• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Zdanie

Nawigacja

Zdanie



Zdanie


Konieczną częścią zdania jest orzeczenie.

Oznacza ono czynność, stan lub właściwość podmiotu.

Odpowiada na pytania: co robi podmiot?, kim jest?, jaki jest?, co się z nim dzieje?

Są dwa rodzaje orzeczenia:

a) Orzeczenie czasownikowe jest wyrażone formą czasownika osobowego:

Janek pisze.

Słońce świeci.

b) Orzeczenie imienne składa się z łącznika wyrażonego formą czasownikw "być",

"stać się", "zostać", "musieć", "chcieć", "mieć" i orzecznika wyrażonego inną częścią mowy:

rzeczownika, przymiotnika, liczebnika, imiesłowu przymiotnikowego

Podmiot jest głwną częścią zdania.

Podmiot może oznaczać osoby, zwierzęta, rzeczy, zjawiska, pojęcia.

Odpowiada na pytania: kto?, co?

Podmiot gramatyczny to rzeczownik występujący w mianowniku,

a także każda część mowy użyta w znaczeniu rzeczownika.

Podmiot logiczny występuje w przypadkach zależnych:

a) gdy występuje wyraz wskazujący na brak lub nadmiar:

Dziś na ulicach dużo ludzi.

Podmiot domyślny jest wyrażony przez końcwkę czasownika osobowego:

Podrżujemy samochodem.

Bywają zdania bezpodmiotowe:

Grzmi.

Taje.

Zmierzcha się.

Przydawka określa właściwości podmiotu i odpowiada na pytania:

jaki?, ktry?, czyj?, ile?.

Przydawka przymiotna bywa wyrażona za pomocą:

- przymiotnika:

Rozległy się potężne brawa





Przydawka rzeczowna zwyczajna jest wyrażona rzeczownikiem

w tym samym przypadku i liczbie co wyraz określany:

Rzeka Wisła przepływa przez miasto Warszawę.

Przydawka rzeczowna porwnawcza łączy się z rzeczownikiem określanym

za pomocą wyrazw: jak, jako, jakby, niby:

Ciosy spadały jak grad.

Dopełnienie to wyraz uzupełniający myśl wyrażoną w zdaniu. Jest to rzeczownik

lub inna część mowy występująca w roli rzeczownika. Dopełnienie odpowiada na pytania

przypadkw zależnych:

Widł ślepy kulawego. (dopełniacz)

Okolicznik wskazuje na okoliczności towarzyszące czynnościom, stanom lub

właściwościom, o ktrych jest mowa w zdaniu. Okoliczniki najczęściej są przysłwkami,

rzeczownikami z przyimkiem oraz bezokolicznikami.

Wypowiedzenie wyrażające myśli i uczucia nazywamy zdaniem lub rwnoważnikiem zdania.

Każde wypowiedzenie ma na celu:

- powiadomienie o czymś – zdanie oznajmujące: Jutro jadę w gry.

- pytanie o coś – zdanie pytające: Co czytasz?

- skłanianie do czegoś – zdanie rozkazujące: Strzeż się pociągu!

Rwnoważniki zdania

Rwnoważniki zdania to wypowiedzenia nie posiadające orzeczenia, a sens

wypowiedzi wynika z kontekstu: Basta!, Dosyć!, Ojcze!, Moja kochana!, Kto tam?, Dzień dobry.

Zdanie

Głwnymi częściami zdania są: podmiot i orzeczenie.



Zdanie może być pojedyncze lub złożone – ile orzeczeń, tyle zdań.

Zdanie pojedyncze nierozwinięte ma tylko podmiot i orzeczenie.

Zdanie pojedyncze rozwinięte oprcz pomiotu i orzeczenia zawiera drugorzędne

człony zdania: dopełnienie, okolicznik i przydawkę.

Drugorzędne człony zdania, razem z podmiotem i orzeczeniem, tworzą grupę podmiotu i grupę orzeczenia.



Są to:

Przydawki – przymiotna, rzeczowna, dopełniaczowa, przyimkowa.

Dopełnienia – bliższe i dalsze.

Okoliczniki – miejsca, czasu, przyczyny, warunku, celu, sposobu, przyzwolenia, stopnia i miary.

Wyrazy w zdaniu tworzą związki:

a) wspłrzędności – "ładne i młode"

jednorodne człony zdania

b) podrzędności – "młode studentki"

studentki - wyraz nadrzędny

młode - wyraz podrzędny

c) nadrzędności – "zdawały egzamin"

zdawały - wyraz nadrzędny

egzamin - wyraz podrzędny



Zdania złożone wspłrzędnie

Zdania te nie zależą jedno od drugiego, a ich treści łączą się w przestrzeni i czasie.

Zewnętrznie są połączone bezspjnikowo lub przy pomocy spjnikw.

Zdania złożone wspłrzędnie łączne

Bezspjnikowe:

• Rozległ się huk i ryk, huragan grzmiał jak sto armat.

• Słońce już gasło, wieczr był ciepły i cichy.

Spjnikowe (i, oraz, tudzież, a, ani, to-to, czy-czy, czyli, lecz):

• Drzewa szumią koło domu i szemrze ulewa.

Zdania złożone wspłrzędnie rozłączne

Łączą się spjnikowo (albo, lub, przecie, wszakże, natomiast, tymczasem).

• Albo powiesz mi wszystko, albo ja powiem ojcu jakie to są interesa.

• Gdy ktoś się zaczyta, zawsze albo się czegoś nauczy, albo zaśnie – w każdym razie

wygrywa.

Zdania złożone wspłrzędnie przeciwstawne

Łączą się spjnikowo (a, lecz, aczkolwiek, zaś, natomiast, tymczasem, za to, ale, mimo,

jednak, choć, atoli, lubo, wszak).

Zdanie złożone wspłrzędnie wynikowe

Połączone są spjnikowo (wszak, przecież, toteż, więc, tedy, przeto, a, za to).

• Jutro możesz umrzeć, wszak idziesz na wojnę.

• Niby album przegląda, wszakże o czymś innym myśli.

Zdanie złożone podrzędnie to takie zdanie, w ktrym jedno ze zdań składowych

określa drugie, jest więc wobec niego podrzędne, np.

Czytałem książkę (jaką?), ktrą wypożyczyłem z biblioteki.

Ucieszyłem się (z czego?), że za niesiąc są wakacje.

W zdaniu podrzędnie złożonym wyrżniamy zdanie nadrzędne i podrzędne, np.

Dowiedziałem się, że za tydzień pojedziemy na wycieczkę.

(zd. nadrzędne) (zd. podrzędne)

Kto jest syty, ten głodnego nie zrozumie.

(zd. podrzędne) (zd. nadrzędne)

Zdanie podrzędne podmiotowe

W funkcji podmiotu występuje w zdaniu podrzędnie złożonym zdanie podrzędne, ktre nazywamy

zdaniem podmiotowym.

Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada.

Zdanie podrzędne orzecznikowe

Zdanie podrzędne, ktre pełni funkcję orzecznika, nazywamy zdaniem orzecznikowym. Zdanie podrzędne orzecznikowe łączy się ze zdaniem nadrzędnym za pomocą zaimkw: kto, co (w narzędniku), także zaimkw względnych: jaki, jaka, jakie lub spjnikw podrzędnych: że, aby, ażeby, żeby.

Był on dla mnie tym, czym starszy brat dla rodzeństwa.

Zdanie podrzędne dopełnieniowe

W funkcji dopełnienia może wystąpić zdanie podrzędne, ktre nazywamy zdaniem

dopełnieniowym, np.

Powiedziała mi tylko, (co?) żebym więcej tak nie robił

Zdanie podrzędne przydawkowe

W funkcji określenia rzeczownika może wystąpić zdanie podrzędne, ktre nazywamy zdaniem

przydawkowym. Zaczyna się od spjnikw: że, iż, żeby, ażeby, aby, by.

Zły to ptak, co własne gniazdo kala.

Zdanie podrzędne okolicznikowe

Zdania podrzędne okolicznikowe pełnią taką samą funkcję jak okoliczniki w zdaniu

pojedynczym. Ze względu na znaczenie wyrżniamy wśd zdań okolicznikowych zdania

okolicznikowe miejsca, czasu, sposobu, stopnia, celu, przyczyny, warunku i przyzwolenia.

Zdania okolicznikowe miejsca

Dokąd ty pjdziesz, tam i ja pjdę.

Rodzaje zdań złożonych wspłrzędnie

Są rwnorzędne, nie zależą jedno od drugiego, tylko się określają. Ich treść jest w stosunku do siebie:



Zdania łączą się za pomocą przecinka, myślnika, dwukropka lub za pomocą spjnika.

Zdania wspłrzędne wynikowe

(spjniki: więc, toteż, dlatego, zatem, dlatego też, tedy)



Przykłady:

Janek pociągnął za spust (1) - karabin zaciął się (2).



Nil przybiera (1): będzie dużo chleba (2).



Chmurzy się (1), toteż nasz gazda zapowiada deszcz (2).



Znasz ludzi (1), dlatego zrozumiesz ich postępki (2).



Nie pracował (1), zatem nie może liczyć na emeryturę (2).



Hanka odeszła (1), więc nic już nie zagraża opinii rodziny (2).



Sam jesteś sobie winien (1), dlatego też nie miej pretensji (2).







Przykadowe prace

Aleksy Dawidowski - charakterystyka Kamienie na szaniec

Aleksy Dawidowski - charakterystyka Kamienie na szaniec Wojna niszczy marzenia. Nie oszczędziła także marzeń Alka. Był świetnym sportowcem, chciał zostać zawodowym narciarzem. Kochał ojczyznę, był gorącym patriotą, nie bał się zginą&#...

Antygona - charakterystyka

Antygona - charakterystyka Antygona była crką Edypa, krla Teb oraz jego matki i żony, Jokasty. Smutnych losw prowadzących do tragicznej śmierci tej pary nie trzeba chyba przypominać – wszak wszyscy je znają. Z kazirodczego związku narodziła się rwnież Ismena oraz d...

Tartuffe - charakterystyka postaci

Tartuffe - charakterystyka postaci Świętoszek to jedna z najlepszych komedii napisanych przez Moliera. Jest ona swego rodzaju komedią charakterw jak i komedią obyczajową, mimo iż Molier nie przywiązuje zbytniej wagi do opisywania ubrań, pomieszczeń, potraw i innych rzeczy szczeg ...

Streszczenie - ABC Eliza Orzeszkowa

Streszczenie - ABC Eliza Orzeszkowa Głwną bohaterką opowiadania "ABC" Elizy Orzeszkowej jest Joanna Lipska , crka zmarłego nauczyciela. Bohaterka to skromna i uboga dziewczyna mieszkająca z bratem-urzędnikiem w starostwie , ktry za skromną pensję musi utrzymać rodzinę. Joann...

Słowniczek maturzysty, cz. I, od A do E

Słowniczek maturzysty, cz. I, od A do E Abstrakcjonizm pojawił się w sztukach plastycznych w XX wieku. Sztuka abstrakcyjna nic nie przedstawia, jest wyrazem zamysłu artysty, jego trudnych do odczytania wyobrażeń i uczuć. Operuje linią, kolorem, bryłą, płaszczyzną. Do k...

Jeden dzień wśrd bogw Olimpu

Jeden dzień wśrd bogw Olimpu Pewnego pięknego wrześniowego wieczoru, byłem sam w domu ponieważ rodzice wyjechali. Siedziałem w swoim pokoju i nie miałem co robić. Rozglądając się po pokoju na płce zauważyłem "Mitologię" Jana Parando- wskieg...

Vincent van Gogh - życie i twrczość.

Vincent van Gogh - życie i twrczość. Vincent van Gogh Vincent van Gogh (30 marca 1853 - 29 lipca 1890), malarz holenderski, impresjonista. Jest obecnie uznawany za największego malarza holenderskiego od czasw Rembranta. Jednak dla dziewiętnastowiecznej publiczności jego doświadczenia z cz...

Myśl ekonomiczna w średniowieczu

Myśl ekonomiczna w średniowieczu Średniowiecze trwa w Europie od IV/V w. do XV w. Epoka ta została zapoczątkowana m.in. ze względu na zgodę Konstantyna Wielkiego na wyznawanie chrześcijaństwa, przeniesienie stolicy Cesarstwa Rzymskiego do Konstantynopola (oba wydarzenia to lata 313-...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry