załogi to byli kryminaliści, ktrzy mieli do wyboru albo dożywotnie więzienie albo podrż w nieznane. Wyprawa wyruszyła 3 lipca 1492 r. z portu Palos de la Frontera. Pierwszym etapem podrży były Wyspy Kanaryjskie wcześniej odkryte, następnie Kolumb popłynął wzdłuż 28 rwnoleżnika na zachd. 12 października po 3 miesiącach wyprawy, kiedy cała załoga okrętu była już zmęczona i właściwie Kolumbowi groziła śmierć, Juan Rodrigez Bermejo zobaczył z bocianiego gniazda ląd. Była to wyspa, ktrą Kolumb nazwał na cześć Zbawiciela - San Salwador. Mieszkańcw wyspy nazwano Indianami. 28 października Kolumb dotarł do Kuby, następnie odkrył kolejna wyspę Haiti /Hispaniola/ oraz mniejsze wyspy, ktre nazwał Izabela i Fernandina na cześć pary krlewskiej. Wyprawa Kolumba nie była łatwa. Załoga po 3 tygodniach żeglugi zaczęła się buntować, kiedy okazało się że nie widać lądu. 29.09. w swoim pamiętniku Kolumb zapisał, że powstał bunt. 11.10. postawiono Kolumbowi ultimatum – jeżeli w ciągu 24 godzin nie zobaczą lądu ma nakazać odpływ. Na szczęście dla Kolumba 12 października zobaczono ląd. Następnie nastąpił kryzys, na przełomie stycznia i lutego okazało się, że statek admiralski Santa Maria zatonął i Kolumb nakazał powrt do ojczyzny. 15 marca 1493 r. dwa okręty wrciły do Palos. Jesienią 1493 r. wyruszyła kolejna wyprawa. Tym razem wyprawa lepiej wyposażona, licząca więcej statkw. Wyprawa trwała 1,5 roku. Między innymi w czasie tej wyprawy Kolumb odkrył Jamajkę. Kolejna wyprawa miała miejsce w 1498 r. Właściwie dopiero w czasie tej wyprawy Krzysztof Kolumb zobaczył stały ląd. Była to Ameryka Południowa, ale właśnie wtedy los od Kolumba odwrcił się. Przeciwko jego rządom wybuchło powstanie. Kolumb został aresztowany, oskarżony o nadużycia, wysłano go do Hiszpanii, gdzie miał być poddany sądowi inkwizycji. Co prawda w Hiszpanii został przez parę krlewską uniewinniony, ale na pewien czas zakazano mu wypraw. Ostatnią wyprawą jaka podjął była wyprawa w 1502 r. trwająca do 1504 r. Wwczas to Kolumb dotarł do wybrzeży Ameryki Środkowej – do Hondurasu.

Biorąc pod uwagę to czego Kolumb dokonał można powiedzieć, że koniec jego życia był tragiczny. Po powrocie z czwartej wyprawy zamieszkał w miejscowości Vailadolid ciężko chory i mając prawie status żebraka. Zmarł 20 maja 1506 r. właściwie nie wiedząc o tym, że odkrył Amerykę. Był przekonany, że dotarł do Japonii, do Chin, do Indii, a stały ląd, ktry widział w czasie trzeciej wyprawy uważał za biblijny raj. Tymczasem już i Portugalczycy i Hiszpanie zdawali sobie sprawę, że Kolumb nie dotarł do Indii, a odkrył nowy ląd.



WYPRAWY I ODKRYCIA PORTUGALCZYKW



Krzysztof Kolumb zmarł w przekonaniu, że odkrył Indie. Nie wiedział także, że już za jego życia inny podrżnik dotarł do Ameryki, aby podjąć badania nad tym lądem. Tą osoba był Amerigo Vespucci. Od jego imienia nazwano ląd – Ameryka. Za życia Kolumba było już jasne, że został odkryty nowy ląd. Wiedzieli o tym przede wszystkim Portugalczycy. Odkrycie morskiej drogi do Indii przypadło podrżnikowi portugalskiemu – Vasco da Gama. Zanim doszło do sfinalizowania wyprawy do Indii trzeba było wiele wysiłkw, trudw. Jednym z pierwszych żeglarzy portugalskich był Henryk Żeglarz. Jego brat był księciem Coimbry. Ten brat książę wydał takie prawo, ktre nadawało Henrykowi Żeglarzowi wyłączność na organizowanie wypraw w Portugalii. Każdy, kto chciał na wyprawę wyruszyć musiał się zgłosić do Henryka. Henryk Żeglarz jako pierwszy podejmuje wyprawy zarwno wzdłuż wybrzeży afrykańskich jak i w głąb Oceanii. Dziełem Henryka Żeglarza jest odkrycie wysp Madery w 1419 r., następnie Azorw w 1431 r. Dotarł także na wybrzeżu afrykańskim do przylądka Białego w 1441 r. Pźniej następuje czas przerwy. Dopiero, kiedy na tronie portugalskim zasiada krl Jan II wnuk Henryka Żeglarza, wychowany na wspomnieniach swojego dziadka podejmuje on wysiłek wspierania wypraw geograficznych, badania wybrzeży afrykańskich oraz szukania drogi do Indii. Jan II uważany był przez sobie wspłczesnych za władcę doskonałego. Mwiono o nim principe perfeito. Krlowa kastylijska Izabela mwiła o nim – hombre – człowiek, mężczyzna. W 1484 r. Jan II gościł na swoim dworze Krzysztofa Kolumba i odrzucił jego ofertę dotycząca podrży na zachd do Indii. Wwczas Kolumb znalazł się na dworze hiszpańskim. Pomiędzy dwoma dworami hiszpańskim i portugalskim doszło do rywalizacji. Rywalizacja zazwyczaj przyspiesza wszelki proces. Jan II w pierwszą podrż wysłał żeglarza Diago Cao. Diago Cao wypłynął z Lizbony, wzdłuż wybrzeży afrykańskich, następnie zbudował na Wybrzeżu Kości Słoniowej dwie murowane twierdze /pierwsze twierdze murowane/, następnie w swojej podrży dotarł do Konga. Ponieważ załoga była zmęczona, a pogoda także nie sprzyjała, wybrzeże afrykańskie było zamglone Cao podjął decyzje o powrocie. Cao na podstawie wczesnych obliczeń stwierdził, że dotarł do miejsca, w ktrym kontynent afrykański powinien się załamywać. Po powrocie do Portugalii chwalił się, że dotarł do końca Afryki. Jan II na jednym ze spotkań przed papieżem pochwalił się, że jego żeglarz odkrył koniec Afryki, ten pogląd Jana II wyśmiano. Uważano bowiem, że Afryka nie kończy się wcale. Po tym Diago Cao został odsunięty i Jan II podjął przygotowania do kolejnej wyprawy. Na czele wyprawy stanął Bartłomiej Diaz. Bartłomiej Diaz był człowiekiem ambitnym, upartym. W 1487 r. wypłynął z Lizbony. Popłynął ku wyspom Karaibskim, następnie wzdłuż wybrzeży Afryki dotarł do miejsca gdzie był Cao, następnie popłynął bardziej na południe, odkrył Przylądek Dobrej Nadziei, następnie Przylądek Igielny i zorientował się, że faktycznie dopłynął do załamania brzegu Afryki. Ale załoga była już wycieńczona. Załoga zaczęła się buntować, dlatego Diaz podjął decyzję o powrocie. Diaz nie był z tego zadowolony. Powiadomił swego krla Jana II, powiedział, że faktycznie dotarł do końca Afryki. Określono szerokość geograficzną, ale tym razem Jan II ukrył ten fakt. Było to spowodowane nie tylko wcześniejszym ośmieszeniem, ale także innymi przyczynami. Zaczął się zły czas dla Portugalii. Na tronie papieskim zasiadł Aragończyk spokrewniony z krlem hiszpańskim Ferdynandem – Aleksander VI Borgia. Hiszpania w tym czasie święciła triumfy. Krlowie otrzymują tytuł władcw katolickich. Umacnia się działalność inkwizytorw. W 1493 r. wraca ze swej pierwszej wyprawy Krzysztof Kolumb, twierdząc, że odkrył drogę do Indii. Gwiazda krla Jana zaczyna przygasać. Wszelkie jego działania toczą się teraz w tajemnicy. Tymczasem Aleksander VI Borgia wydał bullę 26.09.1493 r., w ktrej zlikwidował wcześniejsze ustalenia dot. podziału świata i odebrał Portugalii prawo do nabywania odkrytych ziem. To, co odkryli badacze Portugalii miało stanowić własność Hiszpanii. Jan II był świadom tego, że walki z papieżem nie wygra. Zakończyłaby się ona klęską, z drugiej strony nie chciał rezygnował z wypraw i zdobyczy. Dlatego postanowił na drodze dyplomatycznej porozumieć się z krlem Ferdynandem i Izabela Kastylijską. Przygotowano spotkanie, na ktrym miano określić nowy podział świata. Do spotkania doszło w 1494 r. w Hiszpanii niedaleko Valiadolid w miejscowości Tordesillas. Na tym spotkaniu przewagę mieli Portugalczycy. Po pierwsze wiedzieli o tym, że Kolumb nie odkrył Indii a odkrył nowy ląd. Nie zdawali sobie z tego sprawy Hiszpanie. Ponadto Portugalczycy wiedzieli, że Afryka się załamuje, czego nie wiedzieli Hiszpanie. Przygotowano dokument o nowym podziale świata. Podział ten miał przebiegać wzdłuż 40 stopnia szerokości geograficznej. To wszystko co znajdowało się bliżej Europy miało należeć do Portugalii. To wszystko co znajdowało się tym południkiem miało należeć do Hiszpanii. Obie strony zobowiązały się nie organizować wypraw odkrywczych, handlowych poza sferami swoich wpływw. Traktat podpisano 7 czerwca 1494 r. Portugalia odetchnęła, udało się jej dogadać z Hiszpanami. Dlatego w Portugalii rozpoczęto przygotowania do kolejnej wyprawy. Tym razem na czele wyprawy stanął Vasco da Gama. Projekt wyprawy był już gotowy w 1496 r. , ale w Portugalii zaczęła narastać opozycja przeciwko tym planom. Nie było pewne jak zachowa się Hiszpania w momencie, gdy dokona się jakiś odkryć. Bulla papieska nadal obowiązywała. Wbrew właściwie swoim doradcą krl portugalski Manuel podjął decyzję o organizowaniu wyprawy. W 1497 r. Vasco da Gama opuścił Portugalię. Początek wyprawy zapowiadał się bardzo pomyślnie. W ciągu 2 tygodni dotarto do Wysp Zielonego Przylądka , następnie w listopadzie już byli na Przylądku Dobrej Nadziei, w grudniu osiągnęli ostatni punkt znany tzw. Wyspę Św. Krzyża odkrytą przez Diaza. Dalsza podrż to była już podrż w nieznane. Wyczerpana załoga dotarła do Mozambiku. W 1498 r. w Mozambiku Vasco da Gama widząc zmęczenie załogi, postanowił odpocząć. Była to najgorsza decyzja jaką podjął, ponieważ miejsce w ktrym się zatrzymano dla Europejczykw było niewłaściwe. Załoga zachorowała na malarię. Część załogi wymarła. Zaczynało brakować wody pitnej. Następnie wyprawa po miesiącu ruszyła dalej. Szejk Mozambiku obiecał dać pilotw, ktrzy mieli poprowadzić wyprawę dalej. Ale z gry zażądał za to zapłaty. I faktycznie, kiedy 10 marca Europejczycy odprawiali mszę św. przed ostatnim etapem podrży, okazało się, że opłaceni piloci zniknęli. Vasco da Gama musiał opłacić kolejnych, tym razem jednak pilnowano ich bardzo starannie, by nie ulotnili się ponownie. 7 kwietnia okręty iwpłynęły do Mombassy. Właściwie tu wyprawa mogła się zakończyć. Tylko przypadek uratował Vasco da Gama i jego przyjacił. Otż szejk Mombassy postanowił zagarnąć okręty a załogę portugalską wyciąć. Wszystko działa się pod płaszczykiem przyjaźni. Na okrętach portugalskich niby na wieczerzy pojawili się tubylcy, wyznania muzułmańskiego i w czasie uczty miało dojść do zamachu na okrętach. Na szczęście dla Portugalczykw okręty wpadły na mieliznę. Podjęto alarm i tubylcy, ktrzy byli na okrętach myśleli, że wykryto spisek. Podjęli ucieczkę. Dwch złapano i przy pomocy tortur zmuszono do wyjawienia prawdy. Okazało się, że był przygotowywany zamach. W związku z tym dalej Vasco da Gama musiał sobie już radzić sam. Miał tych 2 ludzi, ich traktował jako pilotw. Oni też z Mombassy wyprowadzili okręty Vasco da Gamy na ostatnim etapie. W maju 1498 r. wyprawa Vasco da Gamy dotarła do brzegu indyjskiego do miejscowości Kalikat. Przyjęcie dla Portugalczykw było dziwne, gdyż okazało się, że tubylcy rozumieją język portugalski. Jeden z szejkw zapytał: a cż za diabeł was przyprowadził? Zawarto przyjazne stosunki. Portugalia uzyskała prawo do założenia swoich faktorii handlowych. Pod koniec sierpnia 1499 r. załadowane okręty w towary: przyprawy korzenne, sukna, jedwabie, bawełny wrciły do Portugalii. Zabrano rwnież tubylcw. Wwczas Portugalia rozgłosiła swj sukces, by pokazać, że to oni odkryli drogę do Indii, a nie Kolumb, ujawniono ten fakt. Podjęto wwczas przygotowania do lepiej wyposażonej wyprawy. Wyprawa miała liczyć blisko 1200 ludzi, 13 okrętw. Mieli to być kupcy, ktrzy właśnie dzięki Vasco da Gamie i założeniu faktorii mieli podjąć pracę w Indiach. Na czele wyprawy stanął jednak nie Vasco da Gama, a Pedro Cabral. Człowiek z cała pewności mniejszego formatu niż Vasco da Gama. Okręty, ktrymi dowodził zostały zniesione przez morskie prądy i ze zdumieniem odkryto fakt, że odkryto jakiś nowy ląd. Nazwano go Ziemią Krzyża Świętego, znany dzisiaj jako Brazylia. Nazwa Brazylia pochodzi od prostych, wysokich drzew – brasil. Zmierzono szerokość geograficzną i okazało się, że nowy ląd leży jeszcze w strefie wpływw portugalskich, nie hiszpańskich. Zanotowano odkrycie i wyprawa miała ruszyć dalej. Trzy okręty roztrzaskały się na skałach. Wyprawa ta dotarła do Kalikatu już bez przeszkd. Ale doszło do zatargw między kupcami portugalskimi i kupcami indyjskimi o miejsce budowy jednej z faktorii handlowych. W odpowiedzi na to Cabral rozkazał ostrzelać kilka okrętw z pielgrzymami i samo miasto Kalikat. Wszystko to co zyskał Vasco da Gama zostało stracone, od tej pory Portugalczycy nie byli mile widzianymi gośćmi.

Mimo tego, że Krzysztof Kolumb dotarł do Ameryki, Amerigo Vespuci podjął badania, Cabral odkrył Brazylię, została odkryta droga do Indii, nadal nie wiadomo było czy da się opłynąć Ziemię dookoła. W 1519 r. wyrusza wyprawa pod komendą Ferdynanda Magellana, ktra miał zbadać tę sprawę – czy da się opłynąć ziemię dookoła, czy faktycznie ziemia jest kulista. Wyprawa trwała 3 lata. Wypłynęła z hiszpańskiego portu Palos, stąd dopłynięto do Brazylii, wzdłuż brzegw Ameryki Płd. przez przesmyk koło Ziemi Ognia. W 1521 r. dopłynięto do Filipin. Tutaj w czasie penetracji jednej z wysp Magellan zginął. Wyprawa już bez Magellana pod dowdztwem Cano dopłynęła do wybrzeży Afryki, następnie przecięła Zatokę Gwinejską i powrciła do Hiszpanii. Stało się jasne, że można opłynąć ziemię dookoła, że ziemia jest kulą. Ale w związku z tym pojawiła się konieczność udoskonalenia wcześniejszego podziału świata.

Dopiero pźniej na arenę odkryć geograficznych i zdobyczy kolonialnych wchodzą takie państwa jak Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy. Odkrycia niemieckie i włoskie znajdują się bardziej w centrum Afryki.



KULTURA LUDW AMERYKI



Ameryka była odkryta przez Kolumba w 1982 r., ale nie świadczy to, że przedtem nie istniała i nie była zamieszkana. Kontynent amerykański zamieszkiwały ludy stojące na wysokim stopniu rozwoju cywilizacyjnego.



MAJOWIE

Kultura Majw rozwinęła się w płd części Meksyku. Społeczeństwo Majw podzielone było na kasty społeczne. Uprzywilejowaną rolę spełniały dwie kasty: kapłani i przywdcy. Te dwie klasy prowadziły ze sobą walkę o władzę. Przedstawiciele tych dwch klas znali się na nauce: astronomii, astrologii, matematyce. Ponadto trochę niższe miejsce w hierarchii społecznej zajmowali architekci, wojownicy, rzeźbiarze, artyści, jeszcze niżej stali rzemieślnicy. Najgorszą grupę stanowili rolnicy. Religia Majw była religią politeistyczną. Oddawali cześć siłom przyrody. Fakt oddawania czci siłom przyrody jest cechą wsplną wszystkich religii pierwotnych. Szczeglną czcią wśrd Majw otaczano dwugłowego węża i jaguara. Społeczeństwo Majw było bardzo religijne. Kapłani cieszyli się dużym autorytetem. Do największych osiągnięć Majw możemy zaliczyć: dzieła z zakresu malarstwa, rzeźby i architektury, wynalezienie kalendarza. Freski jakimi były pokryte ściany świątyń Majw świadczą o doskonałej technice malarskiej. Nie wiadomo do dziś jakich farb używali, z czego były robione. W zakresie architektury na uwagę zasługują monumentalne budowle. Majowie budowali piramidy o charakterze schodkowym, ale budowali także pałace tarasy kamienne, boiska, znamy rzeźby wykonane z kamienia, z drewna, z kości. Bardzo dużym kunsztem oznaczały się dzieła złotnikw. Majowie posługiwali się pismem hieroglificznym. Precyzyjnie odmierzali czas. Z nieznanych powodw ta kultura Majw zaczyna podupadać na przełomie XIV i XV wieku. XVI w. na skutek działania konkwistadorw to właściwie zniszczenie tej kultury.



AZTEKOWIE

Aztekowie pochodzili z legendarnej krainy Acflan – czyli krainy czapli. Ten legendarny kraj lokalizuje się dziś na Florydzie. Inna wersja mwi, że ten kraj to Kalifornia. To są hipotezy, nie ma pewności. Podstawową siłą społeczeństwa Aztekw była armia. Wojownicy stali na najwyższym szczeblu drabiny społecznej. Cieszyli się największym poważaniem. Niżej od nich znajdowali się kupcy, rolnicy, pasterze, Ostatnie miejsce tutaj zajmowali rzemieślnicy. Grupę zupełnie odrębną, bardzo często narzucającą swoją wolę społeczeństwu byli kapłani. Pod koniec XIV w. Aztekowie przełamali rozbicie plemienne i stworzyli silne państwo. Na czele państwa Aztekw stał krl. Aztekowie oddawali cześć siłom przyrody. Rolę pośrednikw pomiędzy bstwami a społeczeństwem spełniali kapłani. Szczeglne miejsce w kulcie Aztekw zajmowało słońce. Aztekowie uważali, że zostało ożywione krwią bogw. Ta ofiara bogw miała być wzorem dla ludzi. Dlatego Aztekowie składali ofiary z ludzi, składali ofiary na cześć słońca. Krew rwnież z ludzi miała być siła ożywczą dla słońca. Aztekowie wierzyli w życie pozagrobowe. Na jego temat snuli opowieści. Wojownikw zawsze chowano po wsch. stronie miasta. Miało to takie znaczenie, że wschodzące słońce miało się posilać krwią wojownikw. Natomiast po stronie zach. zawsze chowano kobiety, ktre zmarły np. wskutek poronienia, ponieważ ich krew była zepsuta. Wszyscy inni zmarli wędrowali do krainy śmierci. Zanim do tej krainy dotarli musieli odbywać długą i niebezpieczną wędrwkę. Dlatego do grobu zmarłych wkładano garnki, ktre miały im w wędrwce pomc. Droga była trudna, ponieważ należało przebyć gry, pokonać bestie, przejść osiem pustyń wzdłuż i przepłynąć bezkresną rzekę na grzbiecie czerwonego psa. Ceremoniom religijnym oraz woskowym zawsze towarzyszyła muzyka. Niezwykle ważnym elementem w kulturze Aztekw było spożywanie przez dorosłych soku agawy. Natomiast młody człowiek, niepełnoletni, ktry spożył sok agawy zasługiwał na śmierć. Aztekowie znali rwnież rżne gry np. tlachtil – to pierwotna forma tenisa ziemnego, piłeczkę można było odbijać tylko łokciami, biodrami, udami. Nie było rakietek. Drugą grą to gra pattolli – chińczyk. Trzecią grą było voladores – akrobatyka artystyczna. Aztekowi znali także koło, choć nie wykorzystywali go do transportu. Natomiast używali go do wykonywania zabawek i ozdb. Produkowali pięknie zdobione maski. Naczynia kuchenne robili z gliny. Świątynie Aztekw miały kształt piramid. Natomiast sami Aztekowie mieszkali w domach budowanych z cegły, wielkość domu zależała od zamożności mieszkańca. Ta piękna kultura Aztekw została zniszczona przez barbarzyńcw z Europy w XVI w. , ktrzy nazywali siebie chrześcijanami.



INKOWIE

Stolica państwa Inkw Cuzco położona była w kotlinie o tej samej nazwie ktra oznacza to pępek świata. Położona była ona na wysokości 3500 m npm. Słynęła ona z dobrym zbiorw i dobrego klimatu. Uprawiano tam ziemniaki i kukurydzę, a pastwiska pozwalały wypasać zwierzęta. W nocy powietrze ochładzało się bardzo i dopiero wraz ze wschodem słońca życie w dolinie powraca do normy. Z tego powodu mieszkańcy od zarania swoich dziejw oddawali cześć boską słońcu. Ulice miast pozbawione były chodnikw, Inkowie nie posługiwali się pojazdami. Komnaty władcw oświetlone były pochodniami, na ścianach była wykładzina. Na podłogach były skry zwierząt, umeblowanie było skąpe. W najważniejszym pokoju był ołtarzyk z kamiennym posążkiem boga domowego zwanego Konopa. Do najważniejszych bogw Inkw należy: Inti, Mama Kilia i Wirakocza. Inti – bg słońca, traktowany był jako ojciec dynastii Inkw oraz założyciel państwa. Czuwał nad ładem w państwie, uczył posłuszeństwa i pokory. Miał cechy prymitywnego bożka, z czasem stał się bogiem państwowym. Mama Kilia – bogini księżyca, małżonka boga Inti. Podczas obrzędw ku czci bogini składano ofiarę – kukurydzę, ziemniaki, liście koko. Bg Wirakocza był wielkim duchem, ktry był czczony w mieście umarłych. W miarę dojrzewania Inkowie ulegali wpływom Wirakoczy, zawierał on w sobie pojęcie niewidzialnego stwrcy. Państwo Inkw Tawantinsuju oznacza cztery strony świata było właściwie jednym majątkiem ziemskim. Działał w nim rozbudowany aparat urzędniczy. Pozwalał on wnikać we wszystkie dziedziny życia, ale rwnież pozwalał na sprawne akcje w przypadku głodu, nieurodzaju lub wojny. Rolnicy w państwie Inkw byli w lepszej sytuacji, niż chłopi pańszczyźniani w Europie. Prawo Inkw było surowe, ale zapewniało wszystkim opiekę. Należy stwierdzić, że Inkowie pod względem moralnym stali wyżej od wspłczesnych im Europejczykom. Inkowie nie znali pieniędzy, prowadzili handel wymienny. Władca Inkw Paczakuteka wprowadził rządy prawa. Karano kłamstwo, lenistwo, kradzież, morderstwo, rozpustę, bluźnierstwo przeciwko bogom i krlowi. Normy prawne ujęte były w aforyzmy. Nie istniała rwność wobec prawa. Wprowadzono także organizację sądownictwa. Sąd działał w każdej miejscowości, gdzie sądzono drobne wykroczenia.

Pismo kipu jest naturalnym i logicznym tworem pierwotnych Inkw. Używali oni rąk do liczenia rąk. Z czasem palce zastąpiono sznurkami. Rozwj nauki i gospodarki wymusił unowocześnienie starego kipu. Jako podstawową jednostkę obrano jednostkę dziesięciu palcw człowieka. W ten sposb powstał dziesiętny system rachunkowy. Wszystkie egzemplarze kipu zostały zniszczone . Podejrzewa się, że istniało rwnież pismo obrazkowe. Znaleziono je np. w tajnej komnacie Korikanczy w Cuzco. Imperium Inkw było duże, składało się z wielu plemion, rżniących się religia, obyczajem, Aby to zjednoczyć wprowadzono wsplny język państwowy. Był nim język keczua, bardzo bogaty i rozwinięty, jeden z najbardziej subtelnych językw Ameryki Południowej.

Inkowie grzebali ciała w ten sposb, że zmarli siedzą z kolanami pod brodą. Na twarzy mają maski, zaś kapłani mają na głowie piropusze.

Inkowie znali sztukę balsamowania. Dzielili świat na trzy części: boski, pośredni- ziemski, zmarłych. Część dla zmarłych była duża, nazywano zmarłych bstwami. Mimo braku narzędzi Inkowie byli wspaniałymi budowniczymi. Zbudowali drogi kamienne, budowano akwedukty, aby je poprowadzić drążono skały, budowali mosty o długości 50 m nad przepaściami, bez żadnych wspornikw, budowano też mury obronne. W sztuce zdobniczej posługiwali się symbolami zwierzęcymi i geometrycznymi, częstym motywem był łeb kota.

Krl był jedynym panem i właścicielem całego majątku państwa. On dokonywał podziału państwa na trzy części. Pierwsza część należała się bogu słońce i jego kapłanom, druga część do Inki i jego dworu, trzecia część była przynależna społeczeństwu. Podstawą gospodarki było rolnictwo, hodowla i uprawa ziemi.

Spośrd wszystkich ludw tej części świata najbardziej wśrd Inkw rozwinęła się sztuka złotnicza, w grobach oprcz biżuterii znaleziono rwnież złote przybory toaletowe.



DZIAŁALNOŚĆ KONKWISTADORW



Odkrycie Ameryki przez Kolumba zostało wykorzystane przez Hiszpanw i Portugalczykw, ktrzy podzielili między siebie Środkową i Południową Amerykę. Brazylia stała się kolonią portugalską, pozostałe zaś tereny Środkowej i Południowej Ameryki przypadły w udziale Hiszpanii. Hiszpanie opanowali łatwiej dostępne części Karaibw. Tam osiedlili się, zakładali gospodarstwa rolne. Jednakże ziemie te nie miały takich bogactw jak się spodziewano. Rozpoczęły się wyprawy w głąb Ameryki. Nie było kłopotw z naborem ochotnikw. Organizatorzy wypraw wywodzili się ze zubożałej szlachty. Ludzi tych, zarwno przywdcw jak i podwładnych, nazwano konkwistadorami – zdobywcami. Byli to brutalni, bezwzględni poszukiwacze przygd. W imię Hiszpanii i wiary katolickiej podbili oni ziemie Inkw i Aztekw. Zdobyte terytorium stawało się częścią krlestwa Hiszpanii. Jednakże same wyprawy były przedsięwzięciami prywatnymi, podejmowanymi za pieniądze i na ryzyko organizatora. Hiszpanie usłyszeli od Indian opowieści o bardzo bogatym imperium położonym w głębi lądu. Pierwszym z konkwistadorw był Hernando Cortes, ktry brał udział w podboju Kuby. W 1519 r. Cortes zbuntował się przeciwko swemu dotychczasowemu zwierzchnikowi, namiestnikowi Kuby. Na czele oddziału złożonego z około 600 osb, wyposażonego w 17 koni i 10 armat wyruszył w kierunku wybrzeży Meksyku. Po zejściu na ląd Cortes spalił swoje okręty, dając do zrozumienia, że z obranej przez niego drogi nie ma odwrotu. Na wybrzeżu Cortes założył miasto Vera Cruz. Cortes rozpoczął marsz w głąb lądu. Władca Aztekw – Montezuma – wysłał naprzeciw niego pokojowo nastawionych wysłannikw. Jednocześnie prbował założyć na Cortesa zasadzki. Jednak, gdy żadna z nich nie udała się, Montezuma nie podjął innych działań. Uważał on Cortesa za jasnoskrego boga Quetzalcoatla, ktrego przybycie ze wschodu było od dawna zapowiadane. Oddziały Cortesa wzbudzały wśrd Aztekw popłoch tym, że jeździły na nieznanym Aztekom stworach – koniach i były wyposażone w broń z nieznanego materiału /stali/, ktra na dodatek może zabijać na odległość - strzelby. Cortes dotarł do stolicy państwa Aztekw - do Tenochtitlan. Zajął go podstępem, Montezumę zaś uczynił swoim więźniem. Ponieważ Aztekowie Montuzemę traktowali jak boga, uwięzienie go zdezorientowało Indian. W tym czasie jednak Cortes zmuszony był opuścić stolicę państwa Aztekw. Gdy wrcił okazało się, że zachowanie jego oficerw spowodowało bunt wśrd Aztekw. Nie wiadomo czy Montezuma został zabity przez własnych wojownikw czy też przez wojska Cortesa. Te walki zmusiły wojska Cortesa do odwrotu. Konieczne były posiłki. Cortes potrafił zyskać poparcie innych plemion indiańskich nieprzyjaznych Aztekom. Wzmocnione w ten sposb wojska Cortesa odbiło stolicę państwa Aztekw. Jego mieszkańcy w dniu 13 sierpnia 1512 r. poddali się, broniąc się przez siedem tygodni. Tenochtitlan zostało zrwnane z ziemią, na jego miejscu wybudowano miasto Meksyk. Indianie, zarwno Aztekowie jak i plemiona im nieprzyjazne stali się podległymi Hiszpanw. Religia Indian została wykorzeniona, byli oni siła nawracani na wiarę chrześcijańską. Podbojom Cortesa towarzyszyło okrucieństwo, grabież i przemoc.

Imperium Inkw zostało podbite przez innego konkwistadora – Francisco Pizzara. Był on jeszcze bardziej bezwzględny niż Cortes. Pizarro był niepiśmiennym poszukiwaczem przygd. Brał on udział w wyprawach hiszpańskich na Haiti, Kubę, do Panamy, do wybrzeży Ekwadoru i Peru. W czasie tych wypraw przemierzył wybrzeże Peru, dotarł do miasta Tumbes, na granicy państwa Inkw. Ponieważ był przekonany, że na terenie tym są duże zasoby złota, spowodował, że w 1529 r. został przez krla hiszpańskiego mianowany gubernatorem Peru. Ekspansja rozpoczęła się w 1531 r. Na czele 180 żołnierzy Pizarro opanował państwo Inkw w Peru. Zdobył ważny ośrodek ich państwa – Cajamarkę. Nie wiadomo dlaczego władca Inkw – Atahualpa nie podjął walki z konkwistadorami. Zorganizował nawet z nimi spotkanie. Spotkanie to zakończyło się masakrą Inkw. Atahualpa został wzięty do niewoli. Wwczas Indianie nie byli w stanie podjąć żadnej walki. Władca Inkw zorganizował własny wykup, zorganizował duże ilości złota. Po przekazaniu złota Hiszpanom, ci osądzili go i skazali na śmierć. Ponieważ Atahualpa przeszedł na wiarę chrześcijańską nie został on spalony na stosie, tylko uduszony. 15 listopada 1533 r. Pizarro wkroczył triumfalnie do stolicy państwa Inkw – Cuzco. Pizarro posadził na tronie Inkw uległego mu Manko Kapaka. Przez kilka lat państwo Inkw było miejscem walk prowadzonych przez Indian oraz konfliktw między Hiszpanami. Pizarro pokonał i stracił rywalizującego z nim gubernatora Chile – de Almagro. W 1541 r. Pizarro został zamordowany przez jego stronnikw. Podboje Pizarra odznaczały się chciwością i okrucieństwem, spowodowały znaczne zniszczenie kultury Inkw.






Przykadowe prace

Powstanie świata z innego punktu widzenia

Powstanie świata z innego punktu widzenia Kiedy to wszystko się zaczęło? Ile lat ma ziemia? Czy powstała wiele milionw lat temu, czy też stało się to całkiem niedawno? Kwestia, jak powstała Ziemia od zawsze budziła kontrowersje. Żaden człowiek nie był naoczny...

GPS w życiu codziennym

GPS w życiu codziennym Co to jest GPS Global Positioning System (GPS) został opracowany na potrzeby wojska przez Departament Obrony USA i składa się z 24 satelitw krążących po ściśle wyznaczonych orbitach. Na podstawie sygnałw przez nie wysyłanych, odbiornik GPS po...

Władza to przywilej, obowiązek czy przekleństwo?

Władza to przywilej, obowiązek czy przekleństwo? Rozpoczynając rozważania nad problemem czy władza jest obowiązkiem, przywilejem czy też przekleństwem, warto się najpierw zastanowić, czym jest władza w ogle. Zwykle określamy ją jako możliwoś&...

Rozwj religijny dziecka

Rozwj religijny dziecka W S T Ę P Rozwj religijny jest zupełnie odmienny, i charakterystyczny dla danego człowieka, nie istnieje też coś takiego , że pewna forma religijności nagle ustaje i przekształca się w zupełnie odmienną. Raczej jest to stopnoiwe przechod...

Tworzywa sztuczne - właściwości, zastosowanie

Tworzywa sztuczne - właściwości, zastosowanie Co to są tworzywa sztuczne? Tworzywa sztuczne to oglnie i powszechnie przyjęta nazwa materiałw, ktrych podstawowym (a nieraz wyłącznym) składnikiem są substancje wielkocząsteczkowe. Ich dawną nazwą jest masa plas...

Jak wspłcześnie można stosować zasady kodeksu rycerskiego?

Jak wspłcześnie można stosować zasady kodeksu rycerskiego? Dzisiejsza młodzież potrzebuje zasad, wzorw i przykładw postępowania. Są one niezwykle ważne w dobie naszych czasw. Każdy z nas potrzebuje autorytetw, idoli, kogoś z kogo można by było brać p...

Każdy z nas powołany jest do świętości

Każdy z nas powołany jest do świętości Sobr Watykański II, w Konstytucji Dogmatycznej o Kościele zajął się nauką o naturze Kościoła, określił Jego istotę, ugruntował i rozwinął w swej nauce eklozjologiczną koncepcję teologi...

Meine Familie

Meine Familie Mein Name ist Adam. Meine Familie ist super. Sie besteht aus funf Personen. Mama,Papa,zwei bruder und naturilich ich. Die Mama ist super und arbeitet im Krankenhaus. Sie Kocht gut des mittagessen und backttes. Papa ist mit dem Schupo immer repariere mit bevor wagen. Mein Bruder Konrad geht in die erste klasse. Er ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry