• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Zasady b...

Nawigacja

Zasady budżetowe



Zasady budżetowe




Konstrukcja właściwego systemu budżetowego była i jest przedmiotem badań zarwno w nauce finansw, jak i prawa finansowego. Efektem tych badań są tzw. zasady budżetowe. Pojecie zasady budżetowe jest wieloznaczne, w tym miejscu będzie ono rozumiane jako postulaty reprezentantw nauki finansw i prawa finansowego skierowane do praktyki legislacyjnej zajmującej się konstrukcją systemu budżetowego. Zasady budżetowe dotyczą tylko wybranych najważniejszych cech systemu budżetowego zmierzają do dostosowania tego systemu do funkcji przypisywanych budżetowi państwa w danym kraju i w danym okresie.



Zasady budżetowe nie są ostatecznie ukształtowanym, niezmiennym w swej treści i zakresie zespołem reguł. Wszystkie je można podzielić na dwie grupy. Pierwsza obejmuje zasady dotyczące treści i istoty budżetu, druga zaś wiążące się z konstrukcją budżetu i jego cechami zewnętrznymi.

Do zasad związanych z treścią i istotą budżetu należą:

- zasada rwnowagi budżetowej

- zasada zupełności budżetu



Zasada rwnowagi budżetowej określa wspłzależność pomiędzy dochodami a wydatkami. Jej materialna treść polega na wzajemnym dopasowaniu strony wydatkowej i dochodowej budżetu. Kwota planowanych wydatkw winna znaleźć pełne pokrycie w przewidywanych dochodach. Wydatki nie powinny przewyższać dochodw, oznaczałoby to brak rwnowagi. Gdy dochody przewyższają wydatki, rwnowaga budżetowa zostaje zachowana, występuje, zatem wwczas, gdy dochody budżetowe są, co najmniej rwne wydatkom.

Problem rwnowagi budżetowej można rozpatrywać w kilku aspektach. Jednym z nich jest ujmowanie rwnowagi budżetowej z merytorycznego i formalnego punktu widzenia. Rygorystycznie rozumiana rwnowaga budżetowa oznacza, że wydatki muszą być w całości pokryte definitywnymi, bezzwrotnymi dochodami. Sprzeczne z tak rozumianą zasadą budżetową jest zaciąganie przez państwo pożyczek w wypadku niewystarczalności dochodw definitywnych na sfinansowanie całości planowanych wydatkw. Sytuacja, kiedy wydatki budżetowe są w pełni pokryte dochodami ostatecznymi, definitywnymi, określana jest mianem rwnowagi merytorycznej, czyli materialnej. W przeciwieństwie do tego, pojęcie rwnowagi formalnej oznacza, że państwo, dla zrwnoważenia wydatkowej i dochodowej strony budżetu, ucieka się do zaciągania pożyczek, w celu pokrycia deficytu budżetowego.



Merytoryczną rwnowagę budżetu traktowano w ekonomii klasycznej jako objaw zdrowej gospodarki budżetowej. Jednak w okresie międzywojennym, pod wpływem depresji gospodarczej znanej pod nazwą wielkiego kryzysu, przeważył pogląd, że deficyt budżetowy pokrywany kredytem państwowym nie jest zjawiskiem niekorzystnym, jeśli jest on spowodowany wydatkami państwa na rozwj gospodarki.



Rwnowagę można także rozpatrywać w aspekcie czasowym. Budżet jest planem uchwalanym z reguły na okresy roczne. Badając problem jego zbilansowania, można przyjąć za podstawę ten właśnie okres. Można też rozpatrywać rwnowagę budżetową w dłuższych okresach. Jeśli zrwnoważone są budżety poszczeglnych lat, to uważa się, że w ciągu całego badanego okresu zachowana jest rwnowaga budżetowa. Rwnowaga w dłuższym okresie będzie jednak zachowana rwnież wwczas, gdy niedobory budżetowe w niektrych latach będą w pełni pokryte nadwyżkami występującymi w innych latach. Rozrżniamy zatem rwnowagę budżetową krtkookresową i rwnowagę długookresową.



Trzeba wreszcie rozważyć problem rwnowagi budżetowej w sytuacji, gdy na obszarze danego państwa istnieje szereg budżetw, wzajemnie z sobą powiązanych, tworzących jedna całość. Taka sytuacja występowała w byłych krajach socjalistycznych, gdzie obok budżetu obejmującego dochody i wydatki władz centralnych istniało wiele budżetw terenowych organw władzy, obejmujących swym zasięgiem wyodrębnione administracyjnie obszary państwa. W takich przypadkach rwnowaga budżetowa odnosiła się do wszystkich tych budżetw razem wziętych. Obecnie w polskim systemie budżetowym na całość dochodw budżetw samorządowych składają się dochody własne oraz dochody wyrwnawcze w postaci udziałw i dotacji.



Zasada zupełności budżetu decyduje o jego ekonomicznym charakterze. Zgodnie z tą zasadą budżet powinien obejmować od strony finansowej całą działalność państwa, wszystkie jego dochody i wydatki. Dochody i wydatki wszystkich podmiotw publicznoprawnych oraz wszystkie dochody i wydatki związane z realizacją zadań państwowych winny być ujęte w budżecie. Realizacja tej zasady polega na ujmowaniu dochodw i wydatkw poszczeglnych podmiotw, i zadań państwa w dwojaki sposb: brutto i netto.



Stosownie do tego powiązanie omawianych podmiotw i zadań z budżetem następuje metodą budżetowania brutto metodą budżetowania netto. Przy budżetowaniu brutto dochody i wydatki danej jednostki planowane są w budżecie pełnych kwotach. Jednostka taka odprowadza do funduszu budżetowego wszystkie swoje wpływy pieniężne i otrzymuje z tego funduszu niezbędne środki na pokrycie całości wydatkw.



W praktyce występują jednak sytuacje, gdy państwo świadczy usługi związane z zaspokajaniem potrzeb zbiorowych na zasadzie częściowej odpłatności. W takich przypadkach jednostka świadcząca tego rodzaju usługi powiązana jest z budżetem państwa metodą netto. Jednostka taka przeznacza osiągane wpływy na pokrycie części wydatkw związanych ze świadczeniem usług, natomiast brakująca część środkw pieniężnych na ten cel przewidziana jest w budżecie państwa, z ktrego pokrywa się wwczas niedobory danej jednostki. Jeśli usługi, o ktrych mowa, są w pełni odpłatne, to wwczas świadcząca je jednostka przekazuje nadwyżkę wpływw nad wydatkami do budżetu.



Naruszeniem zasady zupełności budżetu jest tworzenie funduszw pozabudżetowych. Konstrukcja funduszu pozabudżetowego polega na wyodrębnieniu określonych zadań z całokształtu zadań państwa i przeznaczeniu na ich finansowanie odrębnych, pozabudżetowych dochodw państwa. Tworzenie funduszw uzasadnia się najczęściej koniecznością zapewnienia pokrycia określonych wydatkw bez względu na sytuacje budżetu. Fundusze włącza się z czasem do budżetu, gdy podatki będące źrdłem ich dochodw staną się już stałym źrdłem dochodw państwa.



Fundusze pozabudżetowe mogą być też formą mobilizacji ofiarności obywateli na cele oglnospołeczne. Wwczas powstają one z ofiar społeczeństwa i zarządzane są przez organy społeczne.



Do zasad dotyczących konstrukcji budżetu i jego cech zewnętrznych zalicza się:

- zasadę jedności budżetu,

- zasadę szczegłowości budżetu,

- zasadę jasności budżetu,

- zasadę jawności budżetu.



Zasada jedności w klasycznym ujęciu oznacza postulat objęcia całości dochodw i wydatkw państwa jednym budżetem i do tego w jednym dokumencie. Jeżeli obok państwa istnieją inne związki publicznoprawne, to wszystkie te podmioty mają swoje budżety. Każdy z nich powinien mieć tylko jeden budżet. Zasada jedności dotyczy, więc podmiotowego charakteru budżetu. Możliwe są jednak rozwiązania odmienne. Może istnieć obok siebie kilka budżetw, ktrych każdy obejmuje określoną dziedzinę działalności danego związku publicznoprawnego. Jeżeli wszystkie te budżety, stanowiące odrębne plany finansowe, są z sobą tak powiązane, że tworzą jedna całość pod wzglądem merytorycznym, to wwczas, mimo formalnej wielości budżetw, zachowana jest ich jedność materialna. Rozrżniamy, więc formalna i materialna jedność budżetu.



Zasada szczegłowości budżetu odnosi się do jego układu, konstrukcji. Zasada ta postuluje sporządzanie budżetu nie w jednej łącznej kwocie, lecz w sposb rozbudowany, z podziałem na zadania i źrdła dochodw państwa oraz rodzaje i formy dochodw i wydatkw. Im bardziej szczegłowy jest budżet, tym mniejsza swoboda władzy wykonawczej w zakresie prowadzenia gospodarki budżetowej. Nadmierna jednak szczegłowość budżetu utrudnia uzyskanie oglnego obrazu gospodarki finansowej państwa, zaciemnia ten obraz. Stąd też z zasadą szczegłowości budżetu wiąże się zasada jego jasności. Zgodnie z nią dochody i wydatki budżetowe winny być zestawione w sposb uporządkowany, zgrupowane według określonych kryteriw. Obydwie te zasady realizuje się poprzez stosowanie odpowiedniej klasyfikacji dochodw i wydatkw budżetowych.



Podział budżetu określono w art. 67 ustawy o finansach publicznych. Aktualnie budżet państwa składa się z tzw. części odpowiadających organom władzy państwowej, organom kontroli, ochrony prawa, sądw i trybunałw oraz administracji rządowej. Dla poszczeglnych działw administracji rządowej oraz dla urzędw nadzorowanych przez prezesa Rady Ministrw ustala się odpowiednio odrębne części budżetu. W częściach tych ujmuje się:

- subwencje oglne dla jednostek samorządu terytorialnego,

- rezerwę oglną,

- rezerwy celowe,

- obsługę długu Skarbu Państwa,

- przychody i rozchody związane z finansowaniem deficytu i rozdysponowaniem nadwyżki budżetowej.



Dopuszcza się, by w uzasadnionych przypadkach w budżecie państwa mogły być tworzone odrębne części dla państwowych jednostek organizacyjnych niebędących organami władzy lub administracji rządowej oraz dla zadań oglnych, jeżeli wyodrębnienie jest uzasadnione bieżącą kontrolą wydatkw.



Podstawowym celem klasyfikacji budżetowej jest takie zgrupowanie dochodw i wydatkw, ktre umożliwia pełną orientację w zakresie podmiotw dysponujących środkami budżetowymi oraz w zakresie źrdeł dochodw i przeznaczenia wydatkw. Klasyfikacja budżetowa jest oparta na kryterium podmiotowym i przedmiotowym. Klasyfikacja podmiotowa grupuje dochody i wydatki według wykonawcw budżetu. Klasyfikacja przedmiotowa precyzuje źrdła dochodw, sposb ich poboru oraz przeznaczenie i formy wydatkw budżetowych. Układ klasyfikacyjny budżetu jest oparty na systemie podziałek klasyfikacyjnych. System ten może być mniej lub bardziej rozbudowany, w zależności od stopnia szczegłowości dyrektyw zawartych w budżecie oraz potrzeb w zakresie analizy gospodarki budżetowej.



Jasności budżetu sprzyjają plany kont. Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.f.p. Minister Finansw określa, w drodze rozporządzenia, jednolity plan kont dla sektora finansw publicznych. Określa on rwnież szczeglne zasady rachunkowości oraz plany kont dla budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, zakładw budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych oraz jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami RP.



Powyższe plany kont – zgodnie z art. 14 ust. 2 u.f.p.- powinny uwzględniać zasady określone w przepisach ustawy o rachunkowości i standardach międzynarodowych, międzynarodowych z tym, że:

- dochody i wydatki będą ujmowane w terminie ich zapłaty, niezależnie od rocznego budżetu, ktrego dotyczą,

- będą ujmowane rwnież wszystkie etapy rozliczeń poprzedzające płatność dochodw i wydatkw, a w zakresie wydatkw – także zaangażowanie środkw,

- odsetki od nieterminowych płatności będą naliczane i ewidencjonowane nie pźniej jak do końca każdego kwartału,

- przeszacowanie wartości aktyww i pasyww dewizowych według bieżących kursw walutowych będzie dokonywane nie pźniej niż na koniec każdego kwartału,

- zadłużenie będzie wyceniane według wartości emisyjnej powiększonej o kwoty narosłe z tytułu oprocentowania,

- należności i zobowiązania nominowane w walutach obcych będą wycenione rwnież według bieżących kursw walutowych.

Szczeglne zasady rachunkowości dotyczą ewidencji wykonania budżetu państwa.



Zasada jawności budżetu wiąże się z udostępnieniem jego treści obywatelom. Budżet państwa i budżet centralny, a niekiedy rwnież i budżety lokalne, są publikowane. Obrady organw uchwalających budżet są jawne – od sejmowej debaty budżetowej po debaty budżetowych jednostek samorządu terytorialnego. Jawna jest rwnież debata sejmowa nad sprawozdaniem z wykonania budżetu państwa i debaty nad sprawozdaniami budżetowymi jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto, zgodnie z art. 11, ust. 2 pkt 3 u.f.p., Minister Finansw podaje do powszechnej wiadomości:

- kwoty dotacji udzielanych z budżetu państwa i budżetw jednostek samorządu terytorialnego,

- zbiorcze dane dotyczące finansw publicznych.



Rwnocześnie art. 16 tejże ustawy zobowiązał Ministra Finansw do podania do publicznej wiadomości:

- kwoty deficytu lub nadwyżki budżetu państwa,

- kwoty długu Skarbu Państwa,

- wykazu udzielonych przez Skarb Państwa poręczeń i gwarancji z wymienieniem podmiotw, ktrych to dotyczy,

- wykazu osb prawnych i fizycznych, ktrym umorzono znaczące kwoty zaległości podatkowych, wraz z wysokością i przyczyną umorzenia.



Jawność finansw publicznych wyłączona została w stosunku do tych środkw publicznych, ktrych pochodzenie lub przeznaczenie na podstawie odrębnych przepisw uznane jest za tajemnicę państwową lub, jeżeli wynika to z umw międzynarodowych.



Ustawa o finansach publicznych zobowiązuje Ministra Finansw do ogłoszenia w Monitorze Polskim kwoty: państwowego długu publicznego, niewymagalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez podmioty sektora finansw publicznych, długu Skarbu Państwa, niewymagalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa. Ogłoszenie kwot, o ktrych mowa, jest dokonywane w odniesieniu do roku budżetowego w terminie do 31 maja roku następnego.



Minister ogłasza też, w tym samym trybie, relacje do produktu krajowego brutto m.in. kwoty państwowego długu publicznego oraz kwoty długu Skarbu Państwa; wielkość produktu krajowego brutto jest ogłaszana przez prezesa Głwnego Urzędu Statystycznego.



Tak samo jawna jest gospodarka budżetowa. Władza wykonawcza zobowiązana jest sporządzać i przedkładać organom przedstawicielskim sprawozdania z wykonania budżetu.



Generalnie należy stwierdzić, że decydowania o dochodach i wydatkach jest przejawem politycznych funkcji państwa. Pozycja i siła rządu zależą w dużej mierze od tego, kto sprawuje kontrolę nad finansami. Twierdzi się też czasem, że ten, kto dysponuje finansami publicznymi, ma władzę polityczną.






Przykadowe prace

''Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego!" - mj autorytet.

''Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego!" - mj autorytet. Moimi autorytetami są trzej muszkieterowie Atos, Portos i Aramis oraz ich wierny przujaciel d'Artagnan. Byli to pełni uroku bophaterowie, prawi, szlachetni, gotowi do poświęceń dla dobra swej ojczyzny - Francji. Posiadali odwagę, mę...

Crell

Crell Crell, Krell, Crellius, Jan (1590-1633) urodził się w 1590 roku w Helmetsheim we Frankonii w rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec, rwnież Jan, był pastorem luterańskim. Humanista, najwybitniejszy teolog braci polskich. Z pochodzenia Niemiec, od 1612 w Polsce. Od 1613 wykładowca Aka...

Alkohol - mity i fakty

Alkohol - mity i fakty Alkohol jest najłatwiej dostępnym i przez to najczęściej używanym ze środkw odurzających, a powszechne przyzwolenie sprawia, że piją nie tylko dorośli, ale rwnież młodzież i coraz częściej dzieci, gdyż wzorce postępowan...

Władza wykonawcza

Władza wykonawcza Organizacja władzy wykonawczej konstytucja RP wart. 10 ust. 2 określa, iż "władzę wykonawczą sprawu?je Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrw". Tym samym w Polsce istnieje dualistyczny model ustrojowy władzy wykonawczej (egze?kutywy). Stwarza on rżne...

"Walka z wiatrakami!" recenzja "Don Kichota" Miguela Cervantesa

"Walka z wiatrakami!" recenzja "Don Kichota" Miguela Cervantesa Walka z wiatrakami! Niedawno przeczytałam świetną parodię romansu rycerskiego Miguela Cervantesa pt. Don Kichot . Autor jest pisarzem hiszpańskim uważanym za twrcę nowożytnej powieści europejskiej. Don Kichot...

Argumenty Hume`a przeciwko istnieniu związku przyczynowo skutkowego

Argumenty Hume`a przeciwko istnieniu związku przyczynowo skutkowego Dawid Hume (7 maja 1711 – 25 sierpnia 1776 r.) był filozofem, pisarzem i historykiem urodzony w Szkocji, w Edynburgu. Za swojego życia był bardziej znany jako historyk – popularyzator historii średniowiecznej Anglii, obecni...

Nicollo Machiawelli i jego poglądy na politykę, państwo, władzę i społeczeństwo

Nicollo Machiawelli i jego poglądy na politykę, państwo, władzę i społeczeństwo Losy jednostek i narodw wg Machiawellego: Twierdził on, że losy jednostek i narodw SA wypadkową dwch czynnikw: 1) Fortuna – los, zbieg historycznych wypadkw, zespł wydarze&#...

Czym dla ptaka są skrzydła, tym dla człowieka przyjaźń

Czym dla ptaka są skrzydła, tym dla człowieka przyjaźń Wykreślić ze świata przyjaźń... To jakby zagasić słońce na niebie, gdyż niczym lepszym ani piękniejszym nie obdarzyli nas bogowie (Cyceron) Przyjaźń jest jednym z najwspanialsz...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry