• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Wizje cz&...

Nawigacja

Wizje człowieka, Boga i świata w poezji Kochanowskiego i Sępa-Szarzyńskiego



Wizje człowieka, Boga i świata w poezji Kochanowskiego i Sępa-Szarzyńskiego




Filozofię epoki najpełniej oddał Jan Kochanowski. Chwalił życie takim, jakie jest, i uczył czerpać z niego radość, a gdy trzeba było, ganił ludzkie przywary, wykpiwając większe i mniejsze grzechy i grzeszki. Pierwszą popularność przyniosły Kochanowskiemu fraszki. Ich tematyka jest bardzo rżnorodna. Poeta czasem ośmieszał ludzi, aby na ich przykładzie pokazać wady, ktrych należałoby się wystrzegać.

"O żywocie ludzkim" - Ludzie są jak rozbrykane dzieci, wadzące się o byle co. Dobrotliwy Bg przygląda im się z rozbawieniem. Podobną pełną dystansu postawę przyjmuje podmiot liryczny. Z fraszki płynie morał: Na świecie nie ma nic pewnego, życie ludzkie jest marionetką w rękach Najwyższego.

Wszelkie fraszki kierowane z pozoru do wąskiej grupy osb, ukazują czytelnikowi ciekawy obraz człowieka tamtej epoki. Jednocześnie Kochanowski nigdy nie posuwa się do krytyki instytucji np. Kościoła czy też wartości np. wiary. Poeta wytyka jedynie wady pojedynczych osb lub grupy. Fraszka "O kapelanie" ośmiesza pijaństwo oraz idące za nim oraz idące za nim zaniedbywanie obowiązkw przez duchownych. Bohater "O kaznodziei" żyje w grzesznym związku z własną kucharką. Ani myśli postępować wedle nauk głoszonych przez się z ambony. Z kolei fraszkę "Na Świętego Ojca" można przeczytać na dwa sposoby: księża z papieżem na czele mają nieślubne dzieci oraz duchowieństwo nie wypełnia wystarczająco swoich obowiązkw.

W sprawach wiary nie tylko księża byli tematem fraszek. Znalazła się tam także pewna kobieta, ktra udawała strasznie pobożną. "Klepała" pacierze od rana do wieczora, a w międzyczasie biła swoją służącą. W ten sposb Kochanowski we fraszce "Na nabożną" skrytykował świętość na pokaz, dewocję.

Płeć piękną poeta ukazuje jako istoty dwulicowe. Zależy im rzekomo jedynie na bogactwie. Gardzą miłością, czy innymi uczuciami. Są one nad wyraz obłudne i podejrzliwe. Taki obraz kobiet otrzymuje się czytając "Raki" wspak. Z drugiej jednak strony płeć słaba to obiekty westchnień wielu męskich serc ("Do Hanny", "Do Dziewki"). Czasem poeta ubolewa nad tym, że nie można uciec miłości. Prześladuje ona jak fatum ("O miłości"). "Raki" czytane "normalnie" dają obraz wzorowej pani domu i serca mężczyzny.

Świat we fraszkach Kochanowskiego to krlestwo przyrody, do ktrego powoli wdziera się cywilizacja. Wszelkie dzieła ujarzmiające żywioł urastają do rangi świętości. Przykładowo zbudowanie mostu na Wiśle w Warszawie, zaowocowało napisaniem przez Kochanowskiego fraszki, wychwalającej człowieka jako zwycięzcę w walce z nieposkromioną rzeką ("Na most Warszewski"). Jednakże przyroda to także przyjaciel człowieka. Ukochane drzewo poety - lipa jest źrdłem chłodu i orzeźwienia w spiekocie dnia, gospodarzem, ktry "częstuje" cieniem, miodem, ciszą i spokojem ("Na lipę").

Kochanowski napisał około 50 pieśni, wydanych w dwch księgach. Czytając te utwory, poznajemy obraz człowieka, Boga i świata, ktry funkcjonował w umyśle poety. Cnota to wartość sama w sobie, wiodąca do zbawienia. W Pieśni XII ("O cnocie") podmiot liryczny stawia znak rwności pomiędzy cnotą a służbą ojczyźnie. Zyskuje ona najwyższą rangę, godną aprobaty Boga ("Bg nagradzać będzie tych, co służą Ojczyźnie"). W pieśniach pojawia się także definicja człowieka i człowieczeństwa. Na miano to zasługuje katolik, dbający o dobro bliźnich. Stworzony przez Boga i postawiony na najwyższym stopniu hierarchii ważności i umiejętności wśrd zwierząt, człowiek jest istotą o wyższym poziomie intelektualnym (Pieśń XIX - "O sławie"). Jednakże w "Pieśni o spustoszeniu Podola" statystyczny obywatel RP to gnuśniejący w domu szlachcic, żałujący pieniędzy na wojsko i obronę kraju.

Bg w pieśniach to istota, ktrej człowiek zawdzięcza wszystko od życia poczynając a na rzeczach doczesnych kończąc. Dlatego podmiot liryczny "Czego chcesz od nas, Panie" zastanawia się nad odpowiednią formą podziękowania Stwrcy.

"Pieśń świętojańska o Sobtce" jest cyklem pieśni , śpiewanych przez 12 panien. Ma ona charakter chwalącej życie na wsi sielanki - panny podkreślają pożytki płynące z życia na wsi. W ich oczach jest to kraina wyzbyta jakichkolwiek negatywnych zjawisk (Arkadia), miejsce idealne do życia. Panuje tam spokj, błogość i harmonia między ludźmi i naturą. Przyroda daje człowiekowi dostatek, przekazuje mu swoje bogactwa. Z obcowania z przyrodą, pochodzą takie dobra, jak nauka. Człowiek nie pracuje, lecz jedynie czeka aż przyroda da plony.

Dowodem na załamanie się czarnoleskiej Arkadii są Treny. Głwną postacią cyklu jest bolejący, zrozpaczony ojciec, ktry stracił ukochane dziecko. W Trenie V podmiot liryczny patrzy na Urszulkę jak na ledwo co odrosłe od ziemi drzewko oliwne, ścięte przez skwapliwego ogrodnika (Bg???), ktry nie potrafił odrżnić go od chwastu. Tren X uznawany jest za przełomowy. To w nim poddane jest w wątpliwość istnienie Boga. Podmiot liryczny przywołuje rżne religie, aby znaleźć dziecko. Wszelkie wysiłki okazują się jednak płonne. Zrozpaczony ojciec zwątpia w istnienie jakiegokolwiek bytu pośmiertnego, a co za tym idzie, jakiejkolwiek religii. Prosi Urszulę, aby się ukazała i potwierdziła istnienie Boga.. Ukojenie przyjdzie dopiero w Trenie XIX, zwanym także "Sen". Jest to wielki monolog matki Kochanowskiego. Trzymając wnuczkę na rękach, udowadnia, że życie ludzkie to splot nieszczęść. Potwierdza prawdy wiary, Tłumaczy, iż wczesna śmierć Urszulki jest wybawieniem jej od trosk doczesnych. Jest ona szczęśliwa w niebie i czeka tam na rodzicw. Ostatnie słowa - "Czas - doktor każdemu", zapowiadają ulgę w cierpieniu. Kochanowski nie wie czy był to sen czy jawa. Nie ma jednak już wątpliwości w życie pozagrobowe, istnienie Urszuli i Boga.

Zupełnie inaczej patrzy na świat Sęp-Szarzyński. W jego wydanym pośmiertnie zbiorze "Rytmy albo Wiersze Polskie" ujawnia się głęboki niepokj, wręcz trwoga człowieka zdanego na łaskę i niełaskę kapryśnej Fortuny. Jest on wolny, ale zarazem słaby, ciążący ku błędom i upadkowi. Świat Kochanowskiego jest stworzony przez Boga dla ludzi. Sęp-Szarzyński przedstawia swoją wizję. Świat to walka szatana z Bogiem. Przedmiotem sporu jest człowiek, ktry także udziela się w walce. W "Sonecie IV. O wojnie naszej, ktrą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem" człowiek został ukazany jako jednostka rozdarta między dom-ciało i duszę. To pierwsze, materialne, jest czułe na podsuwane przez "srogiego ciemności Hetmana" pokusy i dąży do upadku. Zaś drugie, czyste i duchowe, zdąża ku Bogu. Życie ludzkie to nieustanna walka między tymi przeciwstawnymi tendencjami. Od tego wewnętrznego tragicznego rozdwojenia i rozpaczy może uwolnić jedynie łaska Boża, Opatrzność, w ktrej można znaleźć oparcie.






Przykadowe prace

REWOLUCJA FRANCUSKA (1789 - 1795).

REWOLUCJA FRANCUSKA (1789 - 1795). 1. Przyczyny Rewolucje francuską można podzielić na następujące okresy: okres od czerwca 1789 do września 1791 - okres tworzenia się monarchii konstytucyjnej (czas Konstytuanty) okres od września 1791 do sierpnia 1792 - okres funkcjonowania m....

Arystofanes - Chmury (streszczenie i i podsumowanie)

Arystofanes - Chmury (streszczenie i i podsumowanie) ?CHMURY? ARYSTOFANES BUDOWA UTWORU Arystofanes jest przedstawicielem komedii staroattyckiej. Jego sztuka pt. ?Chmury? posiada wszystkie elementy tego gatunku: - prologos ? monolog, zaczynający sztukę i wprowadzający w jej temat, wygłaszany przez Stre...

Koordynacja polskiego systemu zabezpieczenia społecznego z regulacjami wspłczesnymi. Ekspertyzy prawne.

Koordynacja polskiego systemu zabezpieczenia społecznego z regulacjami wspłczesnymi. Ekspertyzy prawne. Gertruda Uścińska (red. meryt.), KOORDYNACJA POLSKIEGO SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO Z REGULACJAMI WSPLNOTOWYMI. EKSPERTYZY PRAWNE, Ministerstwo Polityki Społecznej, Warszawa 2005. ...

Moje rozumienie problemu bezdomności - refleksje nie tylko po lekturze "Ludzi bezdomnych"

Moje rozumienie problemu bezdomności - refleksje nie tylko po lekturze "Ludzi bezdomnych" Pierwsze skojarzenie, gdy mwi się "człowiek bezdomny", przywodzi na myśl ubogiego kloszarda bez dachu nad głową. Jest to bardzo naturalne. Problem fizycznej bezdomności jest dziś u nas dość...

Ściąga z organizacji i zarządzania

Ściąga z organizacji i zarządzania ORGANIZACJA – grupa ludzi, pracujących razem w ustrukturyzowany sposb dla osiągnięcia celw. SYNERGIA – wspłdziałające czynniki dają wypadkowy wynik większy niż suma skutkw wywołanych przez każdy czynnik z o...

Porwnaj obraz Boga zawarty w "Hymnie" Juliusza Słowackiego i "Wielkiej Improwizacji" z III części "Dziadw" Adama Mickiewicza. Zwrć uwagę na postawę podmiotu mwią

Porwnaj obraz Boga zawarty w "Hymnie" Juliusza Słowackiego i "Wielkiej Improwizacji" z III części "Dziadw" Adama Mickiewicza. Zwrć uwagę na postawę podmiotu mwiącego. Zadziwiające, jak rżny może być obraz Boga w utworach czołowych twrcw polskiego romantyzmu... Po...

Człowiek średniowiecza a człowiek XXI wieku.

Człowiek średniowiecza a człowiek XXI wieku. Średniowiecze jest okresem w kulturze i sztuce przypadającym na czasy od XV do XV wieku. Dla nas ludzi XXI wieku jest epoką raczej odległą wręcz obcą, przez niektrych uważana jako lata zacofania w sposobie myślenia i w tworz...

Recenzja - "Siłaczka"

Recenzja - "Siłaczka" Książka Stefana Żeromskiego pt.: Siłaczka opowiada o losach nowo narodzonego lekarza Obereckiego i młodą nauczycielkę Stasię Bozowską. Obydwoje znają się jeszcze z czasw, gdy razem żarliwie rozmawiali w mieszkaniu ich wsplnych z...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry