• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Zagadnie...

Nawigacja

Zagadnienia - gramatyka



Zagadnienia - gramatyka


5. ZDROBNIENIA I ZGRUBIENIA

Zdrobnieniami okreslamy z wyrazy nacehcowane emocjonalnie, budzące w odbiorcy pozytywne skoarzenia np. kotek, kiciuś, koteczek

Zgrubienie to wyrazy z reguły nacehcowane emocjonalnie ujemnie np. kocur, kocisko

W języku polskim mamy rwnież neutralne wyrazy (emocjonalnie obojętne) - są to wyrazy podsatwowe - kot, pies

Zgrubienia mogą przyjmować odemienne funkcje emocjonalne np. śliczny kocur - ten związek przymiotnika z rzeczownikiem zyskuje nacehcowanie emocjonalne pozytywne



6. NORMA I BŁĄD JEZYKOWY

Norma językowa - to poprawność, zgodność mwienia i pisania z pewnymi prawami czyli zasadami i regułami określajacymi co jest dobre a co złe

Błąd - odstepstwo od normy językowej pod względem zasad :

- fleksyjnych - ustalajacych wzorce odmiany przez przypadki, rodzaje i osoby

- ortograficznych - nakazujący przestrzeganie reguł

- komunikacyjnych - kładzących nacisk na logiczność wypowiedzi

- składniowych - zakreślających granicę swobody w budowie wypwiedzi



8. ANTONIMY

wyrazy o znaczeniu przeciwnym np. zło-dobro, ciemny-jasny



23. ŹRDŁA ZAPOŻYCZEŃ

X-XVI w -> łacina (makoronizmy)

XVII - XVIII -> frnacuski

XIX -> niemiecki, rosyjski

XX -> angielski

Na przestrzeni wiekw słownictwo przedostało się do Polski rżnymi drogami

Pierwsza fala naleciałości wyrazw pochodzenia łącińskiego związana jest z przyjęciem chrześcijaństwa np. abdykacja, szkoła

Z jezyka włoskiego rwnolegle z przyjazdem Batorego do Polski zaczerpnęliśmy słowa : klafior, szczypiorek

Z języka francuskiego pochodzą wyrazy : miraż, bukiet



2. TREŚĆ I ZAKRES WYRAZU

Pod pojęciem treści wyrazu nazywamyy zespł cech, na podstawie ktrcyh możemy określić co ten wyraz znaczy np. worna, jaskłka - to nazwy gatunkw ptakw

Zkres wyrazu dotyczy ogłu przedmiotw nazywanych tym wyrazem np. ubranie ? koszula, spodnie. Ubranie - najszerszy zakres i najmniejsza treść, koszula - najwęższy zakres i najszersza treść



11. WIELOZNACZNOŚĆ WYRAZW

Bałwan

znaczenie pierwotne (podstawowe) - stwr z śniegu

znaczenie wtrne - człowiek głupi, fala morska

Zamek - budowla ? w odzieży, do drzwi, hokej

Balon - guma, pojazd ? promile, nabiś kogoś w balona, środek antykon.

Szkoła, los, dom, pączek



9. SYNOIMY

To najliczniejsza grupa wyrazw, ktra pomaga uniknąć powtrzeń tego samego słowa w tekście, Wyrżniamy rżnorodne podziały synonimw. Najszczęściej stosujemy podział na synonimy znaczeniowe i stylistyczne

Inne podziały

- synonimy uczuciowe - wyrażające pozytywne bąź negatywne odczucia mwiącego wzgędem treści wyrazu

- synonimy bliskoznaczne - zwane często niewymiennymi, choć mają podobne znaczenie np. brązowy-kasztanowy, mogą być piwne oczy, ale nie może być piwny koń



21. TENDENCJE ROZWOJOWE WSPŁCZESNEJ POLSZCZYZNY

W języku polskim wyrżniamy pięć podstawwowych tenedencji :

1. powstawanie nowych wyrazw - neologizmw dla potrzeb zamierzonych np. artystycznych bądź do życia codziennego

2. tendencja do stosowania zapożyczeń

3. w tworzeniu archaizmw (wyrazw ktre wyszły już z codziennego języka i funkcjonują w ramach gramtyki historycznej bądź gwary)

4. w tworzeniu skrtw i skrtowcw, ktre przyczyniają się do oszczędności języka i prezcyzji pojęć

5. w budowie grmatycznej i funkcjonalności fraz i związkw frazeologicznych



23. WYRAZY ZAPOŻYCZONE

a) związana z rozwojem chrześcijaństwa - wyrazy pochodzenia łacińskiego - pacierz, kościł, szkoła

b) poprzez kontakty z Węgrami ? kontusz, giermek, szereg

c) z jezyka czeskiego ? Władyslaw, serce, hańba

d) z ruskiego ? czerep, bohater

e) z rosyjskiego ? kosmonauta, sputnik

f) W XVI w weaz z przybyciem Krleowej Bony przejeliśmy nazwy : koperek, kalarepka, kapustka

g) z frnacuskiego ? ermitaż, bukiet

h) XX w , na skutek mody, bądż dla potrzeb braku odpowiednika przejeliśmy angielskie wyrazy



32. CHARAKTER DRAMATUGII SZEKSPIRA

Zerwanie z zasadą trjdności

- miejsce akcji Szkocja, wrzosowiska, posiadłość Makbeta - Forres, komnata zamkowa, pole walki

- czas : przekracza regułu antyczne (ponad 24h)

- akcja : skomplikowana, wydarzenia ktrych zakończenia niekoniecznie musimy przewidzieć

Zerwanie z zasadą wysokiego stylu

Szekspir jako pierwszy prowadził do swojej tragedii postacie fantastyczne (duchy, wiedźmy)

Romantyczna sceneria : tajemnicze miejsca przesycone grozą, sceneria przepełniona gotycyzmem

po raz pierwszy autor wprowadza postacie o skomplikowanej wewnętrznej psychice



39. POLSCY NOBLIŚCI

1. Heniu Sienkiewicz - Quo Vadis 1905

2. Władek Rejmont - Chłopi 1924

3. Czesiek Miłosz - całokształt poezji i prozy - 1980

4. Wisława Szymborska - całokształt poezji - 1996



Czynniki decydujące o przyznaniu nagrody

- uniwersalna temetyka utworw

- poruszanie problemw dotyczących wielu narodw, poszczeglnych warstw spłecznych (np. Quo Vadis chrześcijanie ? poganie)

- wartości artystyczne, artyzm, poetyzacja prozy bądź (w przypadku poezji) poruszenie temtyki egzystencjalnej, problemw filozoficznych, przedstwionych w każdej epoce

- prosty język, zrozumiały dla każdego



18. FORMANT I PODSTAWA SŁOWOTWRCZA

Podstawa - część neizmienna w wyrazie podstawowym i pochodnym

Formant - cząstka dodana do wyrazu podstawowego za pomocą ktrej tworzymy nowy wyraz. Rodzaje formantw :

- przedrostek (robić ? zrobic)

- wrostek (łapać, duch ? łapiduch)

- przyrostek (lekarz ? lekarka)



20. SCHEMAT AKTU KOMUNIKACJI JĘZYKOWEJ

Wszystkie żywe istoty porozumiewają się - przesyłają komunikaty. Najdoskonalszym komunikatem jest komunikat językowy, czyli akt mowy. Aby akt mowy został należycie skonstuowany i zrozumiany, użytkownicy języka muszą znać ten sam kod (system znakw) czyli slownictwo z zakresu danego jezyka, zasady gramatyki, kryteria poprawności językowej. Warunkiem dobrej komunikacji jej poprawnie zbudowany kod.

Kontekst - sytuacja, okoliczności w ktych ma miejsce akt mowy

Nadawca - osoba ktra dokonuje aktu mowy, nadaje komunikat

Komunikat - wiadomość ktra jest przekazywana, przekazywana jako kod

Odbiorca - osoba, ktra odbiera akt mowy

Kod - system form z zakresu słownictwa, gramtyki, stylistyki, ktre zostają wykorzystane podczas nadawania komunikatu)





1. JĘZYK MWIONY A PISANY

Mwiony

- tworzywem są głoski

- jest ulotny, nietrwały, zbudowany z wypowiadanych zdań

- wypowiedzi są nacechowane emocjonalnie, na co wskazuje intonacja głosu

- pomoc gestw, mimiki twarzy

- nie obowiązuje znajomość ortografii i interpunkcji

- używany na co dzień

- wyrazy pełna funkcję wieloznaczną



Pisany

- tworzywem są litery

- trwały, złożony z liter - znakw graficznych

- brak nacechowania emocjonalnego

- brak gestykulacji, mimiki twarzy

- obowiązuje znajomość zasad ortograficznych i interpunkcyjnych

- dbałośc o stylistyczną i składniową budowę wypowiedzeń

- jednoznaczna funkcja wyrazw



27. CZYM SIĘ ZAJMUJE

Fleksja - odmiana części mowy przez przypadki, liczby, rodzajestopnie, osoby, czasy, strony, tryby, aspekty

Składnia - nauka o budowie zdań, tj. naukę o elementach skłaniowych zdania i sposobach ich lączenia

Słowotwrstwo - nauka o budowie wyrazw

frazeologia - bada ustalone w danym języku zwroty tzw. idiomy i frazy

logopedia - nauka o kształtowaniu prawidłowej mowy oraz uusuwaniu jej wad i zaburzeń

etymologia - bada pochodzenie wyrazu



33. GATUNKI W OŚWIECENIU

nowe : esej, list poetycki, powiastka filozoficzna (Nowa Helojza Russau), felieton literacki, powieść polska (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki) komedia polityczna (Powrt posła), sielanka sentymentalna

kontynuacje : oda, bajka (pisał Ezpo), satyra (obyczajowe : Żona Modna, portretowe : Do Krla) sielanka (Laura i Filon), tragedia

bajka - gatunek moralizatorsko dydaktyczny, krtka powiastka wierszem lub prozą, zawiera oglną naukę



34. GATUNKI W ROMANTYZMIE

ballada (Świteź), powieść poetycka (Giaur), poemat dygresyjny (Beniowski), powieść historyczna, opowiadania

Stare : oda, elegia, sonet, epopeja narodowa

epopeja : inwokacja, zwycaje narodu, 13 zgłoskowiec, dzieje narodu w przełomowych momentach)



35. GATUNKI W POZYTYWIZMIE

powieść realistyczna (Ojciec Goriot, Lalka, Potop) , publicystyka, nowela, powieść historyczna (Faraon), wiersze programowe, komedia obyczajowa, poezja refleksyjna



36. TEORIA SOKOŁA

(niem. Falkentheosie), sformułowana w 1871 r przez niemeickiego poetę i nowelistę Heysego. Teoria klasycznie skomponowanej noweli opartej na motywie dominującym, ktrym jest nabierająca znaczeń symbolicznych rzecz. Teorię swą oparł na analizie noweli G.Boccacia pt. Sokł (z piątego dnia Dekamerona) : syn pewnej szlachcianki prosił matkę o sokoła należącego do kochającego się w niej zubożałego szlachcica Edergia. Dama wybrała się do niego, a tamten gdy się o tym dowiedzial chciał ją godnie przyjąć i ugotował z sokoła rosł. Białogłowa widząc poświęcenie wychodzi za niego za mąż.

Sokł noweli - motyw przewodni



31. CECHY DRMATU ROMANTYCZNEGO NA PRZYKŁADZIE "DZIADW III" I "KORDIANA" J. SŁOWCKIEGO.

• Brak jedności czasu, miejsca, akcji

• Bohater zbiorowy i indywidualny

• Realizm i irracjonalizm

• Fragmentaryczność akcji

• Inwersja czasowa

• Podział na sceny realistyczne i wizyjne

• Obok tragizmu występuje groteska

• Akcja dramatu spleciona z elementami epiki i lirycznymi

• Poświęcenie się jednostki dla sprawy narodu.

• Wewnętrzny dramat bohatera

• Bohater nie ma wyboru postępowania, ponosi klęskę ponieważ cel go przerasta

• Koloryt historyczny

• Motywy ludowe





29. CECHY EPOSU NA PRZYKŁADZIE "ILIADY".

Epos to głwny gatunek epiki do czasu powstania powieści. Jest to rozbudowany utwr wierszowany, ktry ukazuje dzieje legendarnych lub historycznych bohaterw na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności. W przypadku "Iliady" tłem jest wojna Trojańska, natomiast bohaterowie legendarni to np. Achilles, Agamemnon, Parys, Helena, a także bogowie greccy. Źrdłem eposu są mity i podania, "Iliada" np. wywodzi się z mitu o jabłku niezgody.

Cechy gatunkowe eposu:

• Inwokacja - apostrofa umieszczana we wstępie utworu skierowana do Bstwa z prośbą o pomoc w tworzeniu dzieła. W "Iliadzie" autor zwraca się do Muzy (bogini), ktra poddaje pieśń śpiewakom: "Gniew, bogini, opiewaj Ahilla, syna Peleusa"

• Rwnoległość dwch płaszczyzn: świata bogw i świata ludzi. W "Iliadzie" fabuła przebiega w świecie bogw ( bogowie walczą po dwch stronach wrogw w wojnie Trojańskiej, np. Atena decyduje o zwycięstwie Achillesa nad Hektroem i w świecie ludzi i ludzkich uczuć - dowodem jest np. miłość Parysa do Heleny.

• Narrator eposu ujawnia swoje uczucia tylko w inwokacji, potem jest obiektywny, wszechstronny i zdystansowany wobec wydarzeń

• Wydarzenia opisane są stylem podniosłym i petetycznym, dostosowanym do wagi opisywanych wypadkw, co widać wyraźnie w sposobie opisu walczących w pojedynku Achillesa i Hektora.

• Szczegłowy, realistyczny opis przedmiotw i sytuacji (realizm szczegłw). Wspaniałym przykładem realizacji tego punktu jest opis tarczy Achillesa. Homer opisuje nie tylko kolejne działania wykonawcy Hefajstosa, lecz obrazy przedstawione w płaskorzeźbie. Są one opisane tak że można je z łatwością odtworzyć. Jest to dziesięć scen - obrazw z życia pokojowego. Znajdujemy wyobrażenie ziemi, nieba, morza, dwch miast i życia w tym mieście - śluby, uczty, właśnie handlujących itp.

• Opisy scen batalistycznych - sceną taką jest np. pojedynek Hektora z Achillesem, obraz oblężenia grodu, zasadzki i bitwy.

• Porwnania homeryckie - jest to porwnanie, ktrego drugi człon jest rozbudowany tak, że stanowi odrębną epizodyczną scenkę. Przykładem może być porwnanie walczących (Achillesa i Hektora) do walki orła i gołębicy, umieszczone w pieśni 22 p.t. "Pojedynek"

• Epizodyczność akcji. Epizod to odstępstwo od toku głwnej akcji, opisanie wydarzenia mniej istotnego, pobocznego, nie związanego z głwną fabułą, przykładem może być opis tarczy Achillesa.

Miarą wierszową eposu homeryckiego jest heksametr. Heksametr - to wers ktry składa się z 6 stp metrycznych: daktyli lub spondejw (heks = 6)



28. BUDOWA TRAGEDII GRECKIEJ

Tragedię zaczynał prolog, ktry wprowadzał w akcję. Prolog kończył się węzłem dramatycznym, tzn. wydarzeniem rozpoczynającym właściwą akcję. Akcja dzieliła się na epejsodiony (sceny), ktre z kolei przedzielone były stasimonami, czyli pieśniami chru. Punktem szczytowym tragedii była perypetia, będąca przełomem w akcji dramatycznej i kończąca się katastrofą, czyli klęską bohatera. Ostatnia część tragedii to epilog, ktry zwykle wyjaśniał sprawę do końca i dokonywał podsumowania.

Istotą tragedii był konflikt tragiczny, ktry wynikał z istnienia przeciwstawnych, rwnorzędnych racji, pomiędzy ktrymi nie można dokonać wyboru, gdyż każda decyzja przynosi klęskę bohaterowi. Ta niemożność dokonania właściwego wyboru, ktry nie skończyłby się katastrofą, nosi nazwę tragizmu.

Tragedię cechowała zasada trzech jedności: czasu, miejsca i akcji.

Podstawowym pojęciem tragedii greckiej jest katharsis (wewnętrzne oczyszczenie), gdyż dzieło antyczne miało oddziaływać na przeżycia odbiorcw.



12. ZABYTKI PIŚMIENNICTWA POLSKIEGO

1. Geograf bawarski

IX w. - spis nazw polskich plemion

2. Dagome index

X w. - najdawniejszy polski dokument, Mieszko I oddaje państwo pod opiekę papieżowi, nazwy geograficzne

3. Kronika Theimara

X-XI w. - nazwy plemion (Ślązanie), nazwy rzek (Odra, Bbr) i nazwy miast (Krosno)

4. Bulla Gnieźnieńska

XII w. - rejestr dbr kościelnych, Złota Bulla języka polskiego ? zawiera 410 nazw polskich

5. Księga Henrykowska

XIII w. - pierwsze polskie zdanie: Dać ać ja pobruczę a ty poczywaj

6. Kazania Świętokrzyskie

XIV w. - autor-kaznodzieja starał się nadać swoim kazaniom artystyczną formę, utrzymane są w tonie podniosłym, adresatem tych kazań są wykształceni ludzie

7. Kazania Gnieźnieńskie

XV w. - 103 kazania łacińskie, 10 polskich, zabytek trj języczny: niemiecki, łaciński, polski

8. Bogurodzica

pierwszy tekst napisany po polsku mający charakter religijny

9. Psałterz Floriański

najstarszy zachowany przekład Psalmw Dawida, zawiera tekst psalmw w trzech językach: łacińskim, polskim i niemieckim, psałterze pełnią w średniowieczu funkcję modlitewnika

10. Psałterz Puławski

XV w. - modlitewnik zawierający komentarz do każdego psalmu

11. Apokryty

przedstawiają żywoty świętych

12. Roty sądowe

formuły przysiąg sądowych

13. Biblia Szaroszpatacka

pierwszy i jedyny polski przekład Biblii



30. CECHY POWIEŚCI POETYCKIEJ KONRAD WALLENROD

Synkretyzm rodzajw literackich (zmieszanie):

Elementy epickie (powieść) – fabuła, obecność narratora, fragment powieści Wajdeloty.

Elementy liryczne – poetyckie opisy, rymowy układ utworu, uczciwość, subiektywizm.

Elementy dramatu – np. dialog Konrada z Głosem z wieży (Aldona), typowo sceniczny, pozbawiony narracji.

• Inwersja czasowa - akcję poznajemy z fragmentw, bez zachowania przypadku i chronologii (np. głwnego bohatera poznajemy już jako Konrada Wallenroda, mistrza zakonu, pźniej z retrospekcji powieści: Wajdeloty dowiadujemy się jego przeszłości).

• Tajemniczość – wydarzenia dopiero na końcu układają się w logiczną całość, wiele scen odbywa się w tajemniczych okolicznościach, często pod osłoną nocy np. sąd nad Konradem, rozmowy z Głosem z wieży.

• Bohater Byroniczny – samotny, zbuntowany, tajemniczy, nieszczęśliwy



Przykadowe prace

Bezrobocie

Bezrobocie I. Definicja "bezrobocia". Na rynku pracy, czyli tam gdzie spotyka się popyt i podaż na pracę lub też potencjalni pracobiorcy z pracodawcami, można wyrżnić kilka grup osb. Przede wszystkim s to: aktywni i bierni zawodowo. Aktywni to ci, ktrzy pracuj lub pozostaj bezrobotni, za b...

Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Zwrć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego s

Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Zwrć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury. Głwnym bohaterem utworu J. W. Goethego pt.: "Cierpienia młodego Wertera" jest Werter. Werter to m...

Cechy dramatu romantycznego.

Cechy dramatu romantycznego. Przykładem dramatu jest "Kordian" J. Słowackiego. W "Przygotowaniu" duchy kreują postaci przywdcw powstania listopadowego i politykw (Jzef Chłopicki, Jan Skrzynecki, Joachim Lelewel, Jan Krukowiecki). Osoba Pierwsza "Prologu" uważa, iż po klęsce powstania, nard...

Matura - Antyk cz.5 (Epos/Teatr Grecki/Tragedia Antyczna)

Matura - Antyk cz.5 (Epos/Teatr Grecki/Tragedia Antyczna) Rozkład jazdy: Epos Teatr Grecki Tragedia Antyczna 1. Epos - utwr wierszowany o charakterze epickim (wielowątkowa fabuła) Występuje bohater jednostkowy i zbiorowy. Każdy epos rozpoczyna się od inwokacji. Ukazuje dzieje nar...

Rosja w XVII - XVIII wieku

Rosja w XVII - XVIII wieku Celem mojej pracy jest przedstawienie dziejw Rosji w okresie od śmierci Iwana IV do końca rządw Katarzyny II Wielkiej. W tym czasie Rosja przemieniła się w potęgę europejską. Stało się to głwnie dzięki reformom Piotra I Wielkiego i Katarzyn...

Na podstawie znajomości wiersza L. Staffa oraz fragmentu Odysei Homera rozwiń myśl zawartą w słowach poety: Każdy z nas jest Odysem, Co wraca do swej Itaki

Na podstawie znajomości wiersza L. Staffa oraz fragmentu Odysei Homera rozwiń myśl zawartą w słowach poety: Każdy z nas jest Odysem, Co wraca do swej Itaki L. Staff Odys Niech cię nie niepokoją Cierpienia twe i błędy Wszędy są drogi proste Lecz i manowce...

Tlenek krzemu (IV) - SiO2 (szkło)

Tlenek krzemu (IV) - SiO2 (szkło) Dwutlenek krzemu (krzemionka) to substancja stała występująca w trzech odmianach polimorficznych: kwarc, trydymit, krystobalit. Dwutlenek krzemu topi się w temp. 1710oC. Nawet podczas bardzo wolnego ochładzania zestala się na szkliste, bezpostaciowe ciało...

Biskup Jakub Świnka

Biskup Jakub Świnka W galerii biskupw gnieźnieńskich, w ktrych nie brak postaci wyjątkowych i wybitnie zasłużonych, zarwno dla Kościoła jak i dla Polski, wybija się ?ponad przeciętność? postać arcybiskupa Jakuba Świnki. Miejsce to zdobył sobie nie tyl...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry