• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Zamek w ...

Nawigacja

Zamek w Oświęcimiu



Zamek w Oświęcimiu




Zagospodarowanie turystyczne zamkw w Polsce. Zamek w Oświęcimiu



Spis treści

1. Wprowadzenie.

1.1. Uzasadnienie wyboru obiektu.

1.2. Sposb zbierania informacji i gromadzenie materiałw.

2. Charakterystyka przestrzeni turystycznej zamku.

2.1. Środowisko geograficzne.

2.2. Historia obszaru.

2.3. Bezpośrednie otoczenie zamku.

2.4. Walory przyrodniczo-kulturowe zamku.

2.5. Obecny ruch turystyczny.

2.6. Baza noclegowa i gastronomiczna.

2.7. Możliwości dojazdu.

3. Opis zamku (ankieta).

4. Historia.

4.1. Stan prawny i obecny właściciel.

4.2. Sposb wykorzystania dla funkcji turystycznej.

4.3. Notowany ruch turystyczny.

4.4. Plany dotyczące przyszłości.

5. Podsumowanie.

6. Bibliografia.





1. Wprowadzenie.

1.1. Uzasadnienie wyboru obiektu.

Wybr zamku był stosunkowo prosty. Po tym jak odpadły z listy obiekty przeze mnie upatrzone, pomyślałam, że Oświęcim wszakże daleko od Warszawy, ale może właśnie nadarza się niepowtarzalna okazja, by tam pojechać!

Powody były dwa: po pierwsze sama bardzo chciałam zobaczyć obz zagłady Auschwitz - Birkenau, ponieważ do tej pory jeszcze tam nie byłam. Drugim powodem był cudzoziemiec, ktrego zaprosiliśmy do Polski na święta Wielkanocy, a ktremu chciałam pokazać jedno z najbardziej znanych obcokrajowcom miejsc w Polsce.

Doszłam też do wniosku, że dzięki takiemu podejściu do sprawy, nie zapamiętam Oświęcimia jedynie jako terenw byłego obozu zagłady, ale poprzez zbieranie informacji i materiałw o zamku, dowiem się więcej o Oświęcimiu jako mieście, historii jego powstania i wspłczesnym życiu jego mieszkańcw.



1.2. Sposb zbierania informacji i gromadzenie materiałw.

W Oświęcimiu spędziłam w sumie dwa dni. Pierwszy, po długiej podrży

z Warszawy, postanowiłam przeznaczyć na zwiedzanie Muzeum Oświęcimskiego. Następnego dnia zamierzałam zwiedzić zamek, jego okolice, oraz zebrać jak najwięcej materiałw do mojej pracy. Drugiego dnia swoje pierwsze kroki skierowałam w stronę zamku, z nadzieją, że tam dowiem się o nim najwięcej. Przeczucie nie zawiodło. W zamku pierwszą napotkaną osobą okazała się pani Wioletta Oleś, instruktor zbiorw historyczno

- etnograficznych z Oświęcimskiego Centrum Kultury. To Pani Wioletta udzieliła rzetelnych odpowiedzi na wszelkie nurtujące mnie pytania. To rwnież ona udostępniła plany przebudowy zamku, ktre rozpoczną się już tej jesieni.

Miałam naprawdę dużo szczęścia, dowiedziałam się wielu rzeczy, mogłam oglądać do woli, sporządzać wszystkie notatki i uwagi na bieżąco w jednym

z pomieszczeń Zbiorw Historyczno - Etnograficznych. Po wizycie w zamku, udałam się jeszcze do Urzędu Miasta Oświęcim (Biuro Promocji Miasta) w celu zdobycia ulotek i folderw, oraz do Miejskiego Centrum Informacji Turystycznej.



2. Charakterystyka przestrzeni turystycznej zamku.

2.1. Środowisko geograficzne.

Oświęcim to ponad 43 tys. miasto o powierzchni 30,3 km2, położone po obydwu brzegach Soły, u jej ujścia do Wisły, w centrum Kotliny Oświęcimskiej. Sąsiaduje z trzema ważnymi regionami gospodarczymi - Grnośląskim Okręgiem Przemysłowym, aglomeracją krakowską i regionem podbeskidzkim z miastem Bielsko-Białą na czele. Obszar ten zamieszkany jest przez około 5 milionw ludzi. Koncentruje się tu ogromny potencjał ekonomiczny i naukowy.

Obszar międzywala rzeki Soły pełni kluczową rolę dla funkcjonowania przyrody i krajobrazu w Oświęcimiu. Odnajdujemy tu naturalne układy roślinności, charakterystyczne dla dolnego odcinka doliny Soły, a rejon ten w większości przedstawia nieprzeciętne walory przyrodniczo-krajobrazowe.



2.2. Historia obszaru.

Osadnictwo na wzgrzu zamkowym w Oświęcimiu istniało już w XI wieku, jednak w dokumentach nazwa miasta pojawia się dopiero pod koniec XII wieku, kiedy istniała tu już rozległa kasztelania. Zabudowa grodu otoczona była obronnym wałem ziemnym. Grd i podgrodzie z kościołem parafialnym zostały zniszczone w 1241 roku, w wyniku najazdu ciągnących na Śląsk oddziałw tatarskich pod wodzą Baidara. W ramach odbudowy grodu po tym najeździe rozpoczęto na wzgrzu zamkowym budowę murowanej wieży obronnej - zachowanej do dziś. Oświęcim wchodził wtedy w skład księstwa cieszyńskiego. Około roku 1272 otrzymał prawa miejskie

- potwierdzone przez Mieszka I, księcia cieszyńskiego 3 września 1291 roku.

W wyniku podziały księstwa cieszyńskiego w latach 1312-1317 powstało samodzielne księstwo oświęcimskie ze stolicą w Oświęcimiu. Władzę sprawowali

w nim książęta ze śląskiej linii Piastw. Pierwszym rezydującym tu księciem był Władysław - syn Mieszka I cieszyńskiego, ktry razem ze swoją żoną Eufrozyną, uposażył i wybudował w Oświęcimiu kościł dominikański wraz z klasztorem. Z tej fundacji zachowana jest do dziś kaplica św. Jacka. Syn księcia Władysława - książę Jan I Scholastyk w 1327 roku złożył hołd lenny Janowi Luksemburczykowi, krlowi Czech, uzależniając księstwo oświęcimskie na ponad sto lat od Korony Czeskiej.

Od końca XIII wieku Oświęcim był ważnym punktem na szlaku solnym - miał przywilej składowania i handlu solą wielicką najlepszej jakości, miał nawet swoje miary soli - tzw. bałwany oświęcimskie. Posiadał rwnież przywilej sądowniczy

i prawo do składowania i handlu ołowiem, prawo poboru opłat od dwch mostw na Wiśle i utrzymywania komr celnych. Oświęcim znany był rwnież z handlu rybami, ktre dostarczano stąd nawet na krlewski dwr w Krakowie.

W 1445 roku nastąpił podział księstwa oświęcimskiego między trzech synw księcia Kazimierza. Utworzono wtedy księstwa: oświęcimskie, zatorskie i toszeckie. Księciem oświęcimskim został Jan IV, ktry w 1453 roku złożył hołd poddańczy krlowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. Szlachta i mieszczanie oświęcimscy uczynili to samo rok pźniej. W 1457 roku książę Jan IV sprzedał krlowi polskiemu księstwo oświęcimskie, ktre przez samego krla zostało włączone do Korony Polskiej. Pełne wcielenie księstwa do Polski nastąpiło dopiero w 1564 roku na mocy aktu inkorporacyjnego wydanego przez krla Zygmunta Augusta.

W 1503 roku wielki pożar zniszczył znaczną część miasta i zamek. Krl Aleksander Jagiellończyk zwolnił miasto od podatkw na 15 lat i nakazał odbudowę całego zamku i fortyfikacji z systemem baszt, a także naprawę murw miejskich. Prace przy odbudowie Oświęcimia trwały do 1534 roku.

XVI wiek był bardzo pomyślny dla Oświęcimia. W obrębie murw miejskich znajdował się kościł parafialny z cmentarzem, rynek, ratusz i kościł dominikański. Poza ich obrębem w rejonie dzisiejszej ulicy Mikołajskiej, stał szpital - przytułek dla ubogich, z drewnianym kościołem św. Mikołaja i cmentarzem. Okres pomyślności

i dobrobytu miasta zakończyło zdobycie miasta przez Szwedw w 1655 roku. Zostali oni wprawdzie wyparci z niego przez oddziały Jana Grzegorza Toryńskiego, ale po dwch miesiącach zdobyli miasto ponownie - w odwecie niszcząc je i paląc.

Z pięciuset domw pozostało dwadzieścia, z dwustu rzemieślnikw - zaledwie sześciu. Skład solny przestał funkcjonować, zamek i kościł św. Mikołaja były w stanie ruiny. W 1676 roku w mieście mieszkało zaledwie 114 osb. Około 30 lat pźniej zaraza pochłonęła ponad trzysta osb, a pożar zniszczył zabudowę przy rynku. Przez prawie 200 lat Oświęcim nie mgł się podźwignąć z upadku po potopie szwedzkim

i kataklizmach, ktre nastąpiły bezpośrednio po nim.

W 1772 roku księstwo oświęcimskie, w wyniku I rozbioru Polski, znalazło się w granicach zaboru austriackiego, jako część Galicji. Dziesięć lat pźniej, na mocy dekretu cesarskiego o kasacji zakonw, zniesiono klasztor dominikański

w Oświęcimiu. Zlikwidowano rwnież cmentarz parafialny przy kościele Wniebowzięcia NMP i założono nowy - poza obrębem miasta.

Przełomowym okresem dla Oświęcimia była połowa XIX wieku, kiedy to stał się ważnym węzłem kolejowym na trasie Krakw - Wiedeń. Do wybuchu II wojny światowej powstawały i działały tu zakłady przemysłowe - m. in. papownia, garbarnia, Fabryka Wdek i Likierw Jakuba Haberfelda, fabryka nawozw, fabryki konserw rybnych, fabryka maszyn rolniczych i fabryka samochodw Piccolo, Alfa i Grand.

W XIX wieku miało miejsce kilka groźnych w skutkach powodzi i pożarw miasta. Dwie kolejne powodzie z lat 1805 i 1813, spowodowały obsunięcie części wzgrza zamkowego - prawie 25 metrw dziedzińca runęło wraz z budynkami

i murem obronnym do Soły, ktra zmieniła wtedy swoje koryto. Władze austriackie przeznaczyły wtedy zrujnowany zamek do rozbirki. Na szczęście decyzji tej nie wykonano. Z kolei w pożarze w 1863 roku spłonęło 2/3 zabudowy miasta - w tym wieża kościoła parafialnego, dwie synagogi, ratusz i szpital - przytułek dla ubogich.

W 1881 roku następny wielki pożar objął kościł parafialny, plebanię, wikarwkę, szkołę, szpital oraz przeszło 50 zabudowań.

W 1910 roku utworzono Starostwo Oświęcimskie, ktrego biura umieszczono w odbudowanym zamku. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku rwnież

w zamku mieściły się biura starosty oświęcimskiego powiatu politycznego, wchodzącego od 1919 roku w skład wojewdztwa krakowskiego.

Z początkiem II wojny światowej, zaraz po przegranej Armii Krakw pod Rajskiem i wycofaniu się pokonanego Wojska Polskiego, Oświęcim włączono

do III Rzeszy i nadano mu niemiecką nazwę Auschwitz. W 1940 roku, na obrzeżach miasta Niemcy założyli obz koncentracyjny KL Auschwitz - miejsce masowej zagłady Żydw, Polakw, Cyganw i innych narodw - gdzie przywiezieni zostali pierwsi polscy więźniowie polityczni. Niemcy rozpoczęli rwnież przebudowę miasta i budowę fabryki IG Farben w Dworach koło Oświęcimia. W latach 1940-1944 okupant przeprowadził wiele akcji przesiedleńczych i wysiedleńczych z okolicznych miejscowości. Wolne po wysiedleniu miejsca zajęli osadnicy niemieccy

i Volksdeutsche. W roku 1942 powstał obz w Brzezince (KL Auschwitz II

- Birkenau), obz w Monowicach (KL Auschwitz III - Monowitz) i kilka podobozw oświęcimskich. 19 stycznia 1945 roku został wyprowadzony z obozu ostatni pieszy transport ewakuacyjny więźniw, a 27 stycznia nastąpiło wyzwolenie obozu przez Armię Czerwoną.

Jeszcze w 1945 roku zaczęły działać w Oświęcimiu cztery zakłady pracy. Życie w mieście powoli wracało do normy. W 1947 roku powstało na terenie byłego obozu KL Auschwitz Państwowe Muzeum w Oświęcimiu. W 1951 roku utworzono powiat oświęcimski, ktry do 1975 roku wchodził w skład wojewdztwa krakowskiego.

W 1975 roku został wprowadzony nowy podział administracyjny kraju, w wyniku ktrego Oświęcim wszedł w skład nowo powstałego wojewdztwa bielskiego.

Od 1999 roku Oświęcim znw jest stolicą powiatu i tak jak kilka stuleci wstecz - znw należy do wojewdztwa małopolskiego ze stolicą w Krakowie.



2.3. Bezpośrednie otoczenie zamku.

W bezpośrednim otoczeniu zamku, z jego zachodniej strony znajduje się rzeka Soła oraz most Piastowski łączący lewo i prawobrzeżną część miasta. Soła to prawy dopływ Wisły mający swe źrdła w Beskidzie Żywieckim. Przepływa przez Kotlinę Żywiecką, uchodzi koło Oświęcimia, a jej dopływy to Ujsoła i Koszarawa. W Sole zaopatrują się w wodę m.in. Żywiec, Kęty i Oświęcim.

Z kolei od wschodniej strony zamek sąsiaduje ze Starym Miastem, Rynkiem Głwnym oraz Urzędem Gminy.

Z południowej strony wzgrza zamkowego widać jak na dłoni Kościł księży Salezjanw z kaplicą św. Jacka Odrowąża oraz drugi most Oświęcimia. Wycofujące się z terenw Oświęcimia i okolic w 1939 roku Wojsko Polskie, wysadziło

w powietrze drugi most na rzece Sole. Dopiero w 1988 roku oddano do eksploatacji nowy most, nadając mu nazwę Mostu Jagiellońskiego.



2.4. Walory przyrodniczo-kulturowe zamku.

Na atrakcyjność położenia zamku niezaprzeczalnie i w największym stopniu wpływa bliskie położenie Państwowego Muzeum Auschwitz - Birkenau. Rocznie przeszło milion turystw z Polski i całego świata odwiedza to miejsce zagłady.



Niewielkie przy tym znaczenie mają ciekawe tereny rekreacyjne położone

w dolinach rzek Soły i Wisły, istniejąca tu baza sportowa (basen, lodowisko), liczne wydarzenia kulturalne i sportowe, czy intensywny ruch tranzytowy w mieście Oświęcim, będącym łącznikiem pomiędzy Śląskiem a Beskidami.



2.5. Obecny ruch turystyczny.

Niestety nikt nie był mi w stanie powiedzieć ilu turystw rocznie odwiedza miasto Oświęcim, a pytałam zarwno w Biurze Promocji Miasta, w Urzędzie Miejskim, a także w Centrum Informacji Turystycznej.

Natomiast dowiedziałam się, że samo Muzeum Auschwitz - Birkenau odwiedza rocznie ponad 1 000 000 osb. Zaledwie niewielka ich część - zamek.



2.6. Baza noclegowa i gastronomiczna.

Baza noclegowa i gastronomiczna miasta Oświęcimia została przedstawiona

w dołączonej do pracy ulotce informacyjnej.



2.7. Możliwości dojazdu.

Oświęcim leży na skrzyżowaniu tranzytowych ciągw komunikacyjnych

o znaczeniu krajowym i wojewdzkim przebiegających na kierunkach:

• droga nr 44 Tychy - Oświęcim - Zator - Skawina,

• droga nr 933 Chrzanw - Oświęcim - Pszczyna,

• droga nr 948 Oświęcim - Kęty,

• należy zaznaczyć, że w najbliższej okolicy przebiegają realizowane

i planowane do realizacji autostrady A-4 i A-1.

Miasto od wielu lat jest ważnym węzłem kolejowym z dostępem do połączeń inter-city i euro-city. Ma powiązania krajowe m. in. z Krakowem, Chrzanowem, Katowicami, a także międzynarodowe z Wiedniem, Pragą i Bratysławą.

Do Oświęcimia bez problemu można dostać się też autobusami PKS, prywatnymi liniami autobusowymi czy takswkami.

W stosunkowo niewielkiej odległości znajdują się dwa największe porty lotnicze w Polsce południowej:

• Krakw - Balice - ok.55 km,

• Katowice - Pyrzowice - ok. 70 km.



3. Opis zamku (ankieta).

3.1. Historia.

Zamek oświęcimski wzniesiony na lessowym wzgrzu nad brzegiem Soły jest pomnikiem bogatej historii miasta. Najstarsze ślady osadnictwa na wzgrzu datowane są na wiek XI. Po raz pierwszy w źrdłach pisanych Oświęcim pojawia się w roku 1177, kiedy to Kazimierz Sprawiedliwy nadaje kasztelanię oświęcimską księciu opolskiemu, Mieszkowi Plątonogiemu. Nieznany jest wczesny wizerunek zamku, można jedynie przypuszczać, że na wzgrzu otoczonym wałem ziemnym istniał niewielki, drewniany budynek. Najazd Tatarw w 1241 roku doprowadził

do zniszczenia zabudowań, ktre strawił wielki pożar. W następnych latach odbudowano drewniany zamek oraz rozpoczęto budowę murowanej wieży.

W XIV wieku Oświęcim stał się stolicą księstwa oświęcimskiego. Pierwszym księciem piastowskim, ktry zamieszkał w zamku w Oświęcimiu był książę Władysław, syn Mieszka I cieszyńskiego. Za jego panowania dokończono budowę wieży obronnej. Nie wiadomo jak wyglądał średniowieczny zamek oświęcimski, ale musiał być dość okazały, gdyż gościł w swych murach wielu znamienitych gości (m.in. Władysław Jagiellończyk, Kazimierz Jagiellończyk z żoną Elżbietą, Bona Sworza ze swą świtą, czy Henryk Walezy).

W 1503 roku w wyniku pożaru spłonęły zabudowania zamkowe, aż do fundamentw, przetrwała jedynie wieża. Budowla, ktra dotrwała do dnia dzisiejszego jest efektem pźniejszej wielokrotnej przebudowy oraz dostosowywania

do potrzeb właścicieli. Aby po pożarze w roku 1503 - z polecenia krla Aleksandra Jagiellończyka - przywrcić oświęcimski zamek do jego dawnej świetności, trzeba było czekać 5 lat. Starosta Jan Jordan miał odbudować budynki oficjalne oraz mieszkalne, a także otoczyć zamek ufortyfikowanym obwodem z zastosowaniem baszt. Dokładna rekonstrukcja XVI-wiecznego wyglądu wzgrza zamkowego jest niemożliwa, bo do dziś zachowało się jedynie skrzydło południowe dawnego zamku. Wiadomo na podstawie badań, że wewnątrz otoczonego murami zamku oprcz wieży znajdowały się liczne w całości lub częściowo murowane budynki, ktre okalały wewnętrzny dziedziniec.

Prace przy rekonstrukcji, wzmacnianiu muru obronnego oraz gruntownej rozbudowie trwały aż do 1534 roku. W owych czasach zamek był niewielkim budynkiem wzniesionym na planie prostokąta, dwukondygnacyjnym, podpiwniczonym, przykrytym zapewne czterospadowym dachem. Jednak częste pożary, powodzie, kolejne odbudowy i przebudowy powodowały, że zmieniał wygląd, a niejednokrotnie rwnież przeznaczenie. Kolejny pożar na początku XVII wieku sprawił, że podczas odbudowy zamek poszerzono o około 2 m, przesuwając ścianę wschodnią w stronę krawędzi wzgrza.

Jednak najtragiczniejszy w skutkach okazał się pożar z 1655 roku, w czasie potopu szwedzkiego. Od tego czasu stopniowo popadał w ruinę i, mimo uchwał sejmowych nakazujących pilne prace remontowe, już nigdy nie odzyskał dawnej świetności.

W wyniku katastrofalnych powodzi w 1805 i 1813 roku, Soła zmieniła swoje koryto i podmyła wzgrze zamkowe. Do rzeki runęła część budynkw zamkowych

i murw obronnych. W zrujnowanym zamku i w wieży urządzono skład soli. wczesne władze austriackie przeznaczyły zamek do rozbirki, wystawiając

go pźniej na licytację.

Zamek wykupił Kajetan Russocki, ktry w zamku poprowadził kancelarię dbr dominikańskich, a część pomieszczeń wydzierżawił urzędowi pocztowemu. Następnie zamek przeszedł w ręce Leokadii Dębskiej, crki Russockiego. W tym czasie w zamku urządzono koszary wojskowe, ktre prawdopodobnie funkcjonowały do 1867 roku.

W związku z adaptacją na koszary zamek przebudowano. Dwukondygnacyjny budynek podzielono w pionie na trzy kondygnacje, zachowując dawną wysokość, poszerzono wnętrza, w ścianach elewacyjnych wybito nowe otwory okienne. Dzieci Leokadii Dąbrowskiej odsprzedały zamek trzem kupcom żydowskim: Landauowi, Schonkerowi i Schnitzerowi, ktrzy urządzili tu składy handlowe.

W 1904 roku zamek wykupił Karol Kaszny. Nowy właściciel przeprowadził remont zamku adaptując go na cele hotelu, winiarni i piwiarni. Zbudowano nową klatkę schodową, podzielono pomieszczenia, zamek został rozbudowany o drugie piętro, a na jego ścianie wschodniej umieszczono kamienną tarczę herbową

ze stylizowanym orłem piastowskim, nawiązującym do władcw księstwa oświęcimskiego. Remont objął także wieżę obronną. W 1910 roku wobec trudności finansowych Kaszny wydzierżawił odremontowany zamek nowo powstałemu Starostwu Oświęcimskiemu.

Następnym właścicielem zamku został Jakub Heberfeld, ktry urządził tutaj skład wdek i win ze swojej fabryki. W 1919 roku umieszczono w zamku biura starosty oświęcimskiego powiatu politycznego.

W roku 1926 Wydział Powiatowy w Białej Krakowskiej wykupił zamek

od rodziny Heberfeldw i przeprowadził w nim generalny remont. W latach 1928-31 pomiędzy wieżą a zamkiem, w miejsce luźnej, parterowej zabudowy, powstaje skrzydło płnocne - dwupiętrowy budynek z ryzalitem zwieńczonym neorenesansowa attyką (projektu inż. Heitzmanna). Do 1932 roku w zamku swą siedzibę miał Samorządowy Powiat Oświęcimski.

Podczas II wojny światowej w zamku rezydowały niemieckie władze okupacyjne. Po wojnie zamek służył celom administracyjnym – najpierw umieszczono w nim Urząd Gminy Zbiorowej, następnie od 1952 roku Powiatową Radę Narodową. Od 1975 roku przeszedł w posiadanie władz miejskich Oświęcimia. W okresie powojennym przeprowadzono remont budynku z wymianą stropw i instalacji oraz pokryciem dachu.

Od 1993 roku na parterze zamku mieszczą się Zbiory Historyczno

- Etnograficzne Oświęcimskiego Centrum Kultury. Przez kilka lat miał tu siedzibę rwnież Rejonowy Urząd Pracy. Obecnie pomieszczenia I i II piętra są wynajmowane rżnym instytucjom i prywatnym firmom.

Jednak zamek jest obecnie w bardzo złym stanie i pilnie wymaga remontu. Plany jego modernizacji pojawiły się już w latach 50. Na ich realizację trzeba było jednak czekać aż do dziś. Początek kapitalnego remontu zaplanowano na jesień 2004 roku, a prace remontowo-renowacyjne mają potrwać 3 lata. Przeprowadzone w latach 1999-2000 badania archeologiczne i architektoniczne, pozwoliły na opracowanie projektu, ktry znw przypomni lata świetności zamku oraz pozwoli w przyszłości

na realizację wielu interesujących planw.



Wieża obronna. Najstarszym i najcenniejszym zabytkiem Oświęcimia jest gotycka wieża obronna na wzgrzu zamkowym. W 1241 roku Oświęcim, będący wwczas grodem kasztelańskim, został doszczętnie zniszczony przez ciągnące

na Śląsk oddziały Tatarw. W ramach odbudowy drewnianego grodu (z inicjatywy księcia opolskiego Mieszka II Otyłego) rozpoczęto budowę murowanej (początkowo

z kamienia, a pźniej z cegły) wieży ostatniej obrony na wzgrzu zamkowym. Pierwszą fazę budowy stanowił, znajdujący się dzisiaj poniżej poziomu dziedzińca, cokł z ciosw kamiennych.

Wieża wzniesiona jest na planie kwadratu o długości boku około 10 metrw, grubości ścian do 4 metrw i wysokości około 20 metrw, zwieńczona XX-wiecznym czterospadowym dachem. Na początku XIV wieku budowę ukończono, ale już nie

z kamienia, tylko z ręcznie formowanej cegły licującej mur z zaprawy wapiennej.

Dolny poziom był niedostępny z zewnątrz i bez ciągu komunikacyjnego

we wnętrzu. Pierwotnie istniały dwie lub trzy grne kondygnacje. Jedyne pierwotne wejście do wieży z kamiennym, ostrołukowym portalem znajduje się dziś 10 metrw nad poziomem dziedzińca. Prowadziły do niego kiedyś drewniane zewnętrzne schody. Na poziomie tego wejścia znajduje się sala mieszkalna. Obecnie podłogę w niej stanowi prowizoryczny drewniany podest. Wejść na najwyższy poziom można dopiero z tego miejsca, klatką schodową, wykutą w murze.

W XVI wieku wieżę podwyższono o niezachowaną do dziś kondygnację krytą gontowym dachem zwieńczonym miedzianą kulą. Liczne pożary, powodzie oraz wojny nie oszczędzały budynkw na wzgrzu zamkowym, dlatego też wieża obronna została zniszczona podczas wojny ze Szwedami, pozostając w stanie ruiny przez ponad 200 lat.

Na początku XX wieku K. Kaszny przeprowadził jej remont. Wtedy właśnie uzupełniono ubytki w murze wieży, a poziom grny przykryto dachem namiotowym. W latach 1928-1931 połączono wieżę z zamkiem, przez co zatraciła swj pierwotny charakter wieży - słupa.

W ramach prac konserwatorskich w latach 1984-1986 wymieniono dach

na wieży i drewniane schody we wnętrzu. W 1997 roku wyburzono, przylegające

do wieży, garaże z lat 50., odsłaniając w ten sposb ścianę płnocną. W latach 1999

-2000, w trakcie badań archeologicznych, wyburzono klatkę schodową zamku, ktra groziła zawaleniem i uszkodzeniem wieży. Na dzień dzisiejszy wieżę obronną podziwiać można jedynie z zewnątrz.



Mur obronny z basteją. Jeszcze w XIX wieku nowożytny obwd obronny opasywał całe wzgrze zamkowe. Dziś możemy oglądać jedyny zachowany jego fragment - za wieżą, przy jej płnocno - wschodnim narożniku. Z nieco odleglejszą historią mieli do czynienia archeolodzy podczas badań w rejonie między wieżą a XVI

-wiecznym skrzydłem zamku. Odkryli, bowiem relikty starszego od wieży obronnej, wczesnośredniowiecznego wału ziemnego. Zachowany odcinek muru obronnego

z basteją pochodzi z okresu odbudowy zamku po pożarze w 1503 roku. Obecnie możemy obejrzeć sześciometrowej długości zabytkowy mur, zbudowany z dzikiego kamienia i cegły. Widać na nim ślady wielokrotnego przemurowywania. Pełniąca niegdyś funkcję obronną basteja przy narożniku wieży to element narożny obwodu obronnego. Została wybudowana na planie koła o średnicy około 4.5 metra, lecz trudno ustalić jej pierwotną formę architektoniczną ze względu na daleko posunięte zniszczenia.



Tunele podziemne. Dwa tunele podziemne zamku krzyżują się 11 metrw poniżej poziomu dziedzińca. Starszy z nich, zbudowany przed 1914 rokiem, biegnący z zachodu na wschd, nazywany jest tunelem długim lub austriackim. Ściany murowane z cegieł mają gruszkowaty przekrj. Z tunelem “długim, w połowie jego długości, krzyżuje się tzw. tunel poprzeczny. Obudowany żelbetowymi łupinami,

o przekroju niepełnej elipsy, został wydrążony przez Niemcw w latach 1940-1944.

W czasie wojny pełnił funkcję schronu przeciwlotniczego. Dziś do wnętrza tych podziemnych tuneli można dostać się jedynie od strony zachodniej - od ulicy Bulwarowej. Klucz do nich znajduje się w Zbiorach Historyczno-Etnograficznych.



3.2. Stan prawny i obecny właściciel.

Zamek jest obecnie własnością Urzędu Miejskiego w Oświęcimiu, przy ulicy Zaborskiej 3, 32-600 Oświęcim i finansowany jest z budżetu Urzędu. Urząd Miejski dzierżawi pomieszczenia w zamku następującym instytucjom:

• Usługi Projektowe ARKON,

• Liga Polskich Rodzin - filia biura poselskiego,

• Związek Nauczycielstwa Polskiego,

• NSZZ Solidarność,

• Towarzystwo Przyjacił Ziemi,

• Stowarzyszenie Romw,

• OKK Zbiory Historyczno - Etnograficzne.



3.3. Sposb wykorzystania dla funkcji turystycznej.

Zbiory Historyczno - Etnograficzne w Oświęcimiu powstały dzięki pasji niektrych mieszkańcw, ktrzy dążyli do utworzenia muzeum dokumentującego przeszłość miasta, jego dzieje oraz tradycje. Ze 147 eksponatw przekazanych przez Towarzystwo Miłośnikw Ziemi Oświęcimskiej powstały, w 1993 roku zbiory Historyczne Ziemi Oświęcimskiej z siedzibą w zamku. Ale że zmienił się od tamtych czasw charakter wystawy, w 1997 roku zmieniono nazwę na Zbiory Historyczno

- Etnograficzne. Początkowo działały one pod egidą Miejskiego Ośrodka Kultury.

Od grudnia 1996 roku zbiory są jednym z działw Oświęcimskiego Centrum Kultury.

Jednym z głwnych zadań zbiorw jest pozyskiwanie eksponatw. W roku 2003 zbiory mogą się pochwalić 1144 pozycjami w książce wpływw muzealiw (około 4579 pojedynczych sztuk). Zgromadzone w salach zamkowych są w dużej mierze darami instytucji i osb prywatnych, część jest kupiona od kolekcjonerw

i w antykwariatach. Znajdują się tu rwnież materiały archeologiczne z wykopalisk

na terenie wzgrza zamkowego. Większość zbiorw można oglądać na stałej ekspozycji w pięciu salach, na parterze oświęcimskiego zamku, gdzie są one pogrupowane tematycznie i ciągle uzupełniane.

Ze względu na rżnorodność gromadzonego materiału ekspozycja została podzielona tematycznie, na pięć sal wystawowych.



Sala etnograficzna - eksponaty pochodzą z XIX i XX wieku. Zobaczymy tutaj ciekawą kolekcję żelazek: żelazko z duszą, żelazko ogrzewane węglem drzewnym, ogrzewane gazem, prądem a oprcz tego drewniany magiel ręczny z 1930 roku oraz ręczną maglownicę. W dalszym ciągu wystawy można obejrzeć sprzęt gospodarstwa domowego: maszynę do szycia Singera z 1913 roku, garnki gliniane, młynki do kawy, moździerze, wagi domowe, maszynkę do palenia kawy z połowy XIX wieku, krajalnicę ręczną do chleba, tarę do prania. Ekspozycję dopełniają talerze, talerzyki, kubki, filiżanki porcelanowe i kamionkowe, łyżki, formy i foremki do pieczenia ciast, puszki na herbatę, kawę i kakao. Eksponaty te przypominają wyposażenie domw naszych babć, mam, przez co są bardzo bliskie zwiedzającym.

Sala wzbogacona została o liczne stroje. Składają się one

z dziecięcych ubranek,

w tym m. in. czapeczek

do chrztu z 1890 roku, damskich strojw

z początku XX wieku, sukien, bluzek, bielizny: koszul, halek. Ponadto znajdują się tutaj dwa stroje krakowskie: dla kobiety i dla dziewczynki. Dekorację uzupełniają drobne bibeloty: torebki, portmonetki, rękawiczki, wachlarz z kości słoniowej, buty i inne.

Z tkanin prezentowana jest lniana narzuta na łżko, wełniane narzuty

z Kossowa, makatki, kilimy z okresu międzywojennego. Z mebli wystawiona jest bieliźniarka, szafa trzydrzwiowa, kredens pokojowy, dębowy stł z początku XX wieku. Rwnież najmłodsi znajdą tu rżne ciekawostki, m. in.: drewniany samochd, pociąg, lalkę kauczukową, ołowiane żołnierzyki.



Gabinet – tutaj rwnież znajdują się eksponaty z przełomu XIX i XX wieku, ale przypominają gabinet dziadka z biurkiem i szafą biblioteczną, stojącym zegarem szafkowym, maszynami do pisania, aparatami telefonicznymi, przyborami do pisania, bibularzami. Ponadto zobaczyć można aparaty fotograficzne: Agfa na szklane klisze, Eastman Kodak Co., Tempor z wysuwanymi mieszkami; projektory do klisz, radia: przedwojenne - Imperial, pźniejsze - Pionier i Syrena; rower firmy Janus i drewniane narty ze skrzanymi butami z okresu międzywojennego, stare łyżwy i wrotki. Ekspozycję uzupełniają przedwojenne prymusy, manierki, metalowe pudełka na tutki zdrowotne, tabakierka z XIX wieku, fajka, pistolet z początku XX wieku i inne. Zwiedzając tę salę warto zwrcić uwagę na tablo legionistw oświęcimskich z 1935 roku - prezent imieninowy burmistrza Romana Mayzla, wykonane w zakładzie fotograficznym Mimoza; dwa dokumenty z połowy XVIII wieku: o zakazie posiadania broni i zawiadomienie o organizowaniu jarmarkw w Oświęcimiu; 3 tomy Kroniki Oświęcimia w oryginalnych skrzanych oprawach napisane przez Elżbietę Skawińską - Dindorf. Nie można także pominąć pamiątek z początku XX wieku

po Aleksandrze Ormowskim - jego portretu oraz mebli: kredensu, stolika, krzesła

i zdjęcia crki Jadwigi.



Sala historyczna I - jest to sala poświęcona historii miasta Oświęcim. Jednym z najstarszych eksponatw jest

tu mapa księstwa oświęcimskiego

i zatorskiego z 1570 roku, kopia mapy Stanisława Porębskiego z roku 1563. Jest też oryginalny zbir kart pocztowych z Oświęcimia z początku XX wieku, panorama miasta

- staloryt z połowy XIX wieku, mapa Galicji z 1866 roku, dokumenty

z rżnych zakładw działających

w Oświęcimiu na przełomie XIX

i XX wieku, w tym bogata kolekcja przedmiotw, dokumentw dawnej fabryki J. Haberfelda; certyfikaty przynależności do miasta, wyciągi

z metryk izraelickich, druki

z rżnymi pieczęciami miejskimi, plany domw, szkoły z początkw XX wieku, plan przebudowy rynku oświęcimskiego przez Niemcw w czasie okupacji.

Akcentem uzupełniającym ekspozycję są: pieniądze z okresu międzywojennego, turecka moneta z XIX wieku znaleziona w wieży zamkowej, wspłczesne medale oświęcimskie wybijane z rżnych okazji, okulary - zwickery

z okresu międzywojennego, pieczęcie, w tym m. in. metalowa pieczęć z okresu przynależności Oświęcimia do zaboru austriackiego. Można jeszcze zobaczyć metalowego orła z 1939 roku, wojskową łącznicę telefoniczną oraz strj żołnierski wojsk podhalańskich.



Salon - jadalnia - jest to sala ozdobiona głwnie meblami z początku XX wieku: dwiema szafami, stołem, zegarem szafkowym, lustrem kryształowym.

O charakterze tej sali decyduje jednak piękny, XIX-wieczny fortepian, mosiężny żyrandol i świecznik w typie księstwa warszawskiego. Na ścianach wiszą obrazy świętych, kilim z XIX wieku, makatka. Można przyjrzeć się także rżańcom, modlitewnikom i obrazkom świętych z przełomu XIX i XX wieku.



Sala historyczna II - wyeksponowano tutaj jeden z najstarszych zabytkw miasta - XV-wieczną płytę nagrobną z rytym wyobrażeniem Mikołaja Myszkowskiego, ktra została przeniesiona do Zbiorw po renowacji w 1998 roku. Ważnym elementem wystawy są także karty pocztowe z zamkiem oświęcimskim

z pierwszej połowy XX wieku, na ktrych można zaobserwować zmiany, jakie zaszły w samej budowli. Ponadto karty pocztowe i zdjęcia wieży oświęcimskiej, najstarszego zabytku, o ktrym wspomina w swojej kronice Jan Długosz.

Na wystawie znalazły się także zabytki archeologiczne ze wzgrza zamkowego w Oświęcimiu oraz z okolicznych miejscowości: XV-wieczny obosieczny miecz rycerski, kafle, gliniany garnek z XV wieku, groty strzał i kusze. Ciekawostką są kule armatnie z okresu XVII - XIX wieku. Na starych zdjęciach można rozpoznać kościł pw. Wniebowzięcia NMP - najstarszy kościł parafialny w Oświęcimiu oraz kościł

i klasztor księży salezjanw, wcześniej należący do zakonu dominikanw, sprowadzony

3f98

ch przez pierwszego księcia oświęcimskiego Władysława i jego żonę Eufrozynę. Na wystawie prezentowane są także zdjęcia i karty pocztowe zabytkw okolic Oświęcimia np.: Zatora, Kęt, Wilamowic, Brzeszcz, Głębowic, Monowic. Uzupełniają ekspozycję nieduże, drewniane modele niektrych zabytkw, wykonane przez uczniw z Zespołu Szkł Budowlanych w Oświęcimiu.



Zbiory Historyczno - Etnograficzne są czynne do poniedziałku do piątku

w godzinach od 10.00 do 14.00. Możliwe jest jednak ustalenie innego terminu zwiedzania, po wcześniejszym skontaktowaniu się z pracownikami Zbiorw. Zwiedzanie z przewodnikiem - na życzenie. Latem udostępniane są zwiedzającym także schrony przeciwlotnicze.



3.4. Notowany ruch turystyczny.

Zamek odwiedza rocznie około 3000 osb. Najczęściej są to grupy zorganizowane: wycieczki szkolne, grupy turystw niemieckich, czasem żydowskich oraz turyści indywidualni. Miesiące największego natężenia ruchu turystycznego

to maj, czerwiec, wrzesień i październik.



3.5. Plany dotyczące przyszłości.

Jesienią tego roku, zamek, mur oraz wzgrze zamkowe zostaną poddane generalnej renowacji. Pieniądze na przebudowę pochodzić mają z funduszu Urzędu Miejskiego, Konserwatora Małopolskiego oraz z funduszy Unii Europejskiej.

Renowacja ma potrwać trzy lata. W ciągu tego okresu zamek zostanie zamknięty dla zwiedzających, a Zbiory Historyczno - Etnograficzne zostaną przeniesione i udostępnione do zwiedzania w innym miejscu.

Plany przebudowy zamku zakładają przekształcenie Zbiorw Historyczno

- Etnograficznych w muzeum, oraz umieszczenie ich - wraz z rżnymi pracowniami manualnymi - na parterze i I piętrze zamku. W piwnicach zamkowych planuje się urządzić kawiarnię lub restaurację z galerią, a na grnym piętrze salę konferencyjną Urzędu i Rady Miasta. Planuje się dostosowanie zamku do potrzeb osb niepełnosprawnych, tak więc wyposażenie go w windy, podjazdy i specjalne toalety. Całkowitej restauracji zostaną poddane mur z wieżą oraz pomieszczenia zamkowe.

Badania archeologiczne z lat 1999-2000 odkryły wiele cennych wykopalisk, znajdujących się przy wieży. Tam też ma powstać szklana podłoga, w celu udostępnienia obiektw zwiedzającym.

Więcej szczegłw przebudowy zamku dołączam do pracy. Są to kserokopie dokumentw udostępnionych mi, dzięki życzliwości Pani Wioletty Oleś.



4. Podsumowanie.

W obecnej swej formie wnętrze zamku przedstawia obraz nędzy i rozpaczy: odłażąca od ścian farba, odpadające tynki, stare, poobłupywane schody

i poobdrapywane drzwi, nie robią na nikim dobrego wrażenia.

Z zewnątrz zamek wygląda już nie co lepiej, jest dobrze widoczny z daleka, ale nie bardzo przypomina swym wyglądem prawdziwy zamek. Z dawnych murw pozostał tylko fragment, na dziedzińcu pałęta się jakiś burek, na samym środku leży sterta cegieł (ktre najpewniej odpadły od resztek muru) i stoi samotnie trzepak do dywanw, a przy nowszej części budynku pracownicy zrobili sobie parking.

Zamek aż się prosi o generalny remont i renowację. Na szczęście już jesienią ruszą prace odbudowy zamku.

Nie będę snuła wywodw na temat lepszego zarządzania obiektem, gdyż ogromne zmiany już wkrtce nadejdą. Odsyłam zatem do dokumentw renowacji zamku oświęcimskiego, dołączonych do mojej pracy.



5. Bibliografia.

• zdjęcia własne:

• internet: www.ock.org.pl, 19.04.2004

www.um.oswiecim.pl, 9.05.2004

• książki: Skalińska - Dindorf E., Oświęcim, Urząd Miejski

w Oświęcimiu, bdw

• ulotki informacyjne Urzędu Miasta: Miasto Oświęcim, bdw

Zabytki Miasta Oświęcimia, bdw

• ulotka informacyjna OCK: Zbiory Historyczno - Etnograficzne, bdw

• sprawozdanie z badań architektonicznych i archeologicznych 1999-2000

• plan miasta Oświęcim, Oświęcim 2002








Przykadowe prace

Proces podziału Afryki na kolonie i strefy wpływw.

Proces podziału Afryki na kolonie i strefy wpływw. Kolonializm – system politycznego i gospodarczego podporządkowania obszarw mniej roz-winiętych państwom znajdującym się na wyższm etapie rozwoju. Rywalizacja o podział Afryki W latach dziewięćdziesi...

Młode pokolenie nauczycieli polskich. Aspiracje, styl zycia i praca

Młode pokolenie nauczycieli polskich. Aspiracje, styl zycia i praca WSTĘP W czasie gdy rozwj komputerowej sieci Internet nabrał ogromnego rozmachu i coraz bardziej postępuje okazało się, że jego nadmierne używanie może doprowadzić do rżnych skutkw powoduj&...

Walka o zachowanie polskości w zaborze rosyjskim i pruskim w 2. połowie XIX w.

Walka o zachowanie polskości w zaborze rosyjskim i pruskim w 2. połowie XIX w. Nard polski znalazł się w bardzo trudnej sytuacji w wyniku klęski powstania styczniowego. Natychmiast po jego stłumieniu zarządzono represje wobec polskiej ludności znajdującej się na ziemiach rosyjsk...

Graffiti – sztuka czy akty wandalizmu? Zajmij stanowisko wobec tego problemu.

Graffiti – sztuka czy akty wandalizmu? Zajmij stanowisko wobec tego problemu. Problem ten wzbudza zarwno wiele kontrowersji jak i zainteresowanie wśrd ludzi. Pytanie, czy graffiti to sztuka czy zwykły wandalizm, to na pewno jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczących tego zagadnienia. ...

Średniowiecze.

Średniowiecze. ŚREDNIOWIECZE to okres w dziejach Europy, ktrego granice chronologiczne wyznacza kilka umownych dat: za początek przyjmuje się 476 r.n.e. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego), natomiast koniec to w zależności: 1453 (upadek cesarstwa wschodniorzymskiego), 1492 (okrycie Ameryki) i 15...

Historia regionalna Dolnego Śląska - Lubań Śląski.

Historia regionalna Dolnego Śląska - Lubań Śląski. Na zachd od rzeki Kwisy, aż po Nysę Łużycką rozciąga się ziemia, ktra przez długi okres dziejw należała do tzw. Milska. W przekazach XVII i XVIII wieku zaliczano ją do Grnych Łużyc. T...

Rodzina

Rodzina A. Jak należy rozumieć pojęcie rodziny? B. Na czym polega aspekt prawny rodziny? C. Na czym polega aspekt moralny rodziny? Nasze wspłczesne rodziny są małe. Składają się z rodzicw i dwjki, czasem jednego dziecka. Rodziny, w ktrych jest czworo i więcej dzieci ...

Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że Tadeusz Rżewicz jest poetą, ktry nie pisze o miłości?

Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że Tadeusz Rżewicz jest poetą, ktry nie pisze o miłości? Poezja Tadeusza Rżewicza wyraża dramat pokolenia, wchodzącego w czasie wojny w dorosłe życie. W momencie jej wybuchu, przyszły poeta miał zaledwie 18 lat. Egzamin dojrza...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry