• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Wizje cz&...

Nawigacja

Wizje człowieka, Boga i świata w poezji Kochanowskiego i Sępa-Szarzyńskiego



Wizje człowieka, Boga i świata w poezji Kochanowskiego i Sępa-Szarzyńskiego




Filozofię epoki najpełniej oddał Jan Kochanowski. Chwalił życie takim, jakie jest, i uczył czerpać z niego radość, a gdy trzeba było, ganił ludzkie przywary, wykpiwając większe i mniejsze grzechy i grzeszki. Pierwszą popularność przyniosły Kochanowskiemu fraszki. Ich tematyka jest bardzo rżnorodna. Poeta czasem ośmieszał ludzi, aby na ich przykładzie pokazać wady, ktrych należałoby się wystrzegać.

"O żywocie ludzkim" - Ludzie są jak rozbrykane dzieci, wadzące się o byle co. Dobrotliwy Bg przygląda im się z rozbawieniem. Podobną pełną dystansu postawę przyjmuje podmiot liryczny. Z fraszki płynie morał: Na świecie nie ma nic pewnego, życie ludzkie jest marionetką w rękach Najwyższego.

Wszelkie fraszki kierowane z pozoru do wąskiej grupy osb, ukazują czytelnikowi ciekawy obraz człowieka tamtej epoki. Jednocześnie Kochanowski nigdy nie posuwa się do krytyki instytucji np. Kościoła czy też wartości np. wiary. Poeta wytyka jedynie wady pojedynczych osb lub grupy. Fraszka "O kapelanie" ośmiesza pijaństwo oraz idące za nim oraz idące za nim zaniedbywanie obowiązkw przez duchownych. Bohater "O kaznodziei" żyje w grzesznym związku z własną kucharką. Ani myśli postępować wedle nauk głoszonych przez się z ambony. Z kolei fraszkę "Na Świętego Ojca" można przeczytać na dwa sposoby: księża z papieżem na czele mają nieślubne dzieci oraz duchowieństwo nie wypełnia wystarczająco swoich obowiązkw.

W sprawach wiary nie tylko księża byli tematem fraszek. Znalazła się tam także pewna kobieta, ktra udawała strasznie pobożną. "Klepała" pacierze od rana do wieczora, a w międzyczasie biła swoją służącą. W ten sposb Kochanowski we fraszce "Na nabożną" skrytykował świętość na pokaz, dewocję.

Płeć piękną poeta ukazuje jako istoty dwulicowe. Zależy im rzekomo jedynie na bogactwie. Gardzą miłością, czy innymi uczuciami. Są one nad wyraz obłudne i podejrzliwe. Taki obraz kobiet otrzymuje się czytając "Raki" wspak. Z drugiej jednak strony płeć słaba to obiekty westchnień wielu męskich serc ("Do Hanny", "Do Dziewki"). Czasem poeta ubolewa nad tym, że nie można uciec miłości. Prześladuje ona jak fatum ("O miłości"). "Raki" czytane "normalnie" dają obraz wzorowej pani domu i serca mężczyzny.

Świat we fraszkach Kochanowskiego to krlestwo przyrody, do ktrego powoli wdziera się cywilizacja. Wszelkie dzieła ujarzmiające żywioł urastają do rangi świętości. Przykładowo zbudowanie mostu na Wiśle w Warszawie, zaowocowało napisaniem przez Kochanowskiego fraszki, wychwalającej człowieka jako zwycięzcę w walce z nieposkromioną rzeką ("Na most Warszewski"). Jednakże przyroda to także przyjaciel człowieka. Ukochane drzewo poety - lipa jest źrdłem chłodu i orzeźwienia w spiekocie dnia, gospodarzem, ktry "częstuje" cieniem, miodem, ciszą i spokojem ("Na lipę").

Kochanowski napisał około 50 pieśni, wydanych w dwch księgach. Czytając te utwory, poznajemy obraz człowieka, Boga i świata, ktry funkcjonował w umyśle poety. Cnota to wartość sama w sobie, wiodąca do zbawienia. W Pieśni XII ("O cnocie") podmiot liryczny stawia znak rwności pomiędzy cnotą a służbą ojczyźnie. Zyskuje ona najwyższą rangę, godną aprobaty Boga ("Bg nagradzać będzie tych, co służą Ojczyźnie"). W pieśniach pojawia się także definicja człowieka i człowieczeństwa. Na miano to zasługuje katolik, dbający o dobro bliźnich. Stworzony przez Boga i postawiony na najwyższym stopniu hierarchii ważności i umiejętności wśrd zwierząt, człowiek jest istotą o wyższym poziomie intelektualnym (Pieśń XIX - "O sławie"). Jednakże w "Pieśni o spustoszeniu Podola" statystyczny obywatel RP to gnuśniejący w domu szlachcic, żałujący pieniędzy na wojsko i obronę kraju.

Bg w pieśniach to istota, ktrej człowiek zawdzięcza wszystko od życia poczynając a na rzeczach doczesnych kończąc. Dlatego podmiot liryczny "Czego chcesz od nas, Panie" zastanawia się nad odpowiednią formą podziękowania Stwrcy.

"Pieśń świętojańska o Sobtce" jest cyklem pieśni , śpiewanych przez 12 panien. Ma ona charakter chwalącej życie na wsi sielanki - panny podkreślają pożytki płynące z życia na wsi. W ich oczach jest to kraina wyzbyta jakichkolwiek negatywnych zjawisk (Arkadia), miejsce idealne do życia. Panuje tam spokj, błogość i harmonia między ludźmi i naturą. Przyroda daje człowiekowi dostatek, przekazuje mu swoje bogactwa. Z obcowania z przyrodą, pochodzą takie dobra, jak nauka. Człowiek nie pracuje, lecz jedynie czeka aż przyroda da plony.

Dowodem na załamanie się czarnoleskiej Arkadii są Treny. Głwną postacią cyklu jest bolejący, zrozpaczony ojciec, ktry stracił ukochane dziecko. W Trenie V podmiot liryczny patrzy na Urszulkę jak na ledwo co odrosłe od ziemi drzewko oliwne, ścięte przez skwapliwego ogrodnika (Bg???), ktry nie potrafił odrżnić go od chwastu. Tren X uznawany jest za przełomowy. To w nim poddane jest w wątpliwość istnienie Boga. Podmiot liryczny przywołuje rżne religie, aby znaleźć dziecko. Wszelkie wysiłki okazują się jednak płonne. Zrozpaczony ojciec zwątpia w istnienie jakiegokolwiek bytu pośmiertnego, a co za tym idzie, jakiejkolwiek religii. Prosi Urszulę, aby się ukazała i potwierdziła istnienie Boga.. Ukojenie przyjdzie dopiero w Trenie XIX, zwanym także "Sen". Jest to wielki monolog matki Kochanowskiego. Trzymając wnuczkę na rękach, udowadnia, że życie ludzkie to splot nieszczęść. Potwierdza prawdy wiary, Tłumaczy, iż wczesna śmierć Urszulki jest wybawieniem jej od trosk doczesnych. Jest ona szczęśliwa w niebie i czeka tam na rodzicw. Ostatnie słowa - "Czas - doktor każdemu", zapowiadają ulgę w cierpieniu. Kochanowski nie wie czy był to sen czy jawa. Nie ma jednak już wątpliwości w życie pozagrobowe, istnienie Urszuli i Boga.

Zupełnie inaczej patrzy na świat Sęp-Szarzyński. W jego wydanym pośmiertnie zbiorze "Rytmy albo Wiersze Polskie" ujawnia się głęboki niepokj, wręcz trwoga człowieka zdanego na łaskę i niełaskę kapryśnej Fortuny. Jest on wolny, ale zarazem słaby, ciążący ku błędom i upadkowi. Świat Kochanowskiego jest stworzony przez Boga dla ludzi. Sęp-Szarzyński przedstawia swoją wizję. Świat to walka szatana z Bogiem. Przedmiotem sporu jest człowiek, ktry także udziela się w walce. W "Sonecie IV. O wojnie naszej, ktrą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem" człowiek został ukazany jako jednostka rozdarta między dom-ciało i duszę. To pierwsze, materialne, jest czułe na podsuwane przez "srogiego ciemności Hetmana" pokusy i dąży do upadku. Zaś drugie, czyste i duchowe, zdąża ku Bogu. Życie ludzkie to nieustanna walka między tymi przeciwstawnymi tendencjami. Od tego wewnętrznego tragicznego rozdwojenia i rozpaczy może uwolnić jedynie łaska Boża, Opatrzność, w ktrej można znaleźć oparcie.






Przykadowe prace

"Hipnoza pieniądza" - czy takie określenie "Ojca Goriot" można uznać za słuszne?

"Hipnoza pieniądza" - czy takie określenie "Ojca Goriot" można uznać za słuszne? "Ojciec Goriot" Balzaka jest powieścią ukazującą społeczeństwo Paryża w pierwszej połowie XIX w. Wyraźnie widzimy panujący wszędzie kult pieniądza. Dla Paryżan...

Mowa ciala

Mowa ciala Do ubioru i otoczenia zalicza się fryzurę. makijaż, biżuterię, rodzaj używanych przedmiotw i sposb kreowania swojego otoczenia. Jakość głosu ma trzy składniki: głośność, tempo i wysokość. Wszystkie one zależą od sposobu...

Kontynuacje i nawiązania w Biblii.

Kontynuacje i nawiązania w Biblii. Biblia może być wzorem: - myśli moralno-religijnej i filozoficznej - kontynuowanej, rozwijanej lub podejmowanej w ujęciu polemicznym; - wzorw osobowych; - wątkw i motyww fabularnych; - symboliki, metaforyki, frazeologii i rytmiki; - styli...

Ewolucja podmiotu lirycznego w wierszach Tadeusza Rżewicza

Ewolucja podmiotu lirycznego w wierszach Tadeusza Rżewicza Utwr Tadeusza Rżewicza p.t. Prawa i obowiązki powszechnie uważany jest za wdzięczną ilustrację obrazu Pietera Bruegela Upadek Ikara. Wiersz, podzielony na dwie części, opisuje stosunek podmiotu lirycznego do obojętno&#...

Klasyczny liberalizm i koncepcja państwa "minimum"

Klasyczny liberalizm i koncepcja państwa "minimum" Ekonomiści klasyczni, a w szczeglności Ricardo i Smith popierali prywatną inicjatywę, przedsiębiorczość i osobiste interesy jednostek. Zdawali sobie jednak sprawę, że swobodna działalność przedsiębiorczych ...

Wojny religijne we Francji. Geneza, skutki.

Wojny religijne we Francji. Geneza, skutki. Przed rozpoczęciem wojen religijnych władcy Francji już bardzo ostro rozprawiali się z innowiercami. Od wystąpienia Lutra, i sformowania przez Kalwina swoich poglądw państwo wielce ograniczało poczynania protestantw, ktrzy we Francji na...

Mendelejew- Twrca wielkiego układu okresowego

Mendelejew- Twrca wielkiego układu okresowego Dymitr Mendelejew urodził się w 1834 roku w Tobolsku na Syberii jako ostatnie, siedemnaste dziecko Iwana Pawłowicza i Marii Dmitrejewny Mendelejeww. Ojciec jego był nauczycielem literatury, a matka pochodziła z rodu kupieckiego i była wła...

Czy cel może uświecać środki? - omw temat na podstawie czynw Konrada Wallenroda i własnych refleksji.

Czy cel może uświecać środki? - omw temat na podstawie czynw Konrada Wallenroda i własnych refleksji. Czy cel może uświęcać środki? Machiavelli formuując obiegowa już tezę nie przypuszczał chyba, jak wiele nadużyć i podłości zostanie uspr...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry