• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Wojny w X...

Nawigacja

Wojny w XVII wieku



Wojny w XVII wieku




W wieku XVII Rzeczpospolita toczyła bardzo wiele wojen.

Były to:

1. Wojny polsko-szwedzkie

2. Wojny polsko-rosyjskie

3. Wojny polsko-tureckie

4. Wojny polsko-kozackie (powstanie Chmielnickiego)

Wojny polsko-szwedzkie rozpoczęły się już w 1600 roku, gdy Zygmunt III Waza (krl Polski) został odsunięty od tronu szwedzkiego. Dało to początek zmaganiom między tymi dwoma państwami. Przyczyn tych wojen należy szukać w sporach dynastycznych, związanych z pretensjami krla Zygmunta III Wazy do tronu szwedzkiego;

Włączeniu Estonii do Polski, zgodnie z obietnicą zawartą w pactach conventach;

Walce o panowanie nad Bałtykiem. Wojny te dzielimy na trzy etapy. W pierwszym etapie trwającym od 1600-1611 roku Karol IX Sudermański uderzył na Inflanty; zdobycie Rygi groziło opanowaniem przez Szwecje całych Inflant. Polski hetman Jan Karol Chodkiewicz pod Kircholmem (27.09.1605r.) odnisł zwycięstwo nad Szwedami.. Zwycięstwo, choć efektowne i rozstrzygające kampanię 1605 roku, nie przyniosło zwycięstwa strategicznego – zaangażowanie na kilku frontach sił Rzeczypospolitej dało Szwecji szansę odbudować siły i zdobyć Inflanty, a następca Karola IX – Gustaw II Adolf na stałe anektował Inflanty do swojego krlestwa oraz zaatakował inne ziemie Rzeczypospolitej.

Drugi etap wojny 1617-1622.

Wtedy Ryga została opanowana przez Szwedw. W 1622 zawarto niekorzystny dla Polski rozejm w Mitawie. Wtedy Rzeczpospolita utraciła Rygę i Inflanty po rzekę Dźwinę.Dla krla Szwecji Gustawa II Adolfa był to krok do uczynienia z Bałtyku wewnętrznego Morza Bałtyckiego.

III etap wojny 1626-1629

W 1626 roku wojska Karola II Gustawa uderzyły na Pomorze Gdańskie. Zajęły Elbląg, Tczew i Malbork. Szwedzi rozpoczęli oblężenie Gdańska i jego blokadę morską, jednak nie udało im się zdobyć tego miasta. 28 listopada 1627 roku flota Polska pokonała Szwedw w bitwie morskiej pod Oliwą. W czerwcu 1629 roku hetman Koniecpolski pokonał Szwedw w bitwie pod Trzcianą. W rezultacie w 1629 roku został podpisany rozejm w Starym Targu, korzystny dla Szwecji. Na mocy rozejmu Wszystkie porty inflanckie i pruskie, z wyjątkiem Pucka, Krlewca i Gdańska znalazły się w rękach Szwedw; Szwedzi nałożyli 3,5%cło na handel Gdański; Malbork, Sztum i Żuławy przeszły tymczasowo w ręce księcia pruskiego..

W 1635 roku zawarty został rozejm w Sztumskiej Wsi, na 26 lat, między Polską, a Szwecją, dzięki ktremu Polska odzyskała to, co straciła podczas rozejmu w Starym Targu.

IV etap wojny – potop szwedzki

Po zakończeniu zwycięskiej dla Szwecji wojny trzydziestoletniej i zdobyciu nowych terytoriw na wybrzeżu Bałtyku, odżyły plany uczynienia z tego akwenu morza szwedzkiego. Za namową wroga Jana Kazimierza – Hieronima Radziejowskiego, krl Karol X Gustaw zaplanował uderzenie na Polskę. Naruszając rozejm z 1635 roku, w lipcu 1655 roku do Polski wjechały dwie armie szwedzkie. Pierwsza z nich dowodzona przez marszałka Wittenberga uderzyła na Wielkopolskę. 25 Lipca 1655 roku pod Ujściem szlachto bez walki oddała się pod protekcję najeźdźcy. Druga armia szwedzka, pod dowdztwem Mangusa de la Gardie, weszła przez inflanty na Litwę, gdzie 8 sierpnia hetman Janusz Radziwiłł zerwał unię z Polską i zaakceptował protektora Karola X Gustawa. Jan Kazimierz zmuszony był do ucieczki z kraju, więc udał się na Śląsk. Większość dowdcw wojskowych uznało szwedzkie zwierzchnictwo. Przeciw najeźdźcom wystąpił: Paweł Sapieha na Litwie i Stefan Czarniecki, obrońca Krakowa, ktry rozpoczął wojnę partyzancką. Do rangi symbolu przeszła obrona Częstochowy (listopad-grudzień 1655) kierowana przez przeora paulinw księdza Kordeckiego. W Tyszowcach zastała związane konfederacja hetmanw Mikołaja Potockiego i Stanisława Lanckorońskiego z Pawłem Sapiehą. Oglnonarodowe powstanie ogarnęło cały kraj. Na początku 1656 roku krl Jan Kazimierz wrcił do kraju. W 1656 roku Szwedw poparł elektor brandenburski 55 Fryderyk Wilhelm I oraz Jerzy II Rakoczy. W tym samym roku na Węgrzech w Radnot został zawarty układ przewidujący rozbir Polski. W tym też roku Fryderyk Wilhelm I zawarł z Polską traktaty welawsko-bydgoskie, ktre znosiły zależność lenną Prus Książęcych od krla Polski. Po naciskach dyplomacji francuskiej doszło do zawarcia pokoju w Oliwie 3 maja 1660 roku. W jego wyniku Polska zgodziła się na zmiany terytorialne wprowadzone przez traktat w 1635 roku ze Sztumskiej Wsi. Przy Polsce pozostała Kurlandia i tzw. Polskie Inflanty; Władca Polski zrzekł się pretensji do tronu Szwecji; Szwecja zaś zobowiązywała się przestrzegać wolności handlu na Bałtyku oraz zwrcić zrabowane Polsce dobra kulturalne - zbiory biblioteczne i archiwa. Rok 1660 oznaczał dla Polski koniec marzeń o dominium Maris Baltici, ujawniła się słabość polityczna, gospodarcza i militarna państwa. Z tymi problemami nie potrafił poradzić sobie krl Jan Kazimierz. Prbował reformować kraj, jednak w 1665-1666 doszło do rozkoszu Lubomirskiego. W lipcu 1666 rokoszanie pokonali wojska krla, więc tan wraz z żoną wyjechał do Francji.

Wojny polsko-rosyjskie

Wielki kryzys Rosji w latach 1598-1613 spowodował ingerencje państwo polskiego. Zbiegły się tu interesy magnatw i krla Zygmunta III Wazy, ktry planował zdobycie tronu rosyjskiego. Rozpoczęło się od interwencji polskich magnatw Adama i Konstantyna Wiśniowieckich i Jerzego Mniszcha, ktrzy na tronie w Moskwie osadził Dimitra I Samozwańca, (dimitriada)W czerwcu 1605 roku został on obwołany carem. W latach 1609-1619 toczyła się wojna między Polską, a Rosją, ktrą rozpoczął Zygmunt III Waza. W 1610 hetman Stanisław Żłkiewski pokonał Rosję pod Kłuszynem (4 lipca 1610r). Bojarze rosyjscy ofiarowali tron synowi Zygmunta Władysławowi, pod warunkiem przejścia na prawosławie. Krl Zygmunt III Waza nie wyraził na to zgody. W Moskwie wybuchło powstanie, pod wodzą Minina i Pożarskiego, przeciwko Polakom i w 1612 roku załoga Polska wycofała się z Kremla. W 1613 roku na tronie zasiadł Michał Romanow, założyciel dynastii, ktra przetrwała do 1917 roku. W latach 1617-1618 doszło do wyprawy na Rosję Władysława Wazy. W Dywilinie (1619)został zawarty rozejm. Na jego moc Rzeczpospolita uzyskała ziemię smoleńską, czerwińską i siewierską. Rosja zrzekła się pretensji do Inflant. W latach 1632-1634 toczyła się kolejna wojna. Rosjanie zaatakowali Smoleńsk. Zakończył ją pokj w Polanowie (1634 r.). Potwierdził on warunki rozejmu w Dywilinie oraz zrzeczenie się Władysława IV do tronu rosyjskiego.

Kolejna wojna polsko-rosyjska toczyła się w latach 1654-1686. Rozpoczęła się od ataku wojsk rosyjskich na Litwę i Ukrainę. W 1656 roku został zawarty rozejm na czas wojny ze Szwedami. Walki zostały wznowione w 1660 roku. Hetman Stefan Czarniecki pokonał Rosję pod Połonką, gdzie rozbił armię rosyjską I. Chowańskiego. Hetman Jerzy Lubomirski rozbił pod Cudnowem wojska rosyjskie, dowodzone przez W. Szeremietewa. W 1667 roku został zawarty rozejm w Andruszowie. Przyznawał Rosji zdobyte przez nią ziemie: smoleńską, czernihowską, siewierską oraz Lewobrzeżną Ukrainę. Oddawał także pod jej panowanie na 2 lata Kijw wraz z przyległym okręgiem. Zaporoże miało stanowić polsko-rosyjskie kondominium. Obie strony zobowiązały się rwnież do wsplnego występowania przeciwko Turcji. Granice określone w andruszowskim rozejmie potwierdzono i przyjęto jako stałe w zawartym z Rosją 1686 tzw. pokoju wieczystym, zwany traktatem Grzymułtowskiego.

Wojny polsko-tureckie

Na początku XVII wieku w stosunkach polsko-tureckich można było dostrzec wiele punktw zapalnych:Mołdawia i Wołoszczyzna były uzależnione od Turcji, a magnaci Polscy starali się uzależnić te tereny od Polski; Tatarzy, ktrzy byli lennikami Turcji, często wyprawiali się na pograniczne ziemie Polski; Bliskie kontakty Habsburgw i Polski godziły w interesy Turcji;

Podczas pierwszej fazy wojny trzydziestoletniej książę Siedmiogrodu Gabor Bethlen oblegał Wiedeń, a wysłane przez Zygmunta III Wazę oddziałw lisowczykw do Siedmiogrodu zmusiły go do odstąpienia od Wiednia.

Akcja ta została nazwane pierwszą odsieczą wiedeńską’’ i była to przyczyna wybuchu wojny polsko-tureckiej, jako że Gabor Bethlen był lennikiem Turcji.W lecie 1620 roku przekroczyła granicę Polski armia turecko-tatarska. We wrześnie1620 roku doszło do trzydniowej bitwy pod Cecorą. Podczas odwrotu wojsk polskich zginął hetman Stanisław Żłkiewski, a do niewoli dostało się wielu Polakw, wśrd nich Stanisław Koniecpolski. W 1621 roku ruszył do Mołdawii 70-tysięczna armia Polska. Od lipca do października 1621 roku broniła twierdzy Chocim. W czasie obrony zmarł Stanisław Lubomirski. Zawarto pokj, dzięki ktremu granica Polski została ustalona na Dniestrze. Polska pomimo utraty wpływw w Mołdawii zyskała spokj na południu, tak potrzebny dla prowadzenia wojny ze Szwecją na płnocy. Od drugiej połowy XVII wieku, za rządw sułtana Mehmeda IV, odżyły dążenia ekspansjonistyczne Turcji. W 1664 roku wojska wielkiego wezyra zajęły część Węgier, ktra należała do monarchii Habsburgw. Hetman kozacki Piotr Doroszenko uznał się za lennika Turcji. W 1672 roku ruszyła na Polskę wyprawa Turecka. Zdobyto twierdzę Kamieniec Podolski, a krl Michał Korybut Wiśniowiecki zawarł 18 października 1672 roku traktat w Buczaczu. Turcja odebrała Polsce Podole i Ukrainę i zmusiła ją do płacenia rocznego harczu w wysokości 100 tys. Złotych. W 1673 roku hetman Jan Sobieski pod Chocimiem pokonał Turkw. Uniknięto płacenia harczu, ale nie odsyskano utraconych ziem. W 1679 roku Jan III Sobieski, już jako krl Polski, podpisał z cesarzem Leopoldem I traktat polsko-austryjacki. Na wiosnę 1683 roku ruszyła na Austrie wielka armia turecka pod wodzą Kara Mustafy, wielkiego wezyra, wspomaganego przez oddziały Tatarw i Siedmiogrodu. Pod Wiedniem wojsko dowodzone przez Jana III Sobieskiego. 12 września 1683 roku rozegrało bitwe ktra została rozstrzygnięta dzięki uderzeniu polskiej husarii. Wielki wezyr zbiegł z pola bitwy, a jego armia uległa rozbiciu. Zwycięstwo pod Wiedniem nie oznaczało klęski Turcji. W 1684 roku został utworzony sojusz Polski, Austrii, Wenecji i papiestwa przeciwko Turcji, zwany Świętą Ligą. W pźniejszych wyprawach na Mołdawię i Podole Polska nie odniosła znaczących sukcesw. W 1699 roku został zawarty pokj w Karłowicach. W jego wyniku Polska odzyskała Podole i Ukrainę przybrzeżną.

Powstanie kozackie – powstanie Chmielnickiego

Problem Kozakw w XVII wieku stał się jednym z najważniejszych problemw Rzeczypospolitej. Pod koniec XV wieku na tereny Zaporoża zaczęły napływać rżne grupy ludności.Łupieżcze wyprawy (schadzki) były dokonywane na łodziach (czajki). W celu okiełznania Kozakw krlowie Polski stworzyli tzw. Rejest. Po objęciu rejestrem, stawali się oni ludźmi wolnymi, na żołdzie Rzeczpospolitej i mieli za zadanie obronę południowo-wschodnich granic kraju. Na przełomie wieku XVI i XVII doszło do wielu wystąpień Kozakw wraz z chłopstwem przeciwko kresowym magnatom, ktrzy obciążali lud coraz to większymi powinnościami. Do momentu wybuchu powstania Bohdana Chmielnickiego w 1648 roku. Kozacy byli uczestnikami i inspiratorami wystąpień przeciwko Rzeczpospolitej. Najbardziej znane z nich to powstania:

o Marka Żmajły – 1625

o Tarasa Federowicza – 1630

o Pawła Michnowicza – 1637

o Dymitra Hunia i Jakuba Ostranicy - 1638

W kwietniu 1648 roku Bohdan Chmielnicki wraz z Tatarami krymskimi ruszył przeciwko wojsku koronnrmu. W maju 1648 roku wojska polskie poniosły klęski pod Żłtymi Wodami i Korsuniem. We wrześniu 1648r. Doszło do kolejnej klęski pod Piławcami. Wojska Chmielnickiego podeszły na przedpola Lwowa i Zamościa. W lecie 1649r. Chmielnicki i chan tatarski Islam Girej rozpoczęli oblężenie Zabraża. Na odsiecz Zabrażowi ruszył krl Jan Kazimierz na czele 15-tysięcznej armii. Wojska polskie zostały otoczone pod Zborowem. Dzięki akcji dyplomatycznej kanclerza Jerzego Ossolińskiego udało się skłonić chana do ugody. Zawarta została ugoda zborowska z 1649r., ktra mwiła o:

o Podniesieniu liczby kozakw rejestrowanych do 40 tys.,

o Przyznaniu B. Chmielnickiemu tytułu hetmańskiego,

o Wyodrębnieniu trzech wojewdztw z urzędami i godnościami dla szlachty prawosławnej.

W czerwcu 1651r. wojska polskie pokonały Chmielnickiego pod Beresteczkiem. Z kolei w 1652r. Chmielnicki pokonał Polakw pod Batohem. Nie będąc w stanie odnieść ostatecznego zwycięstwa, zwrcił się o pomoc do Rosji. W 1654r. Kozacka Rada w Perejasłwilu uznała zwierzchnictwo cara nad Ukrainą lewobrzeżną. Decyzja Kozakw spowodowała wojnę Polski z Rosją, ktra miała miejsce w latach 1654-1667. Hetman koronny Stanisław Potocki rozbił w lutym 1655r. wojska rosyjsko-kozackie. Na skutek najazdu szwedzkiego na Polskę, wojna została przerwana, zaś B. Chmielnicki poparł wrogw Rzeczpospolitej i był sydnatariuszem układu rozbiorowego z Radnot z 1656r. Po śmierci B. Chmielnickiego w 1658r. nowym hetmanem został Jan Wyhowski. W 1658r. zawarł on w Hadziaczu ugodę z Rzeczpospolitą..

Na skutek walk wewnętrznych J. Wyhowski został odsunięty od władzy, a ugoda nie została zrealizowana. W 1660r. doszło do wznowienia wojny Polski z Rosją. Wojska rosyjsko-kozackie zostały pokonane pod Połonką przez Stefana Czarnieckiego i pod Cudnowem przez Jerzego Lubomirskiego. Problem Ukrainy został rozwiązany na mocy rozejmu w Andruszowie. Do Rosji zostały przyłączono:

o Lewobrzeżną Ukrainę;

o Ziemię sierwską, smoleńską i czernikowską;

o Kijw na dwa lata przekazano Rosji.






Przykadowe prace

DSD Arne lernt das ABC

DSD Arne lernt das ABC ARNE LERNT DAS ABC Jedes Jahr viele Schler verreisen ins Ausland dank der Schule, um dort den Unterricht fortzusetzen. Solche Initiative heit Schleraustausch. Davon ist der Text von Jenny Friedrich-Freksade, der aus www.eurovacences.de entnommen wurde. Es handelt sich um einen Arne heienden Junge, ...

Recenzja filmu Pan Tadeusz

Recenzja filmu Pan Tadeusz Film Pan Tadeusz w reżyserii Andrzeja Wajdy powstał na podstawie książki Adama Mickiewicza pod tym samym tytułem. Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie w 12 księgach pisanych wierszem od wielu lat towarzyszy nam Polakom w życiu. Krzepił on ser...

Każda kara wyrządza szkodę, każda kara jest złem.

Każda kara wyrządza szkodę, każda kara jest złem. "W białym płaszczu z podbiciem koloru krwawnika posuwistym krokiem kawalerzysty wczesnym rankiem czternastego dnia wiosennego miesiąca nisan pod krytą kolumnadę łączącą oba skrzydła pałacu Heroda Wiel...

Stres i jego przyczyny oraz najczęstsze objawy psychosomatyczne

Stres i jego przyczyny oraz najczęstsze objawy psychosomatyczne Nowoczesne, zindustrializowane społeczeństwo stwarza stresujące środowisko narzucając naszemu życiu szybkie, gorączkowe tempo. Często żyjemy w ciasnych mieszkaniach i zatłoczonych miastach, mamy zbyt wie...

Przeczytałeś ogłoszenie mieszkaniowe. Napisz do ogłoszeniodawcy e-mail. Uwzględnij następujące informacje: wyraź zainteresowanie ofertą i zapytaj, czy jest

Przeczytałeś ogłoszenie mieszkaniowe. Napisz do ogłoszeniodawcy e-mail. Uwzględnij następujące informacje: wyraź zainteresowanie ofertą i zapytaj, czy jest jeszcze aktualna, przedstaw się i podaj najważniejsze informacje o sobie, zapytaj o poł Guten Tag, Meine Name ...

Tryb przypuszczający

Tryb przypuszczający W języku niemieckim mamy do czynienia z dwoma rodzajami trybu przypuszczającego: * Konjunktiv I - stosowany głwnie w mowie zależnej - w skład ktrego wchodzą: o Konjunktiv Prsens o Konjunktiv Perfekt o Konjunktiv Futur * Konjunktiv II - ...

"Mikołaja Doświadczyńskiego Przypadki" - pierwsza polska powieść nowożytna.

"Mikołaja Doświadczyńskiego Przypadki" - pierwsza polska powieść nowożytna. Mianem pierwszej polskiej powieści nowożytnej określa się "Przypadki Mikołaja Doświadczyńskiego", ktrej autorem był Ignacy Krasicki. Można powiedzieć, iż od powyżs...

Rola poety i poezji w życiu narodu. Omw temat na podstawie wybranych utworw literackich doby romantyzmu.

Rola poety i poezji w życiu narodu. Omw temat na podstawie wybranych utworw literackich doby romantyzmu. Znaczenie przypisywane poezji w życiu narodu zmieniało się nie tylko w zależności od konkretnego twrcy, ale rwnież wraz z upływem czasu ten sam twrca zmieniał swe poglądy...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry