• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Zanieczy...

Nawigacja

Zanieczyszczenia wody.



Zanieczyszczenia wody.




Czystość wody jest niewątpliwie problemem w skali światowej. W krajach rozwiniętych nie wchodzi już w rachubę nie tylko picie wody bezpośrednio z rzek, ale i jakość wody z kranu często budzi wątpliwości skażenie rzek i wd gruntowych, z ktrych człowiek czerpie wodę pitną stale rośnie. Woda ta, do ktrej zresztą spływają ścieki, jest oczywiście oczyszczana, ale najbardziej zaawansowane technologie nie zdołają wyeliminować wszystkich zanieczyszczeń. W dodatku ścieki pochodzące z przemysłu, rolnictwa i gospodarstw domowych coraz bardziej pogarszają stan wd. Ren, najważniejsza rzeka Europy, zbiornik wody pitnej dla 20 mln osb, jest rwnocześnie jedną z najbardziej zanieczyszczonych na świecie: rocznie wprowadza się do niej około 10 tys. ton najrżniejszych substancji chemicznych. Rżne gałęzie przemysłu, szczeglnie chemiczny, hutniczy i metalurgiczny powodują przedostawanie się do wody wielu produktw toksycznych: metali ciężkich, arsenu, cyjankw... a przecież kadm jest toksyczny dla nerek, rtęć wykazała swoje szkodliwe działanie w Minamata, ołw wywołuje ołowicę. Na "zwykłe" skażenie wd powierzchniowych nakładają się regularnie skutki wypadkw, takich jak pożar w fabryce firmy Sandoz w Bazylei, ktry zanieczyścił Ren, czy w fabryce chemicznej Protex w 1988 roku, ktry spowodował skażenie Loary i na wiele dni pozbawił wody miasto Tours. Wodę zatruwają także niektre praktyki stosowane w rolnictwie. Nawozy sztuczne i pestycydy, jak rwnież gnojowica z chlewni, wprowadzają do niej azotany. A azotany, same w sobie nie szkodliwe, przechodząc w azotyny wywołują methemoglobinemię, sinice, na ktrą narażone są szczeglnie niemowlęta. Podobnie jak fosforany z proszkw do prania tak i azotany powodują też zjawisko eutrofizacji, to znaczy gwałtowny rozwj alg i roślin wodnych, zapychających urządzenia zasilające w wodę i nadających jej przykry smak.





Zarwno wody powierzchniowe jak i podziemne są już zanieczyszczone, należy więc zaprzestać wrzucania do nich toksycznych odpadw i poprawić metody uzdatniania. Francja, usuwająca tylko 1/3 zanieczyszczeń pochodzących z gospodarstw domowych, pozostaje w tej dziedzinie znacznie spźniona w porwnaniu z Wielką Brytanią, Szwecją, Niemcami czy Stanami Zjednoczonymi. Oczyszczanie nie zawsze jednak jest skuteczne: wiele stacji uzdatniania wody jest już przestarzałych, a koszty procesu będą przypuszczalnie rosły wraz z koniecznością usuwania fosforanw, azotanw... Wreszcie samo uzdatnianie nie powinno być szkodliwe. W rzeczywistości, aby usunąć bakterię posługujemy się środkami chemicznymi, np. ozonem (w stacjach najbardziej nowoczesnych) lub chlorem używanym od 1893 roku ktry jednak w reakcji z substancjami humusowymi przekształca się w wodzie w pochodne znane z własności rakotwrczych.



W krajach ubogich na problem zanieczyszczenia wody nakładają się trudności dostępu do niej: jedynie 1/4 ludności planety korzysta z wody bieżącej. Jeżeli płtora miliarda osb nie ma dziś wody pitnej, to aż 1.8 mld ludzi, w tym 330 mln w krajach OECD, nie ma nawet instalacji sanitarnych. Aby zapewnić wodę pitną ludności miejskiej w trzecim świecie w roku 2003, potrzeba środkw finansowych przekraczających absolutnie możliwości tych krajw. Trudno się, zatem dziwić, że choroby związane ze złą jakością wody znajdują się tam na czołowych miejscach listy przyczyn śmiertelności.



Wstęp



Człowiek pozbawiony jedzenia może przeżyć ponad miesiąc, bez wody tylko kilka dni. Zasoby wody na naszej planecie wystarczyłyby na zaspokojenie potrzeb całej ziemskiej populacja jednak ich nierwnomierne rozmieszczenie sprawia, że w wielu krajach zaopatrzenie w wodę stanowi ogromny problem. Niedobory wody sprawiają że plony są niskie, co prowadzi do głodu. Zapotrzebowanie na wodę dla gospodarstw domowych, fabryk i rolnictwa Jest niezwyklekle wysokie, zwłaszcza w bogatych krajach dobrze rozwiniętych. Wykorzystuje się ją w przemyśle, transporcie i gospodarstwach domowych. Jest jednak także groźnym żywiołem.



Sposoby wykorzystania wody

Wodę wykorzystuje się na dwa sposoby. Pierwszy to ten, kiedy wodę czerpie się ze zbiornikw naturalnych- Do drugiego ze sposobw należą transport wodny, rekreacja i elektrownie wodne. W krajach uprzemysłowionych przemysł i energetyka-zużywają ogromne ilości wody. Na przykład przy produkcji jednego samochodu w USA zużywa się 30 tysięcy litrw. W Kanadzie proces produkcji tony papieru gazetowego wymaga zużycia- 180 tyś. litrw. W Wielkiej Brytanii przemysł pochłania 76% całej zużywanej wody. Największymi- wodożercami są elektrownie produkujące prąd w procesie spalania. Ich dzienne zapotrzebowaniena wodę waha się w granicach 13 milionw litrw dziennie.

Wodę wykorzystuje się rwnież do produkcji energii, W elektrowniach wodnych spadający strumieńmień porusza turbinami generatorw zamieniających energię mechaniczną na elektryczną. Wodna energetyka jest tanim źrdłem energii, w wielu krajach zaspokajających większą część potrzebnej mocy. W Kanadzie na przykład sieć elektrowni wodnych dostarcza 66% całej energii elektrycznej.

W Norwegii ilość ta jest jeszcze większa i wynosi około 99%. W wielu krajach zachodzi konieczność sztucznego nawadniania pl. W Kalifornii 85%' wody wykorzystuje się w rolnictwie, mieszkańcy miast zużywają 9, a przemysł 6 procent. Sztuczne nawadnianie jest rwnież podstawowym warunkiem rozwoju gospodarczego Izraela, ktrego 30% powierzchni musi być nawadniane sztucznie. W Egipcie nawadniane są wszystkie pola uprawne. W wielu krajach transport towarw żeglugą śrdlądową przegrał w konkurencji z gęstą siecią kolejową i drogową. Jednak są takie regiony, jak np. okolice Wielkich Jezior w USA, gdzie wielkie centra przemysłowe dzięki sieci połączeń śrdlądowych mają łatwy dostęp do morza. Z Kanady i USA w ten sposb każdego roku wypływa do Europy 45 min ton towarw. Wodę wykorzystuje się też jako naturalny nośnik odpadw komunalnych i przemysłowych. W wyniku takich działań naturalne cieki wodne zamieniono w cuchnące ścieki.





Zużycie wody

W ciągu ostatnich 30 lat zużycie wody niepomiernie wzrosło. Przyczyn tego wzrostu jest wiele. Wśrd nich na przykład wzrastająca liczba pralek i zmywarek, myjnie samochodowe, popularyzacja urządzeń nawadniających przydomowe ogrdki i upowszechnienie spłukiwanych wodą toalet. Jedna trzecia wody wykorzystywanej w przeciętnym gospodarstwie domowym w krajach zachodnich spływa właśnie przez muszlę klozetową.

Całkowite zużycie wody w USA wzrosło od 1900 roku o 1000%!!! Obecnie przeciętny Amerykanin zużywa aż dziesięciokrotnie więcej wody niż wielu mieszkańcw krajw rozwijających się. Tak duży wzrost zużycia związany jest z rozwojem przemysłu, upowszechnieniem systemw irygacyjnych i coraz wyższym standardem życia.





Dostępność wody



Ponad 97% całej wody na ziemi to zasoby oceanw. Jednak woda morska jest zbyt zasolona, by można ją było normalnie wykorzystywać Kolejne dwa procent zgromadzone jest w lądolodach i lodowcach grskich. Na lądzie podstawowym źrdłem wody pitnej są pokłady podziemne. W głębi Ziemi znajduje się około 0,6% wody, a jedynie 0,02% wypełnia rzeki i jeziora. Para wodna w atmosferze stanowi jedynie jedną tysięczną część całych zasobw naszej planety, jednak to ta pozornie nie istotna część jest niezwykle znacząca, gdyż spadając w postaci deszczu na ziemię, umożliwia wegetację roślinom. Co roku, w postaci deszczu i śniegu, spada na powierzchnię ziemi 113 mldm3 wody. Taka ilość w zupełności zaspokajałaby potrzeby mieszkańcw naszej planety, gdyby opady były rwnomiernie rozłożone. Niestety ogromne połacie lądw to pustynie lub płpustynie, regularnie nawiedzane przez susze.

Jednak nie licząc drobnych niedogodności, takich jak np. zakaz podlewania ogrdkw wodą z wodociągw. w naszym klimacie ludzie nie umierają z pragnienia. Bez porwnania trudniejsza sytuacja panuje w Afryce, gdzie jedna trzecia kontynentu regularnie nawiedzana jest przez susze, W czasie suszy wysychają zbiorniki wodne, zdychają zwierzęta domowe, a wśrd ludzi szerzy się głd. Sukcesywnie powiększają się pustynie. Według nie-

ktrych badaczy w ciągu ostatnich 50 lat 65 min

hektarw ziemi zamieniło się w jałową pustynię.

Dla mieszkańcw Afryki oznacza to, że coraz

więcej kobiet będzie musiało dzień w dzień nosić

wodę do swoich domw z odległych studni. Co

gorsza, woda ta zwykle Jest zanieczyszczona, dla-

tego też co jakiś czas wybuchają na tym terenie

epidemie groźnych chorb, ktrych ofiarami naj-

częściej padają małe dzieci.

Powiększają się rwnież pustynie w Azji, Ame-

ryce Południowej i południowo-wschodniej części

Stanw Zjednoczonych, Na przykład w Kalifornii,

na przełomie lal osiemdziesiątych i dziewięćdzie-

siątych znacznie obniżył się poziom wd grunto-

wych. Mieszkańcy Los Angeles, miasta w ktrym

przy wielu domach znajdują się baseny, zostali

zmuszeni do oszczędnego gospodarowania wodą.

Kalifornijscy farmerzy, produkujący część

amerykańskich warzyw i owocw, musieli wpro-

wadzić nowoczesne, oszczędne technologie nawad-

niania, bądź zmienić gatunki uprawianych roślin

na takie, ktre nie potrzebują dużych ilości wody.

Susze dały się we znaki rwnież przemysłowi tury-

stycznemu. Obniżenie poziomu wody w wielu je-

ziorach utrudniło żeglugę, a wstęp na większość

leśnych szlakw turystycznych został zabroniony,

ze względu na zagrożenie pożarowe.



Powodzie

Nadmiar opadw może z kolei spowodować inną

katastrofę - powdź. Powodzie prześladujące Ban-

gladesz w latach 80. spowodowane były po części

wycinką lasw na zboczach wysokich gr. Brak

lasu spowodował, że woda, ktra zwykle była ab-

sorbowana przez glebę i rośliny, spływała po po-

wierzchni w doliny, zasilając grskie potoki /

W lipcu 1997 roku Europę Środkową nawiedzi-

ła powdź stulecia", obejmując swoim zasięgiem

tereny południowej i zachodniej Polski, Czech

i Moraw, Austrii i wschodnich Niemiec. Lipiec,

normalnie najwilgotniejszy miesiąc w naszej stre-

fie klimatycznej, byt przez kilka poprzednich lat

wyjątkowo suchy. Jednak w 1997 r. w ciągu kilku

dni w Sudetach, w ktrych ma źrdła większość

rzek płynących w tym regionie, spadło tyle desz-

czu, ile wynoszą roczne normy opadw. Gleba nie

była w stanie wchłonąć takiej ilości wody, do czego

przyczyniło się rwnież, podobnie jak w Bangla-

deszu, wycięcie i zniszczenie przez zanieczysz-

czenia przemysłowe dużych połaci lasw grskich.

Rozpędzone wody rwących grskich rzek ru-

nęły w doliny. niszcząc doszczętnie cale wsie i mia-

sta. Woda zalewała osiedla i pola uprawne,

a w grnym biegu rzek nurt byt tak silny, że nisz-

czył drogi, zrywał mosty i burzył całe domy. Woda

zalewająca fabryki, śmietniska i oczyszczalnie ście-

kw zanieczyszczała zalewane tereny. Jak na iro-

nię brakowało więc na nich wody zdatnej do picia,

a zbiory z zalanych pl zostały zatrute.









Do najbardziej wzburzonych rzek należała Odra,

ktra przyjmowała dodatkowo nadmiar wody ze

swych licznych dopływw. Rzeka, mimo że ure-

gulowana, przerywała waty przeciwpowodziowe,

jej wd nie byty w stanie zatrzymać tak zwane

zbiorniki retencyjne, służące do zatrzymywania

nadmiaru wody i zwalniania biegu nurtu rzeczne-

go. Wielokrotnie rzeka zaskakiwała hydrologw,

zmieniając niespodziewanie kierunek, wylewając

w miejscach uważanych za bezpieczne. Pomimo

wszystkich zabezpieczeń i intensywnej pracy służb

ratowniczych i hydrologicznych, żywioł w wielu

miejscach okazał się silniejszy. Jak pokazuje przy-

kład wcześniejszych katastrofalnych powodzi

w dorzeczu Renu, nie tylko polskie służby nie

potrafiły zapanować nad wezbraną wodą. Na szczę-

ście katastrofy o takiej skali, nad ktrymi trudno

zapanować, zdarzają się w naszym regionie sto-

sunkowo rzadko.





Jakość wody

Ludzie odpowiedzialni za gospodarkę wodną mają

za zadanie nie tylko dostarczyć wodę do mieszkań,

muszą też zadbać o to, by woda ta miała odpowied-

nią jakość,

Jakość wody ocenia się na podstawie jej wła-

ściwości fizycznych (kolor, temperatura i smak),

biologicznych (tu najważniejsze jest. by nie zawie-

rała bakterii) i chemicznych (stopień twardości

i zawartość związkw mineralnych).

Na przykład woda pochodząca z pokładw wa-

pieni z dużą zawartością tlenkw magnezu jest

zwykle bardzo twarda. Kąpiąc się w takiej wodzie,

niezwykle trudno jest się namydlić,nie można jej

też wykorzystywać w przemyśle włkienniczym.

Skażenie wody następuje, kiedy przemysłowe

lub rolnicze ścieki dostają się do naturalnego obie-

gu wody- W skrajnych przypadkach Jak to miało

niegdyś miejsce w Stanach Zjednoczonych, kiedy

stężenie zanieczyszczeń Jest zbyt duże. rzeka może

się nawet zapalić. Stało się tak z rzeką Cuyaloga,

ktra przepływu prze?, uprzemysłowiony region

Cleveland i Akron.

Fatalny wpływ na środowisko naturalne rzeki

może też mieć zbyt duży upust gon^J wody z elek-

trowni. Gorąca woda zmniejsza zawartość tlenu

w rzece, wskutek czego drastycznie spada ilość

żyjących w niej ryb.





Oszczędne gospodarowanie wodą

Wobec wzrastającego zapotrzebowania na wodę.

przy Jednoczesnym wyczerpywaniu zapasw wd

podziemnych, instytucje odpowiedzialne za gospo-

darkę wodną zostały zmuszone do opracowania

sposobw ochrony jej zasobw. Jednym z nich jest

modyfikacja naturalnego obiegu wody. Naturalna

cyrkulacja przebiega od oceanu do atmosfery,

z atmosfery do rzek i z rzek z powrotem do morza.

Hydrolodzy doszli do wniosku, że można ten obieg

spowolnić, budując sztuczne zapory wodne, two-

rząc tym samym ogromne rezerwuary wody

w powstałych powyżej nich zbiornikach. Najwięk-

szy sztuczny zbiornik wodny na świecie to zbior-

nik Bracki na Angarze.

Sztuczne zbiorniki wodne, zwane też jeziorami

retencyjnymi stanowią też jeden z istotnych ele-

mentw zabezpieczenia przeciwpowodziowego.

W przypadku zwiększonych opadw, potrafi;) one

zatrzymać w sobie nadmiar wody. zabezpieczając

niżej położone tereny przed zalaniem. Zbiorniki

retencyjne są też wykorzystywane do celw rekrea-

cyjnych, a woda spiętrzona na zaporze zwykle

zostaje zaprzęgnięta du produkcji prądu w elek-

trowniach wodnych-

Z obniżeniem poziomu wd gruntowych mamy

do czynienia wtedy, kiedy wydobywa się jej wię-

cej niż wynoszą opady na danym obszarze. Sy-

tuacja taka zaistniała w Londynie, ktry czerpał

wodę z kredowych i piaskowych warstw wodno-

snych.Aby uniknąć takiej sytuacji, wiele europej-

skich krajw wpompowuje nadmiar wody z rzek

z powrotem do warstw wodonośnych.

Wodę można też poddawać procesowi powtr-

nego uzdatniania. Na przykład w niektrych zakła-

dach przemysłowych woda po użyciu wędruje do

zakładowej oczyszczalni, po czym powtrnie wy-

korzystuje się ją w procesie produkcji. Taki zam-

knięty obieg nazywa się recyclingiem. Recycling

jest Jednak bardzo drogi, dlatego wiele zakładw

odrzuca tę metodę i korzysta z lanie?, świeżej

wody. Stosunkowo najprostsze jest studzenie

i powtrne wykorzystanie wody w elektrowniach-

Już laka oszczędność wpłynęłaby dodatnio na stan

środowiska naturalnego,



Marnotrawstwo wody

Zapotrzebowanie na wodę można też zmniejszyć

poprzez zmniejszenie ilości wody marnowanej

w gospodarstwach domowych. Wielu ludzi wciąż

jest przekonanych, że zasoby wody są niewyczer-

pywalne i w związku z tym zużywa tej wody wię-

cej niż potrzeba.





Jednym ze sposobw Jest podniesienie cen

dostarczanej wody i zamontowanie u odbiorcw

wodomierzy. W początkach lat dziewięćdziesią-

tych w większości gospodarstw domowych na

wyspie Wright w Wielkiej Brytanii zostały zain-

stalowane wodomierze. Po roku okazało się, że

zużycie wody na wyspie spadło o 22 procent w po-'

rwnaniu z rokiem 1988.

Marnotrawstwem można też nazwać ogromne

ilości wody wyparowującej ze sztucznych zbior-

nikw, zwłaszcza tych położonych w suchych,

gorących obszarach. Prowadzone są eksperymen-

ty mające na celu ograniczenie tego zjawiska za

pomocą rozpylania nad powierzchnią zbiornika

substancji ograniczających parowanie.

Aby zapewnić sobie wystarczającą ilość słod-

kiej wody, niektre bogate kraje arabskie stwo-

rzyły specjalne stacje uzdatniania, tj. odsalania

wody morskiej Metoda la jest jednak niezwykle

kosztw na, dlatego stosuje sieją tam, gdzie zaso-

by słodkiej wody w żaden sposb, przy najoszczęd-

niejszym nawet gospodarowaniu, nic są w stanie

zaspokoić potrzeb społeczeństwa. Innym sposo-

bem zaopatrzenia w wodę suchych regionw jest

jej transport rurociągami. Rwnież ta metoda jest

bardzo kosztowna stosuje się ją więc lam. gdzie

żaden inny sposb, nawet odsalanie nie wchodzi

w rachubę.

Skażenie środowiska i ocieplenie klimatu może

mieć w dalekiej przyszłości kalustrotalny wpływ

na ziemskie zasoby wody. Nie sposb w tej chwi-

li ocenić jakie skutki mogą mieć globalne zmiany

klimatyczne Jednak hę/ wątpienia już teraz musi-

my zadbać o to by naszym wnukom nigdy nie

zabrakło czystej wody.





Zanieczyszczenia wd



Polska jest krajem stosunkowo ubogim w zasoby wodne -

całkowita powierzchnia jezior i rzek wynosi około 5000

km"" (1,6 % powierzchni kraju), zaś średnic opady atmosfe-

ryczne 597 mm rocznie, co stawia nas wśrd najuboższych

w wodę krajw Europy. Ponadto zużycie wody od początku

lat 50. wzrosło około 6-krotnie, natomiast jej Jakość i ilość

zmalała. Głwnymi użytkownikami wody są: przemysł, rol-

nictwo, leśnictwo i gospodarka komunalna, z czego prze-

mysł zużywa jej najwięcej, Przewiduje się jednak, że

wkrtce te tendencje mogą ulec zmianie w związku ze wzro-

stem zapotrzebowania na wodę w rolnictwie.

Zanieczyszczenie wd związane jest nierozłącznie z rozwojem przemysłu, intensyfikacją rolnictwa, wzrostem liczby ludności oraz postępującą urbanizacja. Obecnie większość wd powierzchniowych Polski jest zanieczyszczona , a jakość wd podziemnych także ulega pogorszeniu. Wody wielu rzek w naszym kraju nie nadają się nawet do celw przemysłowych, a szybka poprawa ich jakości nie jest łatwa, głwnie ze względu na niewielką ilość oczyszczalni ściekw w naszym kraju.



Wody zanieczyszczone w 1 stopniu, wg. Slannacha, to takie, ktrych

skład lub stan jest tak zmieniony z przyczyn naturalnych lub

pod wpływem gospodarki ludzkiej, że ich użytkowanie

w gospodarstwie domowym i przemyśle jest ograniczone lub

“zgoła niemożliwe,

Do oceny czystości wody stosuje się wskaźniki jakości wo-

dy określające ilość i rodzaj zawartych w wodzie zanieczy-

szczeń. Fizyczne wskaźniki wody to temperatura, zapach,

smak, przezroczystość

i barwa. Chemiczne



określają odczyn (pH)

wody, twardość, zasado-

wość oraz skład chemicz-

ny wody (zawartość

związkw azotu, fosforu,

chlorkw, siarczanw, że-

laza, dwutlenku węgla

metali ciężkich. Biologi-

czne wskaźniki wody

z kolei to miano Coli.

wskaźniki saproborwości.

Badania biologiczne po-

legają w większości na

ustalaniu składu gatun-

kw organizmw wodnych i ich zmian w zanieczyszczo-

nych wodach- Najszerzej stosowana meloda to używana od

początku naszego stulecia tzw. metoda systemu saprobw

(od greckiego sapros ~ gnijący - organizm występujący

w wodach zanieczyszczonych). Stopień zanieczyszczenia

wody określa się na podstawie zmian w występowaniu orga-

nizmw wskaźnikowych (saprobw - bakterii, glonw.

grzybw, pierwotniakw, mięczakw, ryb) w wodach zanie-

czyszczonych, Wyrżniono 4 strefy zanieczyszczeń, od naj-

bardziej zanieczyszczonych - strefa polisaprobowa przez

średni zanieczyszczone (a i p- mezosaprobowe). aż do naj-

czystszych oligosaprobowych,

Obecnie w Polsce zgodnie z zarządzeniem Rady Ministrw

z dnia 5 listopada 1991 r. obowiązuje trjstopniowa klasyfi-

kacja czystości śrdlądowych wd powierzchniowych,

oparta na kryteriach ich gospodarczego przeznaczenia

(ryć, 7). Zwykle przy każdej klasie podaje się także klasyfikacje saprobw.



4 stopnie zanieczyszczeń wody



Wody Do klasy 1 zalicza się wody o najwyższym stopniu czystości

oligosaprobowe nadające się do;

• zaopatrzenia ludności w wodę pitna,

• zaopatrzenia zakładw wymagających wody

o jakości wody do picia

• bytowania w warunkach naturalnych ryb

łososiowatych.



Wody Klasy 2 to wody ocmezosapfobowe nadające się do

• bytowania w warunkach naturalnych innych ryb niż

łososiowate.

• chowu i hodowli zwierząt gospodarskich,

• celw rekreacyjnych, uprawiania roślin wodnych

oraz do urządzania zorganizowanych kąpielisk.



Wody Klasę 3 nwzosaprobowe stanowią wody nadające się do:



• zaopatrzenia w wodę Jednostek innych niż zakłady

wymagające wody o jakości wody do picia (przemysł

poza spożywczy),



• nawadniania terenw rolniczych, wykorzystywanych

do upraw ogrodniczych oraz upraw pod szkłem i pod

ostonami innych materiałw.



Wody bardziej zanieczyszczone niż określa to klasa 4

(polisaprobowe) tak zwane wody pozanormatywne. nie nadają-

ce się do żadnych celw gospodarczych.



Źrdła zanieczyszczeń

Do zanieczyszczeń

.wd przyczyniają się

zanieczyszczenia

naturalne, ścieki

komunalne (bytowe)

i przemysłowe, a także

ścieki pochodzenia



rolniczego.



Zanieczyszczenia naturalne powstają w zbiornikach wod-

nych zwykle okresowo w czasie obumierania roślin i zwierzał

wodnych oraz przedostawania się do wody opadłych z drzew

liści. Większość z tych zanieczyszczeń spłukiwana jest z tere-

nu zlewni podczas ulewnych deszczy. Zanieczyszczenia natu-

ralne nie stanowią większego problemu, ich poziom bowiem

jest regulowany naturalnie przez sedymentację i organizmy

odpowiedzialne za dekompozycję nialcji organicznej.

Ścieki komunalne (bytowe) to ścieki odprowadzane przez

mieszkańcw z terenw zurbanizowanych. Ich ilość zależy

od zużycia wody na cele gospodarczo-bytowe, wzrosła więc

znacznie w momencie upowszechnienia się kanalizacji.

W czasach przed przemysłowych przeciętny mieszkaniec zu-

żywał do potrzeb domowych około 10 do 30 litrw wody

dziennie, obecnie natomiast wytwarza on około 140 do 170

litrw ściekw dziennie. Głwnymi składnikami ściekw

komunalnych są zanieczyszczenia typu organicznego, a

przez to nietoksyczne. Dodatkowo oprcz fekaliw do ście-

kw komunalnych trafiają rwnież odpady kuchenne, papier

i środki piorące (detergenty). Te ostatnie są szczeglnie

niebezpieczne ze względu na dużą zawartość fosforanw

powodujących nadmierny rozwj glonw. Detergenty, two-

rząc pianę na powierzchni wd. utrudniają dostęp tlenu do

wody. Detergenty są także szkodliwe dla organizmw roś-

linnych i zwierzęcych. W ściekach komunalnych występują

duże ilości bakterii, dlatego len typ ściekw stanowi zagro-



żenie higieniczne,

W znacznie większych ilościach niż ścieki komunalne wy-

twarzane są ścieki przemysłowe. Powstają one w czasie

procesw produkcyjnych i przetwrczych prawie wszy-

stkich dziedzin przemysłu. W związku z tym ich skład che-

miczny jest bardzo rżnorodny (głwnie sole miedzi, niklu.

cynku, ołowiu) i stanowi głwne źrdło związkw toksycz-

nych w wodach powierzchniowych. Substancje wchodzące

najczęściej w skład ściekw przemysłowych to najczęściej

kwasy mineralne, zasady, sole metali ciężkich, rżne sub-

stancje organiczne, węglowodory, fenole, barwniki itd.

Szczeglnie uciążliwe są fenole pochodzące głwnie ze ście-

kw przemysłowych gazowni, koksowni i zakładw chemi-

cznych, Woda skażona fenolami ma nieprzyjemny zapach,

potęgowany dodatkowo chlorowaniem wody, i nie nadaje się

do picia. Zmiany spowodowane działaniem ściekw przemy-

słowych dotyczą obok składu chemicznego, głwnie biologii

wd. Wypuszczanie ściekw do wd powierzchniowych

prowadzi do zmiany lub całkowitego wyniszczenia chara-

kterystycznych d!a danych rzek czy jezior zbiorowisk orga-

nizmw. Szkodliwe działanie ściekw może być szybkie lub

powolne prowadząc do ich odkładania się w organizmach

wodnych przez dłuższy czas. Wskaźnikami substancji to-

ksycznych są wspomniane wcześniej testy biologiczne.

Przy ściekach przemysłowych warto także wspomnieć

o ściekach obciążonych ciepłem - wodach

pochodzących z instalacji chłodzących w elektrowniach i za-

kładach przemysłowych, jak rwnież silnie słonych wodach

dołowych z kopalni (w naszym kraju głwnie z rybnickiego

okręgu węglowego oraz kopalni siarki w okręgu tarnobrze-

skim),

Ścieki pochodzenia rolniczego to w większości spływy

z gnojowisk, ferm zwierzęcych i pl uprawnych. Pod wzglę-

dem działania ścieki rolnicze można porwnać ze ściekami

gospodarczo-bytowymi. Głwnym problemem na wsiach

wydaje się być gnojowica, często wywożona na pola

uprawne jako nawz, skąd pźniej jest spłukiwana do ro-

ww i rzek, i przenikająca rwnież do wd gruntowych. Tak

więc gnojowica, pierwotnie uważana i stosowana jako na-

wz, staje się często uciążliwym zanieczyszczeniem. Czasem

jednak z pl spłukiwane są inne zanieczyszczenia rolnicze -

pestycydy - toksyczne środki chemiczne stosowane jako

środki ochrony roślin do zwalczania chwastw, grzybw,

owadw i gryzoni, i one z kolei odpowiadają toksycznym

ściekom przemysłowym. Pestycydy mogą odkładać się

w datach wielu organizmw wodnych, szkodząc im samym.

jak i spożywającym je zwierzętom czy ludziom. Pestycydy

bazują na około 250 związkach chemicznych, a najbardziej

rozpowszechnione to aidryna, dieidryna, endryna. Obecnie



dąży się do stosowania łatwej i szybciej rozkładalnych

związkw ochrony roślin aniżeli pestycydy.



Wody powierzchniowe dodatkowo mogą być zanieczysz-

czane przez opady atmosferyczne. Skład chemiczny opadw

rżni się pomiędzy regionami kraju. W większości jednak

opady zawierają znaczne ilości metali ciężkich, siarczanw

i azotanw. Deszcze mogą także spłukiwać nawozy sztucz-

ne z pl. dodatkowo zanieczyszczając w ten sposb wody

powierzchniowe.

Przy zanieczyszczeniach wd należy także wspomnieć o

zjawisku eutrofizacji. czyli wzbogacania wd na drodze

naturalnej lub sztucznej w mineralne składniki pokarmowe

(głwnie biogeny: fosfor, azot, węgiel). Do eutrofizacji

przyczyniają się przede wszystkim ścieki miejskie (fosfora-

ny z detergentw), wody odpadowe z przemysłu, ścieki rol-

nicze (odchody z ferm zwierzęcych bogate w azot i potas

oraz nawozy mineralne zawierające azot, fosfor i potas),

erozja i ługowanie gleb oraz wody opadowe. Substancje mi-

neralne (fosfor) stymulują masowy rozwj roślin wodnych,

głwnie planktonu, a w konsekwencji rozkład podwyższo-

nej ilości substancji organicznej. Wzrost produkcji pierwot-

nej i szybkość rozkładu powodują zmiany w składzie

gatunkowym flory i fauny wodnej oraz w stosunkach fizy-

kochemicznych wd.

Podobnie jak w przypadku powietrza, rwnież wody powie-

rzchniowe (rzeki, jeziora) i gruntowe objęte są badaniami

moni to ringowy mi. System monitoringu ma usprawniać go-

spodarkę zasobami wodnymi i ich ochronę. Prby wody po-

bierane są systematycznie - w przypadku rzek w odstępach

miesięcznych lub dwutygodniowych, w przypadku jezior

natomiast w cyklu płrocznym. Wyniki badań monitoring-

wych służą określeniu stanu zanieczyszczenia wd. pozwalają

przy tym na zaliczenie określonych ciekw wodnych lub ich

odcinkw do odpowiednich klas czystości. Pomocne są rw-

nież przy podejmowaniu odpowiednich akcji ochroniarskich.

Wszysikie rodzaje Ściekw przed ich wypuszczeniem do

wd powinny być możliwie jak najbardziej oczyszczone.

Oczyszczanie ściekw ma na celu eliminację lub zniwelo-

wanie szkodliwości substancji toksycznych w nich występu-

jących, zanim zostaną one wprowadzone (spuszczone) do

rzek czy jezior. Tak przetworzone ścieki nie powinny być

zagrożeniem dla zwierząt, roślin wodnych i człowieka, nie

powinny także ograniczać m oż U w ości wykorzystywania

wody do celw gospodarczych- Obecnie oczyszczanie ście-

kw przeprowadza się 3 metodami: mechanicznymi, bio-

logicznymi i fizyczno-chemiczny mi.

Oczyszczanie mechaniczne (wstępne, I stopień) polega na

usunięciu ze ściekw dat stałych (np. kawałkw drewna,



szmat, odpadw kuchennych, większych cząs(ek), jak rw-

nież tłuszczw i olejw. Mechaniczne oczyszczalnie ście-

kw zaopatrzone są w takie urządzenia jak: kraty, osadniki.

płaskowniki i odtłuszczacze. Procesy stosowane w lego typu

oczy s zeza Ini ach to: cedzenie, sedymentacja (opadanie), flo-

tacja (wypływanie lekkich substancji na powierzchnię).

W oczyszczaniu biologicznym (II stopnia) wykorzystuje

się zdolność mikroorganizmw (głwcie bakterii) do roz-

kładu substancji organicznej rozpuszczonej lub zawieszonej

w Ściekach. Spośrd wielu melod biologicznych do najczęś-

ciej stosowanych zalicza się tzw. osad czynny i złoża biolo-

giczne. Biologiczne metody oczyszczania ściekw są stoso-

wane głwnie do oczyszczania ściekw komunalnych.

I wreszcie oczyszczanie fizyko-chemiczne ma na celu "su-

niecie związkw chemicznych ze ściekw przez ich wytrą-

cenie lub neutralizację przy wykorzystaniu odpowiednich

reakcji chemicznych i fizykochemicznych (np. koagulacja,

wytrącanie, utlenianie). Ten typ oczyszczania stosuje się

głwnie do oczyszczania ściekw przemysłowych.

W Polsce liczba oczyszczalni ściekw jest ciągle niewystar-

czająca - jedynie około połowa ściekw poddawana jest

przynajmniej jednej metodzie oczyszczania. Najczęściej sto-

sowane jest jedynie oczyszczanie mechaniczne, potem biolo-

giczne i w znikomym procencie chemiczne. W roku 1991 na

4414 zakładw przemysłowych w Polsce 48% nie posiadało

w ogle oczyszczalni ściekw, podobna sytuacja panowała

w miastach - 355 spośrd 633 miast nie było zaopatrzonych

w żadne oczyszczalnie, a 166 jedynie w oczyszczalnie mecha-

niczne. Około 1/3 wsi w Polsce posiada instalacje wodociągowe,

6% kanalizację, a tylko 2% oczyszczalnie ściekw. Dane te na-



ocznie pokazują, jak ogromna ilość ściekw w naszym kraju



przedostaje się bezpośrednio do rzek i jezior, zanieczyszczając je.





Zanieczyszczenia występujące w wodzie

Unikalne zdolności wody do rozpuszczania, do pewnego stopnia, prawie każdego związku chemicznego oraz do podtrzymywania praktycznie każdej formy życia, oznaczają jednocześnie, że źrdła zasilania wodą zawierają ogromną gamę zanieczyszczeń. Głwne kategorie zanieczyszczeń znajdowanych w wodzie surowej są następujące:



Zawiesiny cząstek stałych, w tym koloidy



Rozpuszczone sole nieorganiczne



Przewodnictwo



Zanieczyszczanie śladowe



pH



Rozpuszczone związki organiczne



Mikroorganizmy



Pyrogeny



Rozpuszczone gazy



Zmienność jakości wody



Zawiesiny stałe

Zawiesiny w wodzie składają się z zanieczyszczeń mulistych, brudu z rurociągw oraz koloidw. Cząsteczki koloidalne, ktre mogą być pochodzenia organicznego lub nieorganicznego - nie są ani zawiesiną, ani roztworem - powodują wzrost mętności wody. Stopień zanieczyszczenia koloidalnego może być określony za pomocą badania indeksu blokowania (FI - fouling index), w ktrym mierzona jest szybkość blokowania się standardowego filtra, lub za pomocą turbidymetrii. W metodzie turbidymetrycznej - ktra określa całkowitą zawartość stałych zawiesin w wodzie - promień światła jest przepuszczany przez wodę i mierzona jest część światła rozproszona na cząsteczkach zawiesin.

Cząsteczki zawiesin mogą zablokować membrany odwrconej osmozy oraz kolumny analityczne o małych średnicach, jak rwnież wpływać na pracę zaworw oraz czujnikw. Z tego względu 10-cio lub 20-to mikronowy filtr wstępny jest często używany jako pierwszy składnik systemy oczyszczania wody w celu odfiltrowania większych cząstek. Mniejsze cząstki mogą być następnie usunięte przez odwrconą osmozę, filtrację sub-mikronową lub ultrafiltrację.



Rozpuszczone związki nieorganiczne

Substancje nieorganiczne w roztworze zawierają sole powodujące twardość, pochodzące z warstw skalnych: wodorowęglany wapnia i magnezu dają wzrost "twardości przemijającej", podczas gdy siarczany i chlorki powodują "twardość nieprzemijającą".

Pośrd innych zanieczyszczeń nieorganicznych obecnych w wodzie znajdują się: dwutlenek węgla, ktry rozpuszcza się wodzie dając słaby kwas węglowy, sole sodowe, krzemiany wyługowane z piaszczystych koryt rzek, związki żelazowe i żelazawe pochodzące z minerałw i zardzewiałych rur stalowych, chlorki z wtrąceń solnych, aluminium z dozowania chemikaliw i z minerałw, fosforany z detergentw, oraz azotany z nawozw.

Całkowita zawartość stałych związkw rozpuszczonych (TDS - total dissolved solids) jest pozostałością w mg/l (lub ppm) otrzymaną przez tradycyjną metodę odparowania prbki wody do suchości i ogrzewania w 180C. Pozostałość ta zawiera koloidy, nielotne związki organiczne oraz sole stabilne w tej temperaturze.

Ponieważ największą częścią w suchej pozostałości są sole nieorganiczne, TDS jest używany jako wskaźnik całkowitej zawartości związkw nieorganicznych obecnych w wodzie zasilającej. Może on być mierzony bezpośrednio lub szacowany w sposb przybliżony przez pomnożenie przewodnictwa wody w S/cm w 25C przez wspłczynnik 0,7.





Przewodnictwo

Sole nieorganiczne w wodzie składają się z dodatnio naładowanych kationw oraz ujemnie naładowanych anionw - ktre będą przewodzić prąd elektryczny po przyłożeniu napięcia pomiędzy dwoma elektrodami zanurzonymi w wodzie. Im więcej jest obecnych jonw, tym większy prąd - większe przewodnictwo (i niższa rezystywność).



Przewodnictwo jest wyrażane w mikrosiemensach na centymetr (S/cm) i jest stosowane do mierzenia jakości wody surowej i wody jakości podstawowej. Rezystywność jest odwrotnością przewodnictwa i jest wyrażana w megaomachcm (MWcm). Jest wygodniejsza do pomiaru jakości wody wysoko-oczyszczonej.



Rezystywność (MWcm)

0,1

1,0

10,0

18,2



Przewodnictwo (S/cm)

10,0

1,0

0,1

0,055



Wartości przewodnictwa mniejsze niż 2 S/cm muszą być mierzone "on-line" ponieważ wysoko-czysta woda szybko absorbuje zanieczyszczenia z otoczenia, szczeglnie dwutlene

5ede

k węgla, co wiąże się ze wzrostem przewodnictwa.

Przewodnictwo i rezystywność są zależne od temperatury. W 25C całkowicie czysta woda ma rezystywność 18,2 MWcm (przewodnictwo 0,055 S/cm), z powodu obecności jonw wodorowych i wodorotlenowych.

Wzrost temperatury wody wywołuje wyższe przewodnictwo i niższą rezystywność. Nie powinno być to jednak traktowane jako pogarszanie się jakości wody uzdatnionej. Jeśli temperatura wzrośnie o 1C, przewodnictwo wody wodociągowej wzrośnie o około 2%, ale dla wody ultra-czystej wzrost ten wyniesie około 6%. Normalnie w praktyce stosuje się korektę wszystkich wartości przewodnictwa i rezystywności do 25C. Jest to wykonywane automatycznie przez wspłczesne mierniki przewodnictwa - jako istotne dla dokładności pomiaru.



Zanieczyszczenia śladowe

Choć rezystywność służy jako doskonały wskaźnik jakości jonowej wody o wysokiej czystości, nie jest ona wystarczająca w pewnych krytycznych zastosowaniach. W przypadkach, gdy poziom poszczeglnych zanieczyszczeń musi być mierzony w częściach na miliard lub niżej, stosuje się takie techniki analityczne jak chromatografia jonowa, spektrofotometria absorpcji atomowej w piecu grafitowym i plazmową spektrometrię masową ze sprzężeniem indukcyjnym.





pH

Pomiar pH wody ultra-czystej jest trudny. Nie tylko dlatego, że woda wysoko-czysta szybko "łapie" zanieczyszczenia, ktre wpływają na jej pH, ale także posiada niską konduktancję, ktra powoduje niestabilność pomiaru w większości pH-metrw, chyba że są one specjalnie zaprojektowane do pracy w wodzie ultra-czystej.

Na szczęście, ponieważ stężenie jonw wodorowych w wodzie wpływa na pH i na rezystywność, pH musi leżeć w określonych granicach dla danego odczytu przewodnictwa. Na przykład, gdy rezystywność wynosi 10 MWcm, wartość pH musi leżeć pomiędzy 6,6 i 7,6.

pH ultra-czystej wody może spaść do 4,5 jako że absorbuje ona dwutlenek węgla z atmosfery, ale nie oznacza to, że woda jest silnie zanieczyszczona; już kilka ppm CO2 spowoduje spadek pH.





Rozpuszczone związki organiczne

Organiczne zanieczyszczenia wody pochodzą z rozkładu materii roślinnej - zasadniczo są to kwasy huminowe i fulwowe - oraz z działalności rolnictwa, papiernictwa oraz ze ściekw komunalnych i przemysłowych. Zawierają one detergenty, tłuszcze, oleje, rozpuszczalniki oraz pozostałości pestycydw i herbicydw.

Dodatkowo, zawarte w wodzie związki organiczne mogą być wyługowane z rurociągw i zbiornikw oraz pochodzić ze środkw czyszczących.

System oczyszczania wody może być także źrdłem zanieczyszczeń i wobec tego musi być zaprojektowany nie tylko tak, żeby usuwać zanieczyszczenia z wody zasilającej, ale żeby uniknąć dodatkowego ponownego zanieczyszczenia pochodzącego z samego systemu.

Związki organiczne zawarte w wodzie surowej często dają żłto-brązowe zabarwienie i mogą zablokować żywice jonowymienne, jak rwnież zanieczyścić wodę wyprodukowaną. Stopień zanieczyszczenia organicznego może być mierzony za pomocą testu absorpcji tlenu (OA - oxygen absorbed) wykorzystującego roztwr nadmanganianu potasu, lub testu chemicznego zapotrzebowania tlenu (COD).

Obecnie coraz szerzej są stosowane analizatory całkowitego węgla organicznego (TOC - total organic carbon), z powodu ich czułości w wykrywaniu niskich poziomw związkw organicznych w prbkach wody. (Mwiąc ściśle, instrumenty te mierzą całkowity utlenialny węgiel organiczny (TOOC) obecny w prbkach).

Woda o bardzo niskiej zawartości TOC (poniżej 10 ppb) jest szczeglnie ważna dla użytkownikw takich technik jak HPLC, analiza fluoroscencyjna oraz kultury tkankowe. Rwnie ważna, w przypadku gdy używane są systemy detekcji ultrafioletowej, jest konieczność, żeby woda miała bardzo niski poziom absorpcji światła UV (idealnie mniej niż 0,0001 jednostek absorpcji przy 254 nm).



Mikroorganizmy

Wody powierzchniowe zawierają szeroką rżnorodność mikro-organizmw, w tym ameby, bakterie, pierwotniaki, wrotki, okrzemki i algi. Ponieważ jednak większość wody w laboratorium pochodzi z miejskiej stacji uzdatniania wody, i jest silnie uzdatniona w celu usunięcia mikroorganizmw, podstawowym mikroorganizmami istotnymi dla systemu oczyszczania wody są bakterie. Typowy poziom bakterii w pitnej wodzie zasilającej laboratorium wynosi jedną kolonię na mililitr lub mniej. Rozwj bakterii jest utrzymywany na tak niskim poziomie przy użyciu "resztkowej" zawartości chloru lub innego środka dezynfekującego. Gdy te środki dezynfekujące zostają usunięte podczas procesu oczyszczania wody - bakterie mają szansę rozwoju.



Zadania systemu wody ultra-czystej (w zakresie mikrobiologii) są następujące:



Usunąć bakterie obecne w wodzie zasilającej.



Uniemożliwić bakteriom przeniknięcie do systemu i ponowne jego zakażenie.



Zahamować rozwj bakterii w systemie.



Zapewnić, że w wodzie wyprodukowanej nie ma bakterii.



Bakterie są jednokomrkowymi organizmami, ktrych liczba rośnie w sposb wykładniczy, dobrze rozwijając się w stojącej wodzie, i mogą być obecne na rżnych powierzchniach i w powietrzu. Potrafią przetrwać i rozwijać się w rżnorodnych środowiskach, w tym w rozpuszczonych związkach organicznych i nieorganicznych. Bakterie przetwarzające żelazo, siarkę oraz azot, są dobrymi przykładami organizmw wykorzystujących dostępne media. Bakterie łatwo rozwijają się w systemach wody ultra-czystej.

Bakterie przenikną do niezabezpieczonego systemu oczyszczania wody z wody zasilającej, przez wszelkie "dziury" w systemie, lub przez punkty poboru wody oczyszczonej. Już w systemie, niektre bakterie potrafią wydzielić lepką polimeryczną substancję, ktra przykleja je do powierzchni zbiornikw magazynowych, wkładw dejonizacyjnych, rurociągw i w "ukrytych" miejscach takich jak w zaworach kulowych.

Bakterie mogą być zwykle wykryte i policzone przez przefiltrowanie prbki wody przez filtr 0,45 mikrona, i hodowlę filtra z bakteriami na odpowiedniej pożywce przez kilka dni. Liczba bakterii jest określana w jednostkach zdolnych do tworzenia kolonii na mililitr (CFU/ml). Bakterie mogą być zniszczone przez środki dezynfekujące takie jak nadtlenek wodoru, podchloryn i wodorosiarczyn. Gdy jednak bakterie zostaną zniszczone, ich polimeryczne wydzieliny oraz lipopolisacharydowe fragmenty komrek pozostają i mogą wywołać problemy, jeśli nie zostaną rwnież usunięte.



Pyrogeny, nazwa nadana fragmentom błony komrkowej bakterii, oznacza "wywołujące gorączkę". Gdy woda zawierająca pyrogeny zostanie wstrzyknięta ssakom, wystąpi wzrost temperatury ich ciała. Dlatego woda typu farmaceutycznego musi być apyrogenna. Stwierdzono także, że pyrogeny mają niekorzystny wpływ na eksperymenty z kulturami tkankowymi.

Pyrogeny są wykrywane albo przez wstrzykiwanie prbki wody specjalnie hodowanym krlikom i monitorowanie ich na wzrost temperatury, albo przez test LAL (Limulus Amoebocyte Lysate), czuły test na wykrywanie bardzo niskich poziomw endotoksyn.



Rozpuszczone gazy

Tlen i dwutlenek węgla są dwoma gazami najczęściej znajdowanymi w wodach naturalnych. Dwutlenek węgla zachowuje się jak słaby anion i jest usuwany przez silnie zasadowe żywice jonowymienne.

Rozpuszczony tlen może być także usunięty przez żywice jonowymienne w formie siarczanowej, a poziom rozpuszczonego tlenu w wodzie zasilającej może być monitorowany przy pomocy elektrod selektywnych na tlen.



Zmienność jakości wody surowej

Odmiennie od innych surowcw, źrdła wody surowej mają zmienną jakość zależnie od regionu geograficznego i zależnie od pory roku. Woda uzyskiwana z naturalnych źrdeł powierzchniowych, na przykład, zwykle ma niskie TDS i jest względnie miękka, ale ma wysokie stężenie zanieczyszczeń organicznych, w dużej części koloidalnych. Przeciwnie, woda ze źrdeł podziemnych ma generalnie wysokie TDS i poziom twardości, ale niską zawartość związkw organicznych.

Sezonowe wahania jakości wody są najbardziej widoczne w wodach powierzchniowych. Podczas miesięcy jesiennych i zimowych, opadłe liście i gnijąca roślinność uwalniają duże ilości materii organicznej do strumieni, jezior i innych zbiornikw. W rezultacie, stopień zanieczyszczenia organicznego w wodach powierzchniowych - jak wskazują wartości OA - osiąga szczyt w styczniu i lutym, i spada do minimum w lipcu i sierpniu.

Jakość i charakterystyka zasilania wodą surową ma ważny wpływ na wymaganą technologię oczyszczania wody.








Przykadowe prace

Obywatelstwo UE.

Obywatelstwo UE. Konstrukcja obywatelstwa europejskiego jest instytucją nową, służącą większej integracji, kształtującą poczucie więzi duchowej i solidarności z kulturą i cywilizacją całej Europy. Przeświadcza jej obywateli o powadze warto"...

Podatek dochodowy od osb fizycznych i podatek ryczałtowy.

Podatek dochodowy od osb fizycznych i podatek ryczałtowy. Podatek dochodowy od osb fizycznych rozliczany jest na podstawie uzyskanego dochodu oraz przyjętej skali podatkowej. Podatek ryczałtowy (tzw. ryczałt) płacimy od wielkości uzyskanego przychodu. Skala podatkowa Podstawa obliczenia podatku p...

Portrety kobiet literatury młodopolskiej

Portrety kobiet literatury młodopolskiej Epoka Młodej Polski zamknęła się w historii datami 1890-1918. Jak każda epoka wniosła wiele nowego w sztukę, literaturę oraz filozofię. W sztuce pojawiły się dwa nowe kierunki: impresjonizm oraz symbolizm, ktre zaznaczyły s...

Funkcje zarządzania

Funkcje zarządzania Funkcje zarządzania 1. planowanie – wytyczanie celw organizacji i określenie najlepszego sposobu ich osiągnięcia, częścią tego procesu jest podejmowanie decyzji polegające na wyborze określonego sposobu działania spośrd wielu dostępnych mo...

Ekonomika pytania politechnika czestochowska dr Stanisław Podczarski

Ekonomika pytania politechnika czestochowska dr Stanisław Podczarski 1. Ekonomika przedsiębiorstw i zakres jej badań Ekonomika przedsiębiorstw jest dyscypliną naukową, ktra syntetyzuje całokształt wiedzy o przedsiębiorstwie. Zajmuje się ona zasadami i metodami funkcjonowania prze...

Esej na temat zagadnienia "autorytetu"

Esej na temat zagadnienia "autorytetu" Autorytet. ?Bądźmy godnymi do naśladowania!? Czymże jest ?autorytet?? Autorytet (łac. auctoritas - powaga, znaczenie), wpływ osoby lub organizacji cieszącej się oglnym uznaniem na określoną sferę życia społeczne...

Die Zeitschriften

Die Zeitschriften Ich lese gern die Zeitschriften: Gala und Super Volley. Diese Zeitschriften sind sehr interessant. In Gala kann man sehr interessante Interviews mit Schauspielern und mit Popsangern lesen. Hier befinden sich viele Artikeln uber Mode. Die Leser schreiben Briefe an die Redaktion. Sie erzahlen von ihren Problemen...

Związek chłopw z ziemią w utworach Władysława Reymonta.

Związek chłopw z ziemią w utworach Władysława Reymonta. Aby odnaleźć związek chłopw z ziemią, należałoby najpierw odpowiedzieć sobie na znaczące w tym przypadku pytanie jakie nasuwa się na myśl, mianowicie co takiego mogła dawać chło...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry